Lun Yu (Lun Gi) – Sabda Suci – Bilingual

Spread the love

Lun Yu (Lun Gi) - Sabda Suci

NOTE:
Untuk download PDF, silahkan klik kanan pada nama file dibawah ini, lalu pilih “Save As..”
Nama File: lun-yu-lun-gi-sabda-suci.pdf


論 (论)

語 (语)

LUN YU – LUN GI

Sabda Suci

歐 陽 子 文

Bratayana Ongkowijaya, SE, XDS

2012

論 語 (论 语) – (LUN GI)

SABDA SUCI


Bagian A


JILID I. 學 (学) 而 – (HAK JI – BELAJAR)

子 曰 :學 (学) 而 時 (时) 習 (习) 之 ,不 亦 說 (说) 乎 ?
1. Nabi bersabda, “belajar dan selalu dilatih, tidakkah itu menyenangkan?”

有 朋 自 遠 (远) 方 來 (来) ,不 亦 樂 (乐) 乎 ?
“Kawan-kawan datang dari tempat jauh, tidakkah itu membahagiakan?”

人 不 知 ,而 不 愠 ,不 亦 君 子 乎 ?
“Sekalipun orang tidak mau tahu, tidak menyesali; bukankah ini sikap seorang Jun Zi – Kun Cu ?”

有 子 曰 :其 為 (为) 人 也 孝 弟 ,
而 好 犯 上 者 ,鮮 (鲜) 矣 ;
不 好 犯 上 ,而 好 作 亂 (乱) 者 ,未 之 有 也 。
2. You Zi – Yu Cu berkata, “Seseorang yang dapat berlaku Bakti dan Rendah hati, tetapi suka menentang atasan, sungguh jarang terjadi; tidak suka menentang atasan, tetapi suka mengacau, ini belum pernah terjadi.”

君 子 務 (务) 本 ,本 立 而 道 生 。
孝 弟 也 者 ,其 為 (为) 仁 之 本 與 (与) ?
“Maka seorang Jun Zi – Kun Cu mengutamakan pokok; sebab, setelah pokok itu tegak, Jalan Suci akan tumbuh. Laku Bakti dan Rendah Hati itulah pokok Peri Cinta Kasih.”

子 曰 :巧 言 令 色 ,鮮 (鲜) 矣 仁 。
3. Nabi bersabda, “Seorang yang pandai memutar kata-kata dan bermanis muka, sesungguhnya jarang ber Peri Cinta Kasih.” (Shu Jing – Su King II.3.1)

曾 子 曰 :吾 日 三 省 吾 身 。
為 (为) 人 謀 (谋) 而 不 忠 乎 ?
與 (与) 朋 友 交 而 不 信 乎 ?傳 (传) 不 習 (习) 乎 ?
4. Zeng Zi – Cing Cu berkata, “Tiap hari aku memeriksa diri dalam tiga hal; Sebagai manusia adakah aku berlaku tidak Satya? Bergaul dengan kawan dan sahabat adakah aku berlaku tidak dapat dipercaya? Dan adakah ajaran Guru yang tidak kulatih?”

子 曰 :道 千 乘 之 國 (国) ,敬 事 而 信 ,
節 (节) 用 而 愛 (爱) 人 ,使 民 以 時 (时) 。
5. Nabi bersabda. “Mengatur negeri yang mempunyai seribu kereta perang harus hormat kepada tugas dan dapat dipercaya, hemat dalam anggaran belanja dan mencintai sesama manusia, memerintah rakyat hendaklah disesuaikan dengan waktunya.”

子 曰 :弟 子 入 則 (则) 孝 ,出 則 (则) 弟 ,謹 (谨) 而 信 ,
汎 愛 (爱) 眾 (众) ,而 親 (亲) 仁 ,
行 有 餘 (余) 力 ,則 (则) 以 學 (学) 文 。
6. Nabi bersabda, “Seorang muda, di rumah hendaklah berlaku Bakti, di luar hendaklah bersikap Rendah Hati, hati-hati sehingga dapat dipercaya, menaruh cinta kepada masyarakat dan berhubungan erat dengan orang yang ber Peri Cinta Kasih. Bila telah melakukan hal ini dan masih mempunyai kelebihan tenaga, gunakanlah untuk memepelajari kitab-kitab.”

子 夏 曰 :賢 (贤) 賢 (贤) 易 色 ;
事 父 母 能 竭 其 力 ;
事 君 ,能 致 其 身 ;
與 (与) 朋 友 交 ,言 而 有 信 。
雖 (虽) 曰 未 學 (学) ,吾 必 謂 (谓) 之 學 (学) 矣 。
7. Zi Xia – Cu He berkata, “Orang yang dapat menjunjung Kebijaksanaan lebih dari keelokan, melayani orang tua dapat mencurahkan tenaganya, mengabdi kepada pemimpin berani berkorban, bergaul dengan kawan dan sahabat kata-katanya dapat dipercaya; meskipun dikatakan ia belum belajar, aku akan mengatakan ia sudah belajar.” (Lun Yu – Lun Gi IX: 18)

子 曰 :君 子 ,不 重 則 (则) 不 威 ;學 (学) 則 (则) 不 固 。
8. Nabi bersabda, “Seorang Jun Zi – Kun Cu bila tidak menghargai dirinya, niscaya tidak berwibawa; belajarpun tidak akan teguh.”

主 忠 信 。
“Utamakanlah sikap Satya Dan Dapat Dipercaya.”

無 (无) 友 不 如 己 者 ;
“Janganlah berkawan dengan orang yang tidak seperti dirimu.”

過 (过) 則 (则) 勿 憚 (惮) 改 。
“Bila bersalah janganlah takut memperbaiki.” (Lun Yu – Lun Gi IV:7; V.25)

曾 子 曰 :慎 終 (终) 追 遠 (远) ,民 德 歸 (归) 厚 矣 。
9. Zeng Zi – Cing Cu berkata, “Hati-hatilah saat orang tua meninggal dunia dan janganlah lupa memperingati sekalipun telah jauh. Dengan demikian rakyat akan kembali tebal Kebajikannya.” (Lun Yu – Lun Gi II: 5)

子 禽 問 (问) 於 (于) 子 貢 (贡) 曰 :夫 子 至 於 (于) 是 邦 也 ,
必 聞 (闻) 其 政 ,求 之 與 (与) ,抑 與 (与) 之 與 (与) ?
10. Zi Qin – Cu Khiem tanya kepada Zi Gong – Cu Khong “Tiap kali Guru tiba di suatu Negara, niscaya mengetahui pemerintahannya. Ini disebabkan karena berusaha mengetahui atau diberi tahu?”

子 貢 (贡) 曰 :夫 子 温 ,良 ,恭 ,俭 ,讓 (让) 以 得 之 。
夫 子 之 求 之 也 ,其 諸 (诸) 異 (异) 乎 人 之 求 之 與 (与) ?
Zi Gong – Cu Khong menjawab, “Guru mendapat kan itu karena sikapNya yang ramah tamah, baik hati, hormat, sederhana dan suka mengalah. Demikianlah Guru mendapatkan pengetahuan itu. Berbeda dengan orang lainkah cara Guru mendapatkannya?” (Lun Yu – Lun Gi V:4)

子 曰 :父 在 ,觀 (观) 其 志 ;父 没 ,觀 (观) 其 行 ;
三 年 無 (无) 改 於 (于) 父 之 道 ,可 謂 (谓) 孝 矣 。
11. Nabi bersabda, “Pada saat ayah seseorang masih hidup, periksalah cita-citanya; setelah meninggal dunia, periksalah perbuatannya. Bila selama tiga tahun tidak mengubah Jalan Suci orang tuanya, boleh ia disebut seorang anak berbakti.”
(Lun Yu – Lun Gi IV: 20)

有 子 曰 :禮 (礼) 之 用 ,和 為 (为) 貴 (贵) 。
先 王 之 道 ,斯 為 (为) 美 ,小 大 由 之 。
12. You Zi – Yu Cu berkata, “Di dalam menjalankan Tata Susila itu, keselarasanlah yang paling utama. Maka Jalan Suci raja-raja purba itu menyatakan, bahwa memang hal itulah terbaik untuk mengatasi perkara kecil maupun besar.”

有 所 不 行 ,知 和 而 和, 不 以 禮 (礼) 節 (节) 之 ,亦 不 可 行 也 。
“Kalau ada hal-hal yang tidak dapat dijalankan, inilah kalau orang hanya menjalankan keselarasan demi keselarasan saja, tanpa didasari Kesusilaan. Sudah barang tentu, ada hal yang tidak dapat dijalankan.” (Lun Yu – Lun Gi IV: 13)

有 子 曰 :信 近 於 (于) 義 (义) ,言 可 復 (复) 也 ;
恭 近 於 (于) 禮 (礼) ,遠 (远) 恥 (耻) 辱 也 ;
因 不 失 其 親 (亲) ,亦 可 宗 也 。
13. You Zi – Yu Cu berkata, “Kalau memegang sikap Dapat Dipercaya itu dilandasi Kebenaran, maka kata-katanya akan dapat ditepati. Kalau Sikap Hormat itu dilandasi Tata Susila, niscaya menjauhkan malu dan hina. Kalau dapat dekat kepada orang yang patut (karena jiwanya yang luhur), ia akan mendapatkan pembimbing yang boleh dijunjung.”

子 曰 :君 子 食 無 (无) 求 飽 (饱) ,居 無 无 求 安 ,
敏 於 (于) 事 而 慎 於 (于) 言 ,就 有 道 而 正 焉 ,
可 謂 (谓) 好 學 (学) 也 已 。
14. Nabi bersabda, “Seorang Jun Zi – Kun Cu, makan tidak mengutamakan kenyangnya; bertempat tinggal tidak mengutamakan enaknya, ia tangkas di dalam tugasnya dan hati-hati di dalam kata-katanya. Bila mendapatkan seorang yang hidup di dalam Jalan Suci, ia menjadikannya teladan meluruskan hati. Demikianlah seorang yang benar-benar suka belajar.” (Lun Yu – Lun Gi II: 15)

子 貢 (贡) 曰 :貧 (贫) 而 無 (无) 諂 (谄) ,富 而 無 (无) 驕 (骄) ,
何 如 ?子 曰 :可 也 。
未 若 貧 (贫) 而 樂 (乐) ,富 而 好 禮 (礼) 者 也 。
15. Zi Gong – Cu Khong bertanya, “Seorang yang pada saat miskin tidak mau menjilat dan pada saat kaya tidak sombong, bagaimanakah dia?” Nabi menjawab, “Itu cukup baik. Tetapi, alangkah baiknya bila pada saat miskin tetap gembira dan pada saat kaya tetap menyukai Kesusilaan.” (Lun Yu – Lun Gi XIV: 10)

子 貢 (贡) 曰 :《詩 (诗)》 云 ,如 切 如 磋 !
如 琢 如 磨 ,其 斯 之 謂 (谓) 與 (与) ?
子 曰 :賜 (赐) 也 !始 可 與 (与) 言 ;
《詩 (诗)》 已 矣 ,告 諸 (诸) 往 而 知 来 者 。
Zi Gong – Cu Khong berkata, “Di dalam Kitab Sanjak tertulis, ‘Laksana dibelah, dikikir, laksana dipahat, digosok.’ Demikiankah yang guru maksudkan?” Nabi bersabda, “O, Si – Su; engkaulah orang yang dapat diajak membicarakan Kitab Sanjak; dengan Kubicarakan hal yang satu, kamu mengetahui kelanjutannya.”
(Shi Jing – Si King I. 5.1.2)

子 曰 :不 患 人 之 不 已 知 ,患 不 知 人 也 。
16. Nabi bersabda, “Jangan khawatir orang tidak mengenal dirimu, khawatirlah kalau tidak dapat mengenal orang lain.” (Lun Yu – Lun Gi XIV: 30)


JILID II. 為 (为) 政 – (WI CING – PEMERINTAHAN)

子 曰 :為 (为) 政 以 德 ,譬 如 北 辰 ,
居 其 所 而 眾 (众) 星 共 之 。
1. Nabi bersabda, “Pemerintahan yang berdasarkan Kebajikan itu laksana bintang Kutub Utara tetap di tempatnya dan bintang – bintang lain menglilinginya.”

子 曰 :詩 (诗) 三 百 ,壹 (一) 言 以 蔽 之 ,曰 :思 無 (无) 邪 。
2. Nabi bersabda, “Ada tiga ratus sanjak lebih isi Kitab Sanjak, tetapi dapat diringkas menjadi satu kalimat: ‘Pikiran jangan sesat’.” (Lun Yu – Lun Gi XIII: 5)

子 曰 :道 之 以 政 ,齊 (齐) 之 以 刑 ,民 免 而 無 (无) 恥 (耻) ,
3. Nabi bersabda, “Dibimbing dengan undang-undang, dilengkapi dengan hukuman, menjadikan rakyat hanya berusaha menghindari itu dan kehilangan perasaan harga diri.”

道 之 以 德 ,齊 (齐) 之 以 禮 (礼) ,有 恥 (耻) 且 格 。
“Dibimbing dengan Kebajikan dan dilengkapi dengan Kesusilaan, menjadikan rakyat tumbuh perasaan harga diri dan berusaha hidup benar.” (Meng Zi – Bing Cu VIIA: 3)

子 曰 :吾 十 有 五 而 志 於 (于) 學 (学) ,
4. Nabi bersabda, “Pada waktu berusia lima belas tahun, sudah teguh semangat belajarKu.
三 十 而 立 ,
“Usia tiga puluh tahun, tegaklah pendirian.

四 十 而 不 惑 ,
“Usia empat puluh tahun, tiada lagi keraguan dalam pikiran

五 十 而 知 天 命 ,
“Usia lima puluh tahun, telah mengerti akan Firman Tian – Thian.
(Meng Zi – Bing Cu VII:17)

六 十 而 耳 順 (顺) ,
“Usia enam puluh tahun, pendengaran telah menjadi alat yang patuh (untuk menerima kebenaran).

七 十 而 從 (从) 心 所 欲 不 踰 矩 。
“Dan usia tujuh puluh tahun, Aku sudah dapat mengikuti hati dengan tidak melanggar Garis Kebenaran.

孟 懿 子 問 (问) 孝 ,子 曰 :無 (无) 違 (违) 。
樊 遲 (迟) 御 ,子 告 之 曰 :孟 孫 (孙) 問 (问) 孝 於 (于) 我 ,
我 對 (对) 曰 無 (无) 違 (违) 。樊 遲 (迟) 曰 :何 謂 (谓) 也 。
子 曰 :生 ,事 之 以 禮 (礼) ;死 ,葬 之 以 禮 (礼) ,祭 之 以 禮 (礼) 。
5. Meng Yi Zi – Bing I Cu bertanya hal Laku Bakti. Nabi menjawab, “Jangan melanggar!” Ketika Fan Chi – Huan Thi menyaisi kereta, Nabi memberi tahu kepadanya, “Tadi Meng Sun – Bing Sun bertanya hal Laku Bakti dan Kujawab ‘Jangan melanggar!” (Lun Yu – Lun Gi VI.22)
Fan Chi – Huan Thi bertanya, “Apakah yang Guru maksudkan?” Nabi menjawab, “Pada saat hidup, layanilah sesuai dengan Kesusilaan; ketika meninggal dunia, makamkanlah sesuai dengan Kesusilaan; dan, sembahyangilah sesuai dengan Kesusilaan.” (Lun Yu – Lun Gi I: 9; III: 1, 2; XIX: 5; Meng Zi – Bing Cu IIIA: 2)

孟 武 伯 問 (问) 孝 ,子 曰 :父 母 唯 其 疾 之 憂 (忧) 。
6. Meng Wu Bo – Bing Bu Pik bertanya hal Laku Bakti. Nabi menjawab, “Orang tua merasa sedih kalau anaknya sakit.” (Lun Yu – Lun Gi V: 8)

子 游 問 (问) 孝 ,子 曰 :今 之 孝 者 ,是 謂 (谓) 能 養 (养) 。
至 於 (于) 犬 馬 (马) ,皆 能 有 養 (养) ,不 敬 ,何 以 别 乎 ?
7. Zi You – Cu Yu bertanya hal Laku Bakti. Nabi menjawab, “Sekarang yang dikatakan Laku Bakti katanya asal dapat memelihara, tetapi anjing dan kudapun dapat memberi pemeliharaan. Bila tidak disertai hormat, apa bedanya?”

子 夏 問 (问) 孝 ,子 曰 :色 難 (难) 。
有 事 ,弟 子 服 其 勞 (劳) ;
有 酒 食 ,先 生 饌 (馔) ,曾 是 以 為 (为) 孝 乎 ?
8. Zi Xia – Cu He bertanya hal Laku Bakti. Nabi menjawab, “Sikap wajahlah yang sukar. Ada pekerjaan, anak melakukan dengan sekuat tenaga; ada anggur dan makanan, lebih dahulu disuguhkan kepada orang tua; kalau hanya demikian saja, cukupkah dinamai Laku Bakti?”

子 曰 :吾 與 (与) 回 言 ,終 (终) 日 不 違 (违) ,如 愚 。
退 而 省 其 私 ,亦 足 以 發 (发) ,回 也 不 愚 。
9. Nabi bersabda, “Sepanjang hari Aku bercakap-cakap dengan Hui – Hwee (Yan Yuan – Gan Yan); dalam percakapan ia tidak pernah membantah, seolah-olah seorang bodoh. Tetapi, setelah ia undur dari hadapanKu dan Kuselidiki peri laku dalam kehidupan pribadinya, ternyata ia dapat memenuhi ajaranKu. Sesungguhnya Hui – Hwee tidak bodoh.”

子 曰 :視 (视) 其 所 以 ,
10. Nabi bersabda, “Tiliklah latar belakang perbuatannya.”

觀 (观) 其 所 由 ,
“Lihatlah bagaimana ia akan mewujudkannya.”

察 其 所 安 ,
“Dan selidikilah kesenangannya.”

人 焉 廋 哉 ?人 焉 廋 哉 ?
“Dengan demikian, bagaimana orang dapat menyembunyikan sifat-sifatnya?”

子 曰 :溫 (温) 故 而 知 新 ,可 以 為 (为) 師 (师) 矣 。
11. Nabi bersabda, “Orang yang memahami Ajaran Lama lalu dapat menerapkan pada yang Baru, dia boleh dijadikan guru.” (Zhong Yong – Tiong Yong XXVI: 6)

子 曰 :君 子 不 器 。
12. Nabi bersabda, “Seorang Jun Zi – Kun Cu itu bukan alat.” (Lun Yu – Lun Gi V.4)

子 貢 (贡) 問 (问) 君 子 。
子 曰 :先 行 其 言 而 後 (后) 從 (从) 之 。
13. Zi Gong – Cu Khong bertanya hal seorang Jun Zi – Kun Cu. Nabi menjawab, “Ia mendahulukan pekerjaan; dan selanjutnya, kata-katanya disesuaikan.”
(Lun Yu – Lun Gi V.4)

子 曰 :君 子 周 而 不 比 ,小 人 比 而 不 周 。
14. Nabi bersabda, “Seorang Jun Zi – Kun Cu mengutamakan kepentingan umum, bukan kelompok; seorang rendah budi (Xiao Ren – Siau Jien) mengutamakan kelompok, bukan kepentingan umum.” (Lun Yu – Lun Gi XIII: 23)

子 曰 :學 (学) 而 不 思 則 (则) 罔 ,思 而 不 學 (学) 則 (则) 殆 。
15. Nabi bersabda, “Belajar tanpa berfikir, sia-sia; berfikir tanpa belajar, berbahaya!” (Lun Yu – Lun Gi I: 14)

子 曰 :攻 乎 異 (异) 端 ,斯 害 也 已 。
16. Nabi bersabda, “Siapa menuntut aliran sesat, akan membahayakan diri sendiri.”

子 曰 :由 ,誨 诲 女 ,知 之 乎 ?
知 之 為 (为) 知 之 ,不 知 為 (为) 不 知 ,是 知 也 。
17. Nabi bersabda, “You – Yu (Zi Lu – Cu Lo), Kuberi tahu apa artinya ‘mengerti’ itu! Bila mengerti berlakulah sebagai orang yang mengerti; bila tidak mengerti berlakukah sebagai orang yang tidak mengerti. Itulah yang dinamai “mengerti.’”

子 張 (张) 學 (学) 干 祿 (禄) ,
18. Zi Zhang – Cu Tiang ingin belajar cara mendapatkan kedudukan.

子 曰 :多 聞 (闻) 闕 (阙) 疑 ,慎 言 其 餘 (余) ,則 (则) 寡 尤 ;
多 見 (见) 闕 (阙) 殆 ,慎 行 其 餘 (余) ,則 (则) 寡 悔 。
言 寡 尤 ,行 寡 悔 ,祿 (禄) 在 其 中 矣 。
Nabi bersabda, “Banyaklah mendengar, sisihkan hal yang meragukan dan hati-hatilah membicarakan hal itu. Dengan demikian akan mengurangi orang lain menyalahkan. Banyaklah melihat, sisih kan hal yang membahayakan dan hati-hatilah menjalankan hal itu. Dengan demikian akan mengurangi kekecewaan sendiri. Dengan pembicaraan tidak banyak mengandung kesalahan dan perbuatan tidak banyak menimbulkan kekecewaan, di situlah terletak rahasia kedudukan.”

哀 公 問 (问) 曰 :何 為 (为) 則 (则) 民 服 ?孔 子 對 (对) 曰 :
舉 (举) 直 錯 (错) 諸 (诸) 枉 ,則 (则) 民 服 ;
舉 (举) 枉 錯 (错) 諸 (诸) 直 ,則 (则) 民 不 服 。
19. Pangeran Ai – Ai bertanya, “Bagaimanakah caranya agar rakyat mau menurut?” Kong Zi – Khong Cu menjawab, “Angkatlah orang yang jujur dan singkirkanlah orang yang curang; dengan demikian niscaya rakyat menurut. Kalau diangkat orang-orang yang curang dan disingkarkan orang yang jujur, niscaya rakyat tidak mau menurut.” (Zhong Yong – Tiong Yong XIX:1;Lun Yu – Lun Gi III: 21)

季 康 子 問 (问) :使 民 敬 ,忠 以 勸 (劝) ,如 之 何 ?
子 曰 :臨 (临) 之 以 莊 (庄) ,則 (则) 敬 ;孝 慈 ,則 (则) 忠 ;
舉 (举) 善 而 教 不 能 ,則 (则) 勸 (劝) 。
20. Ji Kang Zi – Kwi Khong Cu bertanya, “Bagaimanakah agar rakyat mau bersikap Hormat, Satya dan bersedia menerima nasihat-nasihat?” Nabi menjawab: “Hadapilah mereka dengan keluhuran budi, niscaya mereka bersikap Hormat. Teladanilah dengan sikap Bakti dan Kasih Sayang, niscaya mereka akan bersikap Satya. Angkatlah orang-orang yang baik untuk mendidik yang belum mengerti, niscaya mereka mau menerima nasehat-nasehat.” (Lun Yu – Lun Gi X:16)

或 謂 (谓) 孔 子 曰 :子 奚 不 為 (为) 政 ?
21. Ada orang bertanya kepada Nabi Kong Zi – Khong Cu, “Mengapa Guru tidak memang ku jabatan?”

子 曰 :《書 (书)》雲 (云) :孝 乎 惟 孝 ,友 於 (于) 兄 弟 。
施 於 (于) 有 政 ,是 亦 為 (为) 政 ,奚 其 為 (为) 為 (为) 政 ?
Nabi menjawab, “Di dalam Shu Jing – Su King tertulis ‘Berbaktilah! Berbakti dan mengasihi saudara-saudara, ini sudah berarti membantu pemerintah!’ Mengapa harus memangku jabatan baru dinamai membantu pemerintah?” (Shu Jing – Su King V.21.1)

子 曰 :人 而 無 (无) 信 ,不 知 其 也 。
大 車 (车) 無 (无) 輗 ,小 車 (车) 無 (无) 軏 ,其 何 以 行 之 哉 ?

22. Nabi bersabda, “Seorang yang tidak dapat dipercaya (tanpa kepercayaan), entah apa yang dapat dilakukan? Itu seumpama kereta besar yang tidak mempunyai sepasang gandaran atau seumpama kereta kecil yang tidak mempunyai sebuah gandaran, entah bagaimana menjalankannya?”

子 張 (张) 問 (问) :十 世 可 知 也 ?
23. Zi Zhang – Cu Tiang bertanya, “Dapatkah diketahui bagaimana keadaan sepuluh jaman yang akan datang?”

子 曰 :殷 因 於 (于) 夏 禮 (礼) ,所 損 (损) 益 可 知 也 ;
周 因 於 (于) 殷 禮 (礼) ,所 損 (损) 益 可 知 也 。
其 或 繼 (继) 周 者 ,虽 百 世 ,可 知 也 。
Nabi menjawab, “Apa yang dibuang dan dikembangkan Dinasti Yin – Ien atas Kesusilaan Dinasti Xia – He, dapat diketahui. Apa yang dibuang dan dikembangkan Dinasti Zhou – Ciu atas Kesusilaan Dinasti Yin – Ien, dapat diketahui. Maka dinasti-dinasti selanjutnya meskipun seratus jaman lagi dapat diketahui.”
(Lun Yu – Lun Gi III: 9)

子 曰 :非 其 鬼 而 祭 之 ;諂 (谄) 也 。
24. Nabi bersabda, “Bersembahyang kepada rokh yang tidak seharusnya disembah, itulah menjilat.”

見 (见) 義 (义) 不 為 (为) ,無 (无) 勇 也 。
Mengetahui Kebenaran tetapi tidak melakukannya, itulah tiada Keberanian.


JILID III. 八 佾 – (PAT IET – TARIAN)

孔 子 謂 (谓) 季 氏 ,八 佾 舞 於 (于) 庭 ,是 可 忍 也 ,孰 不 可 忍 也 !
1. Nabi Kong Zi – Khong Cu berkata tentang keluarga Ji – Kwi, “Mereka mementaskan tarian Ba Yi – Pat Iet di balai rumahnya. Ini keterlaluan. Kalau hal ini dapat dilakukan, apa lagi yang tidak akan dilakukan?” (Lun Yu – Lun Gi II: 5)

三 家 者 以 《雍》 徹 (彻) 。
子 曰 :相 維 (维) 辟 公 ,天 子 穆 穆 ,
奚 取 於 (于) 三 家 之 堂 ?
2. Ketiga Keluarga Besar Negeri Lu – Lo (Meng – Bing, Shu – Siok dan Ji – Kwi) pada saat melakukan upacara sembahyang kepada leluhurnya menggunakan lagu pujian ‘Yong – Yong’. Nabi bersabda, “Di dalam lagu itu tercantum ‘Dengan dibantu para pangeran, kaisar hening hormat memuja’. Bagaimanakah kalimat ini digunakan di ruang rumah ke tiga Keluarga itu?” (Shi Jing – Si King IV. 1B.7)

子 曰 :人 而 不 仁 ,如 禮 (礼) 何 ?人 而 不 仁 ,如 樂 (乐) 何 ?
3. Nabi bersabda, “Bagi seorang yang tidak berperi Cinta Kasih, apa arti kesusilaan? Bagi seorang yang tidak berperi Cinta Kasih, apa arti Musik?”

林 放 問 (问) 禮 (礼) 之 本 。子 曰 :大 哉 問 (问) !
4. Lin Fang – Liem Hong bertanya tentang Pokok Kesusilaan.
Nabi menjawab, “Sungguh sebuah pertanyaan besar!”

禮 (礼) ,與 (与) 其 奢 也 ,寧 (宁) 儉 (俭) ;
喪 (丧) ,與 (与) 其 易 也 ,寧 (宁) 戚 。
“Di dalam upacara, daripada mewah menyolok, lebih baik sederhana. Didalam upacara duka, daripada meributkan perlengkapan upacara, lebih baik ada rasa sedih yang benar.”

子 曰 :夷 狄 之 有 君 ,不 如 諸 (诸) 夏 之 亡 也 。
5. Nabi bersabda, “Bangsa Yi – I dan Di – Tik masih mempunyai raja, tidak seperti waris Kerajaan Xia – He ini yang seolah-olah sudah tidak mempunyainya.”
(Lun Yu – Lun Gi IX:14)

季 氏 旅 於 (于) 泰 山 ,子 謂 (谓) 冉 有 曰 :
女 弗 能 救 與 (与) ?對 (对) 曰 :不 能 。
子 曰 :嗚 (呜) 呼 !曾 谓 泰 山 不 如 林 放 乎 ?
6. Tatkala Keluarga Ji – Kwi melakukan upacara sembahyang di Gunung Tai – Thai, Nabi bertanya kepada Ran You – Jiam Yu, “Tidak dapatkah engkau mencegahnya?” Dijawab, “Tidak dapat!” Nabi bersabda, “Ah, sukar dikatakan, apakah (malaikat) Gunung Tai – Thai tidak dapat menyamai Lin Fang – Liem Hong?”

子 曰: 君 子 無 (无) 所 爭 (争) ,必 也 射 乎 !
揖 讓 (让) 而 升 ,下 而 飲 (饮) ,
其 爭 (争) 也 君 子 。
7. Nabi bersabda, “Seorang Jun Zi – Kun Cu tidak mau berebut. Kalau berebut, itu hanya pada saat berlomba memanah. Mereka saling mengalah dan memberi hormat dengan cara Yi – Iep, lalu naik ke panggung dan berlomba; kemudian turun dan yang kalah meminum anggur. Meskipun berebut tetap seorang Jun Zi – Kun Cu.”
(Zhong Yong – Tiong Yong XIII: 5; Meng Zi – Bing Cu IIA: 7/5)

子 夏 問 (问) 曰 :巧 笑 倩 兮 ,美 目 盼 兮 ,
素 以 為 (为) 絢 (绚) 兮 。
何 謂 (谓) 也 ?子 曰 :繪 (绘) 事 後 (后) 素 。
8. Zi Xia – Cu He bertanya, “Apakah arti kalimat ‘Betapa manis tawanya, betapa elok cahaya matanya, semua dari dasar putih dibubuhi warna’?”
Nabi menjawab, “Itulah cara orang menggambar, lebih dahulu didasari putih, lalu dibubuhi warna-warna.”

曰 :禮 (礼) 後 (后) 乎 ?
子 曰 :起 予 者 商 也 ,始 可 與 (与) 言 詩 (诗) 已 矣 。
Zi Xia – Cu He bertanya, “Kalau begitu. Tata Susilalah yang harus didasari (Cinta Kasih)?” Nabi menjawab, “Engkaulah Shang – Siang yang menyadarkanKu! Sekarang dapat Ku ajak engkau merundingkan isi Kitab Sanjak (Shi Jing – Si King).”

子 曰 :夏 禮 (礼) 吾 能 言 之 ,杞 不 足 徵 也 ;
殷 禮 (礼) 吾 能 言 之 ,宋 不 足 徵 也 。
文 獻 (献) 不 足 故 也 。足 ,則 (则) 吾 能 徵 之 矣 。
9. Nabi bersabda, “Kesusilaan Kerajaan Xia – He dapat Kubicarakan, tetapi Negeri Qi – Ki kurang memberi bukti-bukti. Kesusilaan Kerajaan Yin – Ien dapat kubicarakan, tetapi Negeri Song – Song kurang memberi bukti-bukti. Itu disebabkan di sana tidak mempunyai cukup dokumen-dokumen serta orang-orang yang dapat menjelaskannya. Kalau cukup, niscaya Aku dapat memperoleh bukti-buktinya.”
(Zhong Yong – Tiong Yong XXVII: 5; Lun Yu – Lun Gi II: 23)

子 曰 :禘 自 既 灌 而 往 者 ,
吾 不 欲 觀 (观) 之 矣 。
10. Nabi bersabda, “Di dalam upacara Sembahyang Di – Tee (Upacara sembahyang besar kepada Tian – Thian) itu, setelah dilakukan upacara menuang anggur Aku sudah tidak ingin melihat lagi.” (Zhong Yong – Tiong Yong XVIII: 6)

或 問 (问) 禘 之 說 (说) ,子 曰 :不 知 也 。
知 其 說 (说) 者 之 於 (于) 天 下 也 ,其 如 示 諸 (诸) 斯 乎 !
指 其 掌 (掌) 。
11. Ada orang bertanya tentang upacara Sembahyang Di – Tee. Nabi menjawab, “Aku tidak tahu. Yang tahu akan hal itu, ia akan dapat mengatur dunia semudah orang melihat ini!” Sambil menunjuk tapak tangannya.

祭 如 在 ,祭 神 如 神 在 。
12. Pada waktu sembahyang kepada leluhur, hayatilah akan kehadirannya dan waktu sembahyang kepada Tian – Thian Yang Maha Rokh, hayatilah pula akan kehadiranNya.

子 曰 :吾 不 與 (与) 祭 ,如 不 祭 。
Nabi bersabda, “Kalau Aku tidak ikut sembahyang sendiri, Aku tidak merasa sudah sembahyang.”

王 孫 (孙) 賈 (贾) 問 (问) 曰 :與 (与) 其 媚 於 (于) 奧 (奥) ,
寧 (宁) 媚 於 (于) 竈 (灶) ,何 謂 (谓) 也 ?
13. Wang Sun Jia – Ong Sun Ke bertanya, “Apakah maksud peribahasa ‘Daripada bermuka-muka kepada malaikat Ao – Oo (malaikat ruang Barat Daya rumah), lebih baik bermuka-muka kepada Malaikat Zao – Co (Malaikat Dapur)’ itu?”

子 曰 :不 然 。獲 (获) 罪 於 (于) 天 ,無 (无) 所 禱 (祷) 也 。
Nabi bersabda, “Itu tidak benar, Siapa berbuat dosa kepada Tian – Thian, tiada tempat (lain) ia dapat meminta do’a.”

子 曰 :周 監 (监) 於 (于) 二 代 ,郁 郁 乎 文 哉 ,吾 從 (从) 周。
14. Nabi bersabda, “Kerajaan Zhou – Ciu meneladan kedua kerajaan yang mendahuluinya dan ternyata megah kebudayaannya. Maka Akupun mengikuti jejak Kerajaan Zhou – Ciu.” (Zhong Yong – Tiong Yong XXVII: 5)

子 入 太 廟 (庙) ,每 事 問 (问) 。
或 曰 :孰 謂 (谓) 鄹 人 之 子 知 禮 (礼) 乎 ?
入 太 廟 (庙) ,每 事 問 (问) 。
子 聞 (闻) 之 ,曰 :是 禮 (礼) 也 。
15. Tatkala Nabi masuk ke dalam Miao – Bio Besar (untuk memperingati Pangeran Zhou – Ciu), segenap hal ditanyakan. Ada orang berkata, “Siapa berkata anak Negeri Zou – Co itu mengerti Kesusilaan? Masuk ke dalam Miao – Bio Besar segenap hal ditanyakan. “Mendengar itu Nabi bersabda, “Justru demikian inilah Kesusilaan.”
(Lun Yu – Lun Gi X: 1)

子 曰 :射 不 主 皮 ,為 (为) 力 不 同 科 ,古 之 道 也 。
16. Nabi bersabda, “Di dalam perlombaan memanah, tidak diutamakan tembusnya kulit bulan-bulannya, karena tenaga seseorang tidaklah sama. Ini sudah diadatkan sajak dahulu kala.” (Meng Zi – Bing Cu IIA. 7/5)

子 貢 (贡) 欲 去 告 朔 之 餼 (饩) 羊 。
17. Zi Gong – Cu Khong ingin menghapus korban kambing pada upacara Bulan Baru.

子 曰 :賜 (赐) 也 !
爾 (尔) 愛 (爱) 其 羊 ,我 愛 (爱) 其 禮 (礼) 。
Nabi bersabda, “Si – Su, engkau menyayangkan kambingnya. Aku menyayangkan upacaranya.”

子 曰 :事 君 盡 (尽) 禮 (礼) ,人 以 為 (为) 谄 也 。
18. Nabi bersabda, “Bila mengabdi kepada pemimpin dengan benar-benar menjalankan upacaranya, orang lain menganggapnya penjilat.”

定 公 問 (问) :君 使 臣 ,臣 事 君 ,如 之 何 ?
19. Pangeran Ding – Ting bertanya, “Bagaimanakah hendaknya seorang pemimpin memerintah pembantunya dan seorang pembantu mengabdi pemimpinnya?”

孔 子 對 (对) 曰 :君 使 臣 以 禮 (礼) ,臣 事 君 以 忠 。
Nabi menjawab, “Seorang pemimpin hendaknya memerintah pembantunya sesuai dengan Kesusilaan dan seorang pembantu mengabdi pemimpinnya dengan Kesatyaan.”

子 曰 :《關 (关) 雎》 ,
樂 (乐) 而 不 淫 ,哀 而 不 傷 (伤) 。
20. Nabi bersabda, “Sanjak Guan Ju – Kwan Chi itu menggembirakan, tetapi tidak melanggar kesopanan; mengharukan tetapi tidak membuat merana.”
(Shi Jing – Si King I.1.1)

哀 公 問 (问) 社 於 (于) 宰 我 ,
21. Pangeran Ai – Ai bertanya kepada Zai Wo – Cai Ngo tentang keistimewaan pohon yang ditanam di tempat sembahyang kepada Malaikat Bumi.

宰 我 對 (对) 曰 :夏 後 (后) 氏 以 松 ,
殷 人 以 柏 ,周 人 以 栗 ,曰 :使 民 戰 (战) 栗 。
Zai Wo – Cai Ngo menjawab, “Pada jaman Kerajaan Xia – He ditanam pohon Song – Siong pada jaman Kerajaan Yin – Ien ditanam pohon Bo – Pik, tetapi pada jaman Kerajaan Zhou – Ciu ini ditanam pohon Li – Lik dan dikatakan supaya rakyat gemetar ketakutan.” (Meng Zi – Bing Cu IIA. 1/10)

子 聞 (闻) 之 ,曰 :成 事 不 說 (说) ,
遂 事 不 諫 (谏) ,既 往 不 咎 。
Ketika mendengar hal itu, Nabi bersabda, “Hal yang sudah terjadi tidak perlu dipercakapkah, hal yang sudah terlanjur tidak perlu dicegah, dan hal yang sudah lampau tidak perlu disalah-salahkan.” (Lun Yu – Lun Gi II: 19; V: 10)

子 曰 :管 仲 之 器 小 哉 !
22. Nabi bersabda, “Sesungguhnya sangat kecil kepribadian Guan Zhong – Kwan Tiong .” (Lun Yu – Lun Gi XIV: 9)

或 曰 :管 仲 儉 (俭) 乎 ?
曰 :管 氏 有 三 歸 (归) ,官 事 不 攝 (摄) ,焉 得 儉 (俭) ?
Ada orang bertanya, “Bukankah itu disebabkan Guan Zhong – Kwan Tiong sangat hemat?” Nabi menjawab, “Guan Zhong – Kwan Tiong mempunyai panggung San Gui – Sam Kui, dan mempunyai banyak pegawai yang khusus mengerjakan satu tugas saja. Bagaimanakah ia dapat dikatakan hemat?

然 則 (则) 管 仲 知 禮 (礼) 乎 ?
曰 :邦 君 樹 (树) 塞 門 (门) ,管 氏 亦 樹 (树) 塞 門 (门) ;
邦 君 為 (为) 两 君 之 好 有 反 坫 ,管 氏 亦 有 反 坫 。
管 氏 而 知 禮 (礼) ,孰 不 知 禮 (礼) ?
“Tetapi bukankah itu menujukkan Guan Zhong – Kwan Tiong banyak mengerti Kesusilaan?” Nabi menjawab pula, “Para raja muda membangun tembok di muka pintu gerbang istananya. Guan Zhong – Kwan Tiong juga membangun tembok di muka pintu rumahnya. Para raja membangun panggung untuk menerima raja muda lain yang datang berkunjung ke istananya, Guan Zhong – Kwan Tiong membangunnya juga. Maka, kalau Guan Zhong – Kwan Tiong dikatakan mengerti Kesusilaan, siapakah yang tidak mengerti Kesusilaan?”

子 語 (语) 魯 (鲁) 大 师 樂 (乐) ,
曰 :樂 (乐) 其 可 知 也 :始 作 ,翕 如 也 ;
從 (从) 之 ,純 (纯) 如 也 ,皦 如 也 ,繹 (绎) 如 也 ,以 成 。
23. Nabi bersabda kepada guru besar musik Negeri Lu – Lo, “Hal yang dapat diketahui tentang musik, ialah: Pada permulaannya suara harus cocok. Selanjutnya suara musik itu harmonis meninggi menurun dengan nada jernih dan tidak terputus-putus; demikianlah sampai akhirnya.”

儀 (仪) 封 人 請 (请) 見 (见) ,曰 :君 子 之 至 於 (于) 斯 也 ,
吾 未 嘗 (尝) 不 得 見 (见) 也 。
24. Penjaga tapal batas Negeri Yi – Gi mohon bertemu dengan Nabi dan berkata, “Setiap ada seorang Jun Zi – Kun Cu lewat di sini, aku tidak pernah tidak menemuinya.”

從 (从) 者 見 (见) 之 。
Oleh para murid ia disilakan menemui Nya.

出 曰 :二 三 子 何 患 於 (于) 喪 (丧) 乎 ?
天 下 之 無 (无) 道 也 久 矣 ,天 將 (将) 以 夫 子 為 (为) 木 鐸 (铎)。
Setelah keluar, ia berkata, “Saudara-saudaraku, mengapa kalian nampak bermuram durja karena kehilangan kedudukan? Sudah lama dunia ingkar dari Jalan Suci, kini Tian – Thian Yang Maha Esa menjadikan Guru selaku Mu Duo – Bok Tok (Genta Rohani).” (Lun Yu – Lun Gi VII: 23; IX: 5)

子 謂 (谓) 韶 :盡 (尽) 美 矣 ,又 盡 (尽) 善 也 ;
謂 (谓) 武 :盡 (尽) 美 矣 ,未 盡 (尽) 美 也 。
25. Tentang musik Shao – Siau, Nabi bersabda, “Sungguh indah dan sempurna.” Tentang musik Wu – Bu, Nabi bersabda, “Sungguh indah, namun belum sempurna.” (Lun Yu – Lun Gi VII: 14)

子 曰 :居 上 不 寬 (宽) ,為 (为) 禮 (礼) 不 敬 ,
臨 (临) 喪 (丧) 不 哀 ,吾 何 以 觀 (观) 之 哉 ?
26. Nabi bersabda, “Seorang berkedudukan tinggi yang tidak dapat berlapang hati; menjalankan upacara tiada rasa hormat; dan, di dalam hal kematian tiada rasa sedih; bagaimana Aku tahan melihatnya?”


JILID IV. 里 仁 – (LI JIEN – CINTA KASIH)

子 曰 :里 仁 為 (为) 美 ,擇 (择) 不 處 (处) 仁 ,焉 得 知 ?
1.Nabi bersabda, “Bertempat tinggal dekat tempat kediaman orang yang berperi Cinta Kasih, itulah yang sebaik-baiknya. Bila tidak mau memilih tempat yang disuasanai Cinta Kasih itu, bagaimana memperoleh Kebijaksanaan?”
(Meng Zi – Bing Cu IIA. 7/2)

子 曰 :不 仁 者 不 可 以 久 處 (处) 約 (约) ,
不 可 以 長 (长) 處 (处) 樂 (乐) 。
仁 者 安 仁 ,知 者 利 仁 。
2. Nabi bersabda, “Seorang yang tidak berperi Cinta Kasih, tidak tahan lama di dalam penderitaan, dan tidak tahan lama di dalam kesenangan. Seorang yang berperi Cinta Kasih, merasakan sentosa di dalam Cinta Kasih dan seorang yang Bijaksana, merasakan beruntung di dalam Cinta Kasih.” (Lun Yu – Lun Gi XV. 9)

子 曰 :唯 仁 者 能 好 人 ,能 惡 (恶) 人 。
3. Nabi bersabda, “Hanya seorang yang penuh Cinta Kasih saja dapat mencintai dan membenci orang.” (Da Xue – Thai Hak X: 15)

子 曰 :苟 志 於 (于) 仁 矣 ,無 (无) 惡 (恶) 也 。
4. Nabi bersabda, “Bila cipta selalu ditujukan kepada Cinta Kasih, tiada seorang bagi kejahatan.” (Lun Yu – Lun Gi XIV: 6)

子 曰 :富 與 (与) 貴 (贵) ,是 人 之 所 欲 也 ,
不 以 其 道 得 之 ,不 處 (处) 也 ;
貧 (贫) 與 (与) 賤 (贱) ,是 人 之 所 惡 (恶) 也 ,
不 以 其 道 得 之 ,不 去 也 。
5. Nabi bersabda, “Kaya dan berkedudukan mulia ialah keinginan tiap orang, tetapi bila tidak dapat dicapai dengan Jalan Suci, janganlah ditepati. Miskin dan berkedudukan rendah ialah kebencian tiap orang, tetapi bila tidak dapat disingkiri dengan Jalan Suci, jangan ditinggalkan.”

君 子 去 仁 ,惡 (恶) 乎 成 名 ?
“Seorang Jun Zi – Kun Cu bila meninggalkan Cinta Kasih, bagaimanakah memperoleh sebutan itu?”

君 子 無 (无) 終 (终) 食 之 間 (间) 違 (违) 仁 ,

造 次 必 於 (于) 是 ,顛 (颠) 沛 必 於 (于) 是 。
“Seorang Jun Zi – Kun Cu sekalipun sesaat makan tidak melanggar Cinta Kasih; di dalam kesibukan juga demikian, bahkan di dalam topan dan bahayapun ia tetap demikian.”

子 曰 :我 未 見 (见) 好 仁 者 ,惡 (恶) 不 仁 者 。
好 仁 者 ,無 (无) 以 尚 之 ;
惡 (恶) 不 仁 者 ,其 為 (为) 仁 矣 ,不 使 不 仁 者 加 乎 其 身 。
6. Nabi bersabda, “Aku belum pernah melihat orang yang benar-benar menyukai Cinta Kasih dan benar-benar membenci laku yang tidak Cinta Kasih. Seorang yang benar-benar menyukai Cinta Kasih, tidak ada hal lain yang lebih dimuliakan daripadanya. Seorang yang benar-benar membenci laku yang tidak Cinta Kasih selalu berusaha melaksanakan Cinta Kasih sedemikian rupa, sehingga tidak memungkinkah barang sesuatu yang tidak berperi Cinta Kasih melekat pada dirinya.”

有 能 壹 (一) 日 用 其 力 於 (于) 仁 矣 乎 ?
我 未 見 (见) 力 不 足 者 。蓋 (盖) 有 之 矣 ,我 未 之 見 (见) 也 。
Bila suatu hari seseorang mengerahkan seluruh kekuatannya dalam Cinta Kasih, Aku belum pernah melihat ia akan kekurangan tenaga. Mungkin ada juga, tetapi Aku belum pernah melihatnya.”

子 曰 :人 之 過 (过) 也 ,各 於 (于) 其 黨 (党) 。
觀 (观) 過 (过) ,斯 知 仁 矣 。
7. Nabi bersabda, “Adapun kesalahan seseorang itu masing-masing sesuai dengan sifatnya. Bahkan dari kesalahan nya dapat diketahui apakah ia seorang yang berperi Cinta Kasih.” (Lun Yu – Lun Gi I: 8)

子 曰 :朝 聞 (闻) 道 ,夕 死 可 矣 。
8. Nabi bersabda, “Pagi mendengar akan Jalan Suci, sore hari matipun ikhlas.”

子 曰 :士 志 於 (于) 道 ,
而 恥 (耻) 惡 (恶) 衣 惡 (恶) 食 者 ,未 足 與 (与) 議 (议) 也 。
9. Nabi bersabda, “Seorang siswa yang benar-benar hendak hidup di dalam Jalan Suci, tetapi masih malu berpakaian buruk dan makan tidak enak, sesungguhnya ia belum masuk hitungan.” (Lun Yu – Lun Gi XIV: 2)

子 曰 :君 子 之 於 (于) 天 下 也 ,
無 (无) 適 (适) 也 ,無 (无) 莫 也 ,義 (义) 之 與 (与) 比 。
10. Nabi bersabda, “Seorang Jun Zi – Kun Cu terhadap persoalan di dunia tidak mengiakan atau menolak mentah-mentah. Hanya Kebenaranlah yang dijadikan ukuran.”

子 曰 :君 子 懷 (怀) 德 ,小 人 懷 (怀) 土 ;
君 子 懷 (怀) 刑 ,小 人 懷 (怀) 惠 。
11. Nabi bersabda, “Seorang Jun Zi – Kun Cu senantiasa ingat akan Kebajikan, sedangkan seorang Xiao Ren – Siau Jien hanya ingat kenikmatan; seorang Jun Zi – Kun Cu senantiasa ingat akan hukum, sedangkan seorang Xiao Ren – Siau Jien hanya mengharap kan belas kasihan orang.” (Lun Yu – Lun Gi XIV: 2)

子 曰 :放 於 (于) 利 而 行 ,多 怨 。
12. Nabi bersabda, “Seorang yang hanya mengejar keuntungan saja, niscaya banyak yang menyesalkan.” (Da Xue – Thai Hak X: 23)

子 曰 :能 以 禮 (礼) 讓 (让) 為 (为) 國 (国) 乎 ,何 有 ?
不 能 以 禮 (礼) 讓 (让) 為 (为) 國 (国) ,如 禮 (礼) 何 ?
13. Nabi bersabda, “Bila orang dapat menggunakan Kesusilaan dan Kerendahan Hati di dalam mengatur Negara, apakah kesukarannya? Kalau tidak dapat menggunakan Kesusilaan dan Kerendahan Hati di dalam mengatur Negara, apakah guna Kesusilaan?” (Lun Yu – Lun Gi I: 12)

子 曰 :不 患 無 (无) 位 ,患 所 以 立 ;
不 患 莫 己 知 ,求 為 (为) 可 知 也 。
14. Nabi bersabda, “Janganlah khawatir tiada kedudukan, berkhawatirlah kalau tidak mempunyai kecakapan untuk suatu kedudukan; janganlah khawatir tiada orang yang mengetahui dirimu, tetapi berusahalah agar mempunyai kecakapan yang patut diketahui.”

子 曰 :参 乎 ,吾 道 壹 (一) 以 貴 (贯) 之 。
曾 子 曰 :唯 。
15. Nabi bersabda, “Chan – Cham, ketahuilah, jalan suci Ku itu satu, tetapi menembusi semuanya.” Zeng Zi – Cing Cu menjawab, “Ya, Guru.”

子 出 ,門 (门) 人 問 (问) 曰 :何 謂 (谓) 也 ?
Setelah Nabi pergi, murid-murid lain bertanya, “Apakah maksud kata-kata tadi?”
(Da Xue – Thai Hak X: 1,2; Zhong Yong – Tiong Yong XII: Lun Yu – Lun Gi VI: 30; XII: 2; XV: 3)

曾 子 曰 :夫 子 之 道 ,忠 恕 而 已 矣 。
Zeng Zi – Cing Cu menjawab, “Jalan Suci Guru, tidak lebih tidak kurang ialah Satya dan Tepasarira.” (Zhong Yong – Tiong Yong XII: 4)
子 曰 :君 子 喻 於 (于) 義 (义) ,小 人 喻 於 (于) 利 。

16. Nabi bersabda, “Seorang Jun Zi – Kun Cu hanya mengerti akan Kebenaran, sebaliknya seorang Xiao Ren – Siau Jien hanya mengerti akan keuntungan.”

子 曰 :見 (见) 賢 (贤) 思 齊 (齐) 焉 ,
見 (见) 不 賢 (贤) 而 内 自 省 也 。
17. Nabi bersabda, “Bila melihat seorang yang Bijaksana, berusahalah menyamainya; dan, bila melihat seorang yang tidak Bijaksana periksalah dirimu sendiri.”

子 曰 :事 父 母 幾 (几) 諫 (谏) ,見 (见) 志 不 從 (从) ,
又 敬 不 違 (违) ,勞 (劳) 而 不 怨 。
18. Nabi bersabda, “Di dalam melayani ayah bunda, boleh memperingatkan (tetapi hendaklah lemah lembut). Bila tidak diturut, bersikaplah lebih hormat dan janganlah melanggar. Meskipun harus bercapai lelah, janganlah menggerutu.”
(Lun Yu – Lun Gi XX: 2)

子 曰 :父 母 在 ,不 遠 (远) 遊 (游) ,遊 (游) 必 有 方 。
19. Nabi bersabda, “Pada saat orang tua masih hidup, janganlah jauh mengembara. Bila terpaksa mengembara, haruslah mempunyai tujuan yang tertentu.”

子 曰 :三 年 無 (无) 改 於 (于) 父 之 道 ,
可 謂 (谓) 孝 矣 。
20. Nabi bersabda, “Bila seseorang selama tiga tahun tidak mengubah Jalan Suci ayahnya, boleh ia dinamai berbakti.” (Lun Yu – Lun Gi I: 11)

子 曰 :父 母 之 年 ,不 可 不 知 也 。
壹 (一) 則 (则) 以 喜 ,壹 (一) 則 (则) 以 懼 (惧) 。
21. Nabi bersabda, “Usia ayah bunda tidak boleh tidak diketahui; di satu pihak boleh merasa gembira, di lain pihak harus merasa khawatir.”

子 曰 :古 者 言 之 不 出 ,恥 (耻) 躬 之 不 逮 也 。
22. Nabi bersabda, “Adapun sebabnya orang jaman dahulu merasa sukar mengucapkan kata-kata, ialah karena merasa malu kalau tidak dapat melaksanakannya.” (Lun Yu – Lun Gi XIV: 20)

子 曰 :以 約 (约) 失 之 者 鮮 (鲜) 矣 。
23. Nabi bersabda, “Seseorang yang dapat membatasi dirinya, sekalipun mungkin berbuat salah, pasti jaranglah terjadi.”

子 曰 :君 子 欲 訥 (讷) 於 (于) 言 而 敏 於 (于) 行 。
24. Nabi bersabda, “Seorang Jun Zi – Kun Cu lambat bicara tetapi tangkas bekerja.” (Lun Yu – Lun Gi XIII: 27)

子 曰 :德 不 孤 ,必 有 鄰 (邻) 。
25. Nabi bersabda, “Kebajikan tidak akan terpencil, ia pasti beroleh tetangga.”

子 遊 (游) 曰 :事 君 數 (数) ,斯 辱 矣 ;朋 友 數 (数) ,斯 疏 矣 。
26. Zi You – Cu Yu berkata, “Dalam mengabdi kepada pemimpin bila berkali-kali memperingatkan; niscaya akan beroleh malu. Dalam bersahabat, bila berkali-kali memperingatkan, niscaya akan renggang.”


JILID V. 公 冶 長(长) – (KONG YA TIANG – NAMA)

子 謂 (谓) 公 冶 長 (长) ,可 妻 也 。
雖 (虽) 在 縲 (缧) 絏 (绁) 之 中 ,非 其 罪 也 。
以 其 子 妻 之 。
1. Nabi membicarakan tentang Gong Ye Chang – Kong Ya Tiang, “Ia boleh diterima menjadi menantu. Sekalipun pernah dipenjara, itu bukan karena ia telah berbuat jahat.” Maka diterimalah sebagai menantuNya.

子 謂 (谓) 南 容 ,邦 有 道 ,不 廢 (废) ;
邦 无 道 ,免 於 (于) 刑 戮 。以 其 兄 之 子 妻 之 。
2. Nabi membicarakan tentang Nan Rong – Lam Yong, “Bila Negara di dalam Jalan Suci, ia tidak akan tersia-sia. Bila Negara ingkar dari Jalan Suci, ia akan terhindar dari hukuman.” Maka diterimalah ia sebagai menantu kakakNya.
(Lun Yu – Lun Gi VI: 1,2; XI: 5)

子 謂 (谓) 子 諓 (贱) ,君 子 哉 若 人 ,
魯 (鲁) 無 (无) 君 子 者 ,斯 焉 取 斯 。
3. Nabi membicarakan tentang Zi Jian – Cu Cian, “Sebenarnyalah ia seorang Jun Zi – Kun Cu ! Apabila di negeri Lu – Lo tiada orang yang berwatak Jun Zi – Kun Cu, dari manakah ia dapat meneladan?”

子 貢 (贡) 問 (问) 曰 :賜 (赐) 也 何 如 ?
子 曰 :女 ,器 也 。曰 :何 器 也 ?曰 :瑚 璉 (琏) 也 。
4. Zi Gong – Cu Khong bertanya, “Bagaimanakah tentang diri Si – Su ?” Nabi menjawab, “Engkau dapat diumpamakan sebagai suatu alat.” “Sebagai alat apakah?” “Sebagai Hu Lian – Ho Lian (alat sembahyang yang sangat berharga).”
(LunYu – Lun Gi I: 10; II: 12, 13)

或 曰 :雍 也 仁 而 不 佞 。
5. Ada orang berkata, “Sesungguhnya Ran Yong – Jiam Yong seorang yang berperi Cinta Kasih, sayang tidak pandai bicara.”

子 曰 :焉 用 佞 ?
禦 (御) 人 以 口 給 (给) ,屢 (屡) 憎 於 (于) 人 ,
不 知 其 仁 。焉 用 佞 ?
Nabi menjawab, “Mengapakah mesti pandai bicara? Orang yang pandai berdebat bahkan sering dibenci orang. Aku tidak tahu apakah ia berperi Cinta Kasih, tetapi mengapa ia mesti pandai bicara?” (Lun Yu – Lun Gi VI: 1, 2)

子 使 漆 雕 開 (开) 仕 。
對 (对) 曰 :吾 斯 之 未 能 信 。子 说 。
6. Nabi menyuruh Qi Diao Kai – Chiet Tiau Khai memangku jabatan Negara. Ia menjawab, “Murid belum mempunyai kepercayaan diri untuk jabatan itu.” Mendengar jawaban itu Nabi gembira.”

子 曰 :道 不 行 ,乘 桴 浮 於 (于) 海 ,
從 (从) 我 者 ,其 由 與 (与) !
7. Nabi bersabda, “Jalan Suci bila tidak dapat dijalankan, Kukira lebih baik dengan naik rakit pergi ke laut lepas. Dalam hal ini hanya Zhong You – Tiong Yu lah dapat mengikuti Aku.”

子 路 聞 (闻) 之 喜 。
子 曰 :由 也 好 勇 過 (过) 我 ,無 (无) 所 取 材 。
Mendengar itu Zi Lu – Cu Lo sangat gembira. Nabi bersabda, “You – Yu, sungguh keberanianmu melebihi Aku; sayang kurang pandai memikirkan persoalannya.”
(Lun Yu – Lun Gi IX: 14)

孟 武 伯 問 (问) 子 路 仁 乎 ?
子 曰 :不 知 也 。
8. Meng Wu Bo – Bing Bu Pik bertanya apakah Zi Lu – Cu Lo seorang yang berperi Cinta Kasih. Nabi menjawab, “Aku tidak tahu.” (Lun Yu – Lun Gi II: 6)

又 問 (问) 。子 曰 :由 也 ,千 乘 之 國 (国) ,
可 使 治 其 賦 (赋) 也 ,不 知 其 仁 也 。
Ketika ditanya lagi, Nabi bersabda, “You – Yu boleh disuruh mengatur angkatan perang suatu negara yang mempunyai seribu kereta perang, tetapi entah tentang Peri Cinta Kasihnya,” (Zhong Yong – Tiong Yong VIII)

求 也 何 如 ?子 曰 :求 也 ,千 室 之 邑 ,百 乘 之 家 ,
可 使 為 (为) 之 宰 也 ,不 知 其 仁 也 。
“Bagaimanakah tentang Qiu – Kiu (Ran Qiu – Jiam Kiu)?” “Qiu – Kiu boleh disuruh menjadi kepala daerah yang mempunyai seribu keluarga atau suatu marga dengan seratus kereta perang. Tetapi entahlah tentang Peri Cinta Kasihnya.”

赤 也 何 如 ?子 曰 :赤 也 ,束 帶 (带) 立 於 (于) 朝 ,
可 使 與 (与) 賓 (宾) 客 言 也 ,不 知 其 仁 也 。
“Bagaimana dengan Chi – Chik (Gong Xi Chi – Kong See Chik)?” “Chi – Chik boleh disuruh mamakai pakaian upacara berdiri di atas untuk melayani atau menemui para tamu; namun, entahlah tentang Peri Cinta Kasihnya.” (Lun Yu – Lun Gi VI: 4)

子 謂 (谓) 子 貢 (贡) 曰 :女 與 (与) 回 也 孰 愈 ?
9. Nabi bertanya kepada Zi Gong – Cu Khong, “Engkau dengan Hui – Hwee, siapakah kiranya lebih tangkas berpikir?”

對 (对) 曰 :賜 (赐) 也 何 敢 望 回 ?
回 也 聞 (闻) 壹 (一) 以 知 十 ,
賜 (赐) 也 聞 (闻) 壹 (一) 以 知 二 。
Zi Gong – Cu Khong menjawab, “Bagaimana Si – Su berani membandingkan diri dengan Hui – Hwee ? Hui – Hwee bila mendengar satu dapat mengerti sepuluh, sedangkan Si – Su bila mendengar satu dapat mengerti paling-paling dua.”

子 曰 :弗 如 也 。吾 與 (与) 女 弗 如 也 。
Nabi bersabda, “Memang tidak sebanding. Bahkan Aku denganmu tidak sebanding dengannya.

宰 予 晝 (昼) 寝 ,子 曰 :朽 木 不 可 雕 也 ,
糞 (粪) 土 之 牆 (墙) 不 可 杇 也 ,於 (于) 予 與 (与) 何 誅 (诛) !
10. Zhai Yu – Cai I tidur pada siang hari. Nabi bersabda, “Kayu lapuk tidak dapat diukir, dinding dari tanah liat tidak dapat dikapur, kepada Yu – I tidak perlu kusesalkan.”

子 曰 :始 吾 於 (于) 人 也 ,聽 (听) 其 言 而 信 其 行 ;
今 吾 於 (于) 人 也 ,聽 (听) 其 言 而 觀 (观) 其 行 。
於 (于) 予 與 (与) 改 是 。
Nabi bersabda, “Dahulu Aku terhadap seseorang, setelah mendengar kata-katanya, Aku percaya akan perbuatannya; tetapi, sekarang bila Aku mendengar kata-katanya, lalu Kuperiksa perbuatannya. Yu – I lah yang menyebabkan Aku mengubah pendirian.” (Lun Yu – Lun Gi III: 21)

子 曰 :吾 未 見 (见) 剛 (刚) 者 。或 對 (对) 曰 :申 掁 (枨) 。
子 曰 :掁 (枨) 也 慾 (欲) ,焉 得 剛 (刚) ?
11. Nabi bersabda, “Aku belum pernah melihat orang yang benar-benar berkemauan keras.” Ada orang berkata, “Shen Cheng – Sien Ting !” Nabi bersabda, “Cheng – Ting terlalu banyak berkeinginan. Bagaimana dapat berkemauan keras?”

子 貢 (贡) 曰 :我 不 欲 人 之 加 諸 (诸) 我 也 ,
吾 亦 欲 無 (无) 加 諸 (诸) 人 。子 曰 :賜 (赐) 也 ,非 爾 (尔) 所 及 也 。
12. Zi Gong – Cu Khong berkata, “Aku tak ingin orang lain merecoki aku, maka akupun tak ingin merecoki orang lain.” Nabi bersabda, “Si – Su itu kiranya belum menjadi kemampuanmu.” (Da Xue – Thai Hak IX: 4)

子 貢 (贡) 曰 :夫 子 之 文 章 ,可 得 而 聞 (闻) 也 ;
夫 子 之 言 性 與 (与) 天 道 ,不 可 得 而 聞 (闻) 也 。
13. Zi Gong – Cu Khong berkata, “Ajaran Guru tentang kitab-kitab, dapat kuperoleh dengan mendengar, tetapi Ajaran Guru tentang Watak Sejati dan Jalan Suci Tian – Thian, tidak dapat kuperoleh (hanya) dengan mendengar.”

子 路 有 聞 (闻) ,未 之 能 行 ,唯 恐 有 聞 (闻) 。
14. Zi Lu – Cu Lo bila mendengar suatu ajaran dan belum berhasil menjalankannya, ia takut kalau-kalau mendengar ajaran baru pula.”

子 貢 (贡) 問 (问) 曰 :孔 文 子 何 以 謂 (谓) 之 文 也 ?
子 曰 :敏 而 好 學 (学) ,不 恥 (耻) 下 問 (问) ,
是 以 謂 (谓) 之 文 也 。
15. Zi Gong – Cu Khong bertanya, “Mengapakah Kong Wen Zi – Khong Bun Cu diberi gelar Wen – Bun (pujangga)?” Nabi menjawab, “Ia seorang yang pandai, tetapi suka belajar dan tidak malu bertanya sekalipun kepada bawahannya. Maka ia diberi gelar Pujangga.”

子 謂 (谓) 子 產 (产) 有 君 子 之 道 四 焉 :
其 行 己 也 恭 ,其 事 上 也 敬 ,
其 養 (养) 民 也 惠 ,其 使 民 也 義 (义) 。
16. Nabi bersabda tentang Zi Chan – Cu San, “Ia telah dapat melaksanakan empat syarat Jalan Suci seorang Jun Zi – Kun Cu. Di dalam perbuatannya sehari-hari ia selalu bersikap hormat, di dalam mengabdi kepada atasannya selalu dengan sikap sunguh-sungguh, di dalam memelihara kesejahteraan rakyat ia selalu bermurah hati; dan di dalam memerintah rakyat selalu berdasar Kebenaran.”
(Lun Yu – Lun Gi XIV: 9; Meng Zi – Bing Cu IV B: 2)

子 曰 :晏 平 仲 善 與 (与) 人 交 ,久 而 敬 之 。
17. Nabi bersabda, “Sungguh pandai bergaul Yan Ping Zhong – Yan Ping Tiong; semakin lama semakin menumbuhkan sikap hormat.”

子 曰 :臧 文 仲 居 蔡 ,山 節 (节) 藻 棁 ,何 如 其 知 也 !
18. Nabi bersabda, “Zang Wen Zhong – Cong Bun Tiong mendirikan rumah untuk seekor kura-kura besar, puncak tiang utamanya diukir bentuk gunung-gunungan dan pada tiang-tiang lainnya dilukisi gambar-gambar ganggeng. Entah orang pandai macam apakah ia!”

子 張 (张) 問 (问) 曰 :令 尹 子 文 三 仕 為 (为) 令 尹 ,
無 (无) 喜 色 ; 三 已 之 ,無 (无) 愠 色 。
舊 (旧) 令 尹 之 政 ,必 以 告 新 令 尹 。何 如 ?
子 曰 :忠 矣 。曰 :仁 矣 乎 ?曰 :未 知 。焉 得 仁 ?
19. Zi Zhang – Cu Tiang bertanya, “Ling Yin – Ling Ien (menteri) Zi Wen – Cu Bun tiga kali diangkat menjadi Ling Yin – Ling Ien, wajahnya tidak pernah menunjukkan gembira karenanya; tiga kali dihentikan dari jabatannya juga tidak kelihatan kecewa, bahkan segenap hal yang diurus kementeriannya diterangkan satu per satu kepada menteri yang baru. Bagaimanakah dia itu?” Nabi menjawab, “Ia seorang yang Satya.” “Bukankah dia seorang yang berperi Cinta Kasih?” “Aku belum tahu ia dalam hal-hal lain. Bagaimana Aku dapat mengatakan ia berperi Cinta Kasih?”

崔 子 弑 齊 (齐) 君 ,陈 文 子 有 馬 (马) 十 乘 ,
棄 (弃) 而 違 (违) 之 ,至 於 (于) 他 邦 ,
則 (则) 曰: 猶 (犹) 吾 大 夫 崔 子 也 。違 (违) 之 。
之 壹 (一) 邦 ,則 (则) 又 曰 :
猶 (犹) 吾 大 夫 崔 子 也 。違 (违) 之 ,何 如 ?
子 曰 :清 矣 。曰 :仁 矣 乎 ?
曰 :未 知 ,焉 得 仁 ?
Ketika Cui Zi – Cwee Cu membunuh pangeran Negeri Qi – Cee, Chen Wen Zi – Tien Bun Cu sekalipun mempunyai sepuluh kereta serta kudanya, ia rela meninggalkan negerinya dan mengembara. Setiba di negeri lain ia berkata, ‘Di sinipun ada orang semacam Cui Zi – Cwee Cu.’ Ia lalu mengembara lagi. Setiba di negeri lain, ia berkata pula, ‘Di sinipun ada orang semacam Cui Zi – Cwee Cu.’ Dan iapun mengembara lagi. “Bagaimanakah dia ini?” Nabi menjawab, “Ia seorang yang bersih.” “Bukankah ia seorang yang berperi Cinta Kasih?” “Aku belum tahu ia dalam hal-hal lain. Bagaimana aku dapat mengatakan ia berperi Cinta Kasih?”

季 文 子 三 思 而 後 (后) 行 。子 聞 (闻) 之 ,曰 ,再 ,斯 可 矣 。
20. Ji Wen Zi – Kwi Bun Cu setelah tiga kali berpikir barulah berani melaksanakan hasratnya. Mendengar itu Nabi bersabda, “Cukup dua kali saja.”

子 曰 :甯 (宁) 武 子 ,邦 有 道 則 (则) 知 ,
邦 無 (无) 道 則 (则) 愚 ,其 知 可 及 也 ,其 愚 不 可 及 也 。
21. Nabi bersabda, “Ning Wu Zi – Ling Bu Cu pada saat negeri di dalam Jalan Suci ia berlaku Bijaksana, tetapi pada waktu negeri ingkar dari Jalan Suci ia membodoh. Kebijaksanaannya orang masih dapat menyamai, tetapi sikap membodohnya, orang lain tidak dapat menyamai.”

子 在 陳 (陈) 曰 :歸 (归) 與 (与) !歸 (归) 與 (与) !
吾 黨 (党) 之 小 子 狂 簡 (简) ,
斐 然 成 章 ,不 知 所 以 裁 之 。
22. Ketika di negeri Chen – Tien, Nabi bersabda, “Marilah pulang! Marilah pulang! Murid-muridKu di sana masih banyak yang bercita-cita tinggi, berkemauan besar dan pandai dalam kesusasteraan; tetapi belum mengetahui bagaimana harus menyempurnakan dirinya.” (Lun Yu – Lun Gi XV: 2; Meng Zi – Bing Cu VII B: 37)

子 曰 :伯 夷 叔 齊 (齐) 不 念 舊 (旧) 惡 (恶) ,怨 是 用 希 。
23. Nabi bersabda, “Bo Yi – Pik I dan Shu Qi – Siok Cee tidak mengingat-ingat kejahatan lama orang lain, maka sedikitlah orang yang menyesalinya.”
(Meng Zi – Bing Cu II A:2; Lun Yu – Lun Gi VII: 15)

子 曰 :孰 謂 (谓) 微 生 高 直 ?
或 乞 醯 焉 ,乞 諸 (诸) 其 鄰 (邻) 而 與 (与) 之 。
24. Nabi bersabda, “Siapa berkata Wei Sheng Gao – Bi Sing Koo jujur? Ketika ada orang meminta cuka, ia memintakan dari tetangganya untuk memberinya.”

子 曰 :巧 言 令 色 足 恭 ,左 丘 明 恥 (耻) 之 ,丘 亦 恥 (耻) 之 。
匿 怨 而 友 其 人 ,左 丘 明 恥 (耻) 之 ,丘 亦 恥 (耻) 之 。
25. Nabi berkata, “Pandai memutar kata-kata, bermanis muka dan hormat yang berlebih-lebihan; Zuo Qiu Ming – Coo Khiu Bing merasa malu untuk melakukan, Aku juga merasa malu. Di dalam hati membenci, tetapi berpura-pura baik dan bersahabat; Zuo Qiu Ming – Coo Khiu Bing merasa malu untuk melakukan, Akupun malu.”
(Lun Yu – Lun Gi I: 3)

顏 (颜) 淵 (渊) ,季 路 侍 。
子 曰 :盍 各 言 爾 (尔) 志 。
26. Nabi duduk, Yan Yuan – Gan Yan dan Ji Lu – Kwi Lo mendampinginya. Nabi bersabda, “Mengapa kalian tidak menyatakan cita-citamu?”

子 路 曰 : 願 (愿) 車 (车) 馬 (马) ,衣 輕 (轻) 裘 ,
與 (与) 朋 友 共 ,敝 之 而 無 (无) 憾 。
Zi Lu – Cu Lo berkata, “Murid ingin mempunyai kereta berkuda dan pakaian indah berbulu ringan untuk murid pakai bersama kawan-kawan; dan, sekalipun terusakkan, murid tidak menyesal.”

顏 (颜) 淵 (渊) 曰 :願 (愿) 無 (无) 伐 善 ,
無 (无) 施 勞 (劳) 。
Yan Yuan – Gan Yan berkata, “Murid ingin tidak menonjolkan kebaikan diri dan memamerkan jasa.”

子 路 曰 :願 (愿) 聞 (闻) 子 之 志 。
Zi Lu – Cu Lo berkata pula, “Murid ingin pula mendengar cita-cita Guru.”

子 曰 :老 者 安 之 ,朋 友 信 之 ,少 者 懷 (怀) 之 。
Nabi bersabda, “Aku ingin membahagiakan orang-orang yang sudah lanjut usianya, bersikap Dapat Dipercaya kepada kawan dan sahabat, dan mengasuh para muda dengan kasih sayang.”

子 曰 :已 矣 乎 !
吾 未 見 (见) 能 見 (见) 其 過 (过) ,而 内 自 訟 (讼) 者 也 。
27. Nabi bersabda, “Sayang, Aku belum menemukan orang yang setelah dapat melihat kesalahan sendiri lalu benar-benar menyesali dan memperbaiki diri.”

子 曰 :十 室 之 邑 ,必 有 忠 信 如 丘 者 焉 ,
不 如 丘 之 好 學 (学) 也 。
28. Nabi bersabda, “Setiap desa yang terdiri dari sepuluh keluarga, niscaya ada orangnya yang sama Satya dan Dapat Dipercaya seperti Qiu – Khiu; tetapi, belum tentu ada yang dapat menyamai kesukaan Qiu – Khiu dalam belajar.”


JILID VI. 雍 也 – (YONG YA – NAMA)

子 曰 :雍 也 可 使 南 面 。
1. Nabi bersada, “Ran Yong – Jiam Yong sesungguhnya dapat diberi tugas menghadap ke Selatan (menjadi kepala negara).” (Lun Yu – Lun Gi V. 2,5)

仲 弓 問 (问) 子 桑 伯 子 。子 曰 :可 也 ,簡 (简) 。
2. Zhong Gong – Tiong Kiong bertanya tentang Zi Sang Bo Zi – Cu Song Pik Cu. Nabi bersabda, “Bolehlah! Ia seorang yang longgar.”

仲 弓 曰 :居 敬 而 行 简 ,以 臨 (临) 其 民 ,不 亦 可 乎 ?
居 簡 (简) 而 行 簡 (简) ,無 (无) 乃 大 簡 (简) 乎 ?
Zhong Gong – Tiong Kiong berkata, “Seorang yang di dalam hatinya benar-benar menaruh hormat akan tugas dan berhati longgar dalam memerintah rakyat, memang boleh juga. Tetapi kalau longgar terhadap diri sendiri dan longgar di dalam perbuatan, bukankah itu terlalu longgar?”

子 曰 : 雍 之 言 然 。
Nabi bersabda, “Kata-kata Yong – Yong ini memang benar.”

哀 公 問 (问) :弟 子 孰 為 (为) 好 學 (学) ?
3. Pangeran Ai – Ai bertanya, “Siapakah di antara murid-murid yang suka belajar?”

孔 子 對 (对) 曰 :有 颜 回 者 好 學 (学) ,
不 遷 (迁) 怒 ,不 貳 (贰) 過 (过) ,不 幸 短 命 死 矣 。
今 也 則 (则) 亡 ,未 聞 (闻) 好 學 (学) 者 也 。
Nabi menjawab, “Hui – Hwee lah benar-benar suka belajar, ia tidak memindahkan kemarahan kepada orang lain dan tidak pernah mengulangi kesalahan. Sayang takdir usianya pendek dan telah mati. Sekarang sudah tiada. Kini Aku belum melihat lagi yang benar-benar suka belajar.”

子 華 (华) 使 於 (于) 齊 (齐) ,冉 子 為 (为) 其 母 請 (请) 粟 。
子 曰 :與 (与) 之 釜 。請 (请) 益 。
曰 :與 (与) 之 庾 。冉 子 與 (与) 之 粟 五 秉 。
4. Tatkala Zi Hua – Cu Hwa diutus ke negeri Qi – Cee, Ran Zi – Jiam Cu memintakan padi bagi ibunya. Nabi menjawab, “Berilah satu Fu – Hu (ketel).” Ran Zi – Jiam Cu memintakan tambah. Nabi menjawab, “Tambahlah satu Yu – Ji (ukuran berat).” Kemudian Ran Zi – Jiam Cu memberinya lima Bing – Ping (genggam).

子 曰 : 赤 之 適 (适) 齊 (齐) 也 ,乘 肥 馬 (马) ,衣 輕 (轻) 裘 。
吾 聞 (闻) 之 也 :君 子 周 急 不 繼 (济) 富 。
Nabi bersabda, “Tatkala Chi – Chik ke Negeri Qi – Cee, kendaraannya dihela kuda-kuda yang tambun, ia mengenakan pakaian bulu yang ringan dan indah. Apa yang telah kudengar, seorang Jun Zi – Kun Cu menolong kepada yang membutuhkan dan tidak menumpuk harta bagi yang telah kaya.” (Lun Yu – Lun Gi V: 8)

原 思 為 (为) 之 宰 ,與 (与) 之 粟 九 百 ,辭 (辞) 。
5. Tatkala Yuan Si – Gwan Su diangkat sebagai menteri, ia diberi sembilan ratus takar beras; tetapi ia menolak.

子 曰 : 毋 ,以 與 (与) 爾 (尔) 鄰 (邻) 里 鄉 (乡) 黨 (党) 乎 !
Nabi bersabda, “Jangan menolak! Kalau engkau berkelebihan, berikanlah kepada tetangga-tetangga, orang-orang kampung, desa dan daerahmu.”

子 謂 (谓) 仲 弓 ,曰 :黎 (犁) 牛 之 子 騂 (骍) 且 角 。
雖 (虽) 欲 勿 用 ,山 川 其 舍 諸 (诸) ?
6. Nabi membicarakan tentang Zhong Gong – Tiong Kiong, “Anak lembu belang bila berwarna merah mulus dan bertanduk lurus, biar orang tidak mau menggunakannya (untuk korban sembahyang), kiranya (malaikat) gunung dan sungai tidak akan menyia-nyiakannya.”

子 曰 : 回 也 其 心 三 月 不 違 (违) 仁 ,
其 餘 (余) 則 (则) 日 月 至 焉 而 已 矣 。
7. Nabi bersabda, “Hui – Hwee dapat sepanjang tiga bulan tidak melanggar Cinta Kasih, tetapi yang lain-lain hanya dapat bertahan harian atau sebulan saja.”

季 康 子 問 (问) :仲 由 可 使 從 (从) 政 也 與 (与) ?
子 曰 : 由 也 果 ,於 (于) 從 (从) 政 乎 何 有 ?
8. Ji Kang Zi – Kwi Khong Cu bertanya, “Dapatkah Zhong You – Tiong Yu diserahi pekerjaan di dalam pemerintahan?” Nabi bersabda, “You – Yu seorang yang tegas. Apa sukarnya melaksanakan tugas pemerintahan?”

曰 :賜 (赐) 也 可 使 從 (从) 政 也 與 (与) ?
“Dapatkah Si – Su diserahi pekerjaan di dalam pemerintahan?”

曰 :賜 (赐) 也 達 (达) ,於 (于) 從 (从) 政 乎 何 有 ?
“Si – Su seorang yang mengerti. Apakah sukarnya melaksanakan tugas pemerintahan?”

曰 : 求 也 可 使 從 (从) 政 也 與 (与) ?
“Dapatkah Qiu – Kiu diserahi pekerjaan dalam pemerintahan?”

曰 : 求 也 藝 (艺) ,
於 (于) 從 (从) 政 乎 何 有 ?
“Qiu – Kiu berpengetahuan luas. Apakah sukarnya melaksanakan tugas pemerintahan?”

季 氏 使 閔 (闵) 子 騫 (骞) 為 (为) 費 (费) 宰 ,
閔 (闵) 子 騫 (骞) 曰 :善 為 (为) 我 辭 (辞) 焉 !
如 有 复 我 者 ,則 (则) 吾 必 在 汶 上 矣 。
9. Keluarga Ji – Kwi menyuruh orang meminta Min Zi Qian – Bin Cu Khian menjabat menteri di daerah Bi – Pi. Min Zi Qian – Bin Cu Khian menjawab, “Katakanlah dengan baik-baik kepadanya bahwa aku tidak dapat menerima. Kalau ada utusan lagi datang kemari, niscaya aku sudah (pergi dan diam) di tepi sungai Wen – Bun.”

伯 牛 有 疾 ,子 問 (问) 之 ,自 牖 執 (执) 其 手 ,
曰 : 亡 之 ,命 矣 夫 ,
斯 人 也 而 有 斯 疾 也 !斯 人 也 而 有 斯 疾 也 !
10. Bo Niu – Pik Giu sakit, Nabi meninjaunya melalui jendela dan memegang tangannya. Kemudian bersabda, “Habislah! Inilah nasib! Mengapa orang sebagai dia dapat menderita penyakit semacam ini? Mengapakah orang sebagai dia dapat menderita penyakit semacam itu?”

子 曰 : 賢 (贤) 哉 回 也 ,壹 (一) 簞 (箪) 食 ,壹 (一) 瓢 飲 (饮) ,
在 陋 巷 ,人 不 堪 其 憂 (忧) ,回 也 不 改 其 樂 (乐) 。
賢 (贤) 哉 回 也 。
11. Nabi bersabda, “Sungguh bijaksana Hui – Hwee! Dengan hanya sebakul nasi kasar, segayung air, diam di kampung buruk yang bagi orang lain sudah tidak akan tahan; tetapi Hui – Hwee tidak berubah kegembiraannya. Sungguh bijak-sana Hui – Hwee.” (Meng Zi – Bing Cu IV B: 29/2)

冉 求 曰 :非 不 說 (说) 子 之 道 ,力 不 足 也 。
12. Ran Qiu – Jiam Kiu berkata, “Sesungguhnya bukan karena tidak suka akan Jalan Suci Guru, hanya tenaga tidak mencukupi.”

子 曰 : 力 不 足 者 ,中 道 而 廢 (废) 。今 女 畫 (画) 。
Nabi bersabda, “Kalau tenaga tidak mencukupi, dapat berhenti di tengah jalan. Mengapa engkau membatasi diri sendiri?”

子 謂 (谓) 子 夏 曰 :女 為 (为) 君 子 儒 ,無 (无) 為 (为) 小 人 儒 。
13. Nabi berkata kepada Zi Xia – Cu He, “Jadilah engkau seorang umat Ru – Ji yang bersifat Jun Zi – Kun Cu, janganlah menjadi umat Ru – Ji yang Xiao Ren – Siau Jien.”

子 遊 (游) 為 (为) 武 城 宰 。子 曰 :女 得 人 焉 爾 (尔) 乎 ?
曰 : 有 澹 臺 (台) 滅 (灭) 明 者 ,行 不 由 徑 (径) ,非 公 事 ,
未 嘗 (尝) 至 於 (于) 偃 之 室 也 。
14. Ketika Zi You – Cu Yu menjadi kepala daerah kota Wu Cheng – Bu Sing, Nabi bertanya, “Sudahkah engkau mendapatkan seorang pembantu yang cakap?” “Ada. Ia bernama Tan Tai Mie Ming – Tam Tay Biat Bing; pada waktu berjalan ia tidak pernah memotong jalan melalui lorong-lorong dan bila tidak karena urusan Negara, ia tidak pernah datang ke rumah Yan – Yan.” (Meng Zi – Bing Cu IV B: 31)

子 曰 : 孟 之 反 不 伐 ,奔 而 殿 ,將 (将) 入 門 (门) ,
策 其 馬 (马) ,曰 : 非 敢 後 (后) 也 ,馬 (马) 不 進 (进) 也 。
15. Nabi bersabda, “Sungguh Meng Zhi Fan – Bing Ci Hwan tidak suka menonjol-nonjolkan diri, (pada waktu tentaranya menderita kekalahan) ia berjalan di belakang untuk melindungi barisan. Setelah di muka pintu gerbang kota, dicambuklah kudanya dan berkata, ‘Bukan keberanian ku untuk di belakang, hanya kuda ini tidak dapat lari cepat-cepat.”

子 曰 : 不 有 祝 鮀 之 佞 ,而 有 宋 朝 之 美 ,
难 乎 免 於 (于) 今 之 世 矣 。
16. Nabi bersabda, “Bila tidak mempunyai kefasihan bicara sebagai Zhu Tuo – Ciok Too, dan mempunyai ketampanan sebagai Song Zhao – Song Tiau, sukar menghindarkan diri dari kesulitan jaman ini.”

子 曰 : 誰 (谁) 能 出 不 由 户 ,何 莫 由 斯 道 也 ?
17. Nabi bersabda, “Siapakah keluar rumah tidak melalui pintu? Mengapakah orang tidak mau hidup menempuh Jalan Suci?”

子 曰 : 質 (质) 勝 (胜) 文 則 (则) 野 ,
文 勝 (胜) 質 (质) 則 (则) 史 。文 質 (质) 彬 彬 ,然 後 (后) 君 子 。
18. Nabi bersabda, “Bila keaslian mengalahkan tata cara, orang akan bersikap udik. Bila tata cara mengalahkan keaslian, orang akan bersikap juru tulis. Maka, tata cara dan keaslian itu hendaklah benar-benar selaras. Dengan demikian menjadikan orang bersifat Jun Zi – Kun Cu.”

子 曰 : 人 之 生 也 直 ,罔 之 生 也 幸 而 免 。
19. Nabi bersabda, “Hidup manusia difitrahkan lurus. Kalau tidak lurus tetapi terpelihara juga kehidupannya, itu hanya kebetulan.”

子 曰 : 知 之 者 不 如 好 之 者 ,好 之 者 不 如 樂 (乐) 之 者 。
20. Nabi bersabda, “Yang mengerti belum sebanding dengan yang menyukai, sedangkan yang menyukai belum sebanding dengan yang dapat merasa gembira di dalamnya.”

子 曰 : 中 人 以 上 ,可 以 語 (语) 上 也 ;
中 人 以 下 ,不 可 以 語 (语) 上 也 。
21. Nabi bersabda, “Seorang yang pengetahuannya sudah melampaui tingkat pertengahan, boleh diajak membicarakan hal-hal yang tinggi; seorang yang pengetahuannya masih di bawah tingkat pertengahan, tidak boleh diajak membicarakan hal-hal yang tinggi.”

樊 遲 (迟) 問 (问) 知 ,子 曰 : 務 (务) 民 之 義 (义) ,
敬 鬼 神 而 遠 (远) 之 ,可 謂 (谓) 知 矣 。
22. Fan Chi – Hwan Thi bertanya tentang seorang yang bijaksana. Nabi menjawab, “Ia mengabdi kepada rakyat berlandaskan Kebenaran. Ia menghormati rokh-rokh tetapi dari jauh (dengan hormat yang murni). Demikianlah seorang yang bijaksana.”
(Lun Yu – Lun Gi II: 5)

問 (问) 仁 ,曰 : 仁 者 先 難 (难) 而 後 (后) 獲 (获) ,
可 謂 (谓) 仁 矣 。
Ia bertanya pula tentang seorang yang berperi Cinta Kasih. Dijawab, “Seorang yang berperi Cinta Kasih rela menderita lebih dahulu dan membelakangkan keuntungan. Demikianlah orang yang berperi Cinta Kasih.”

子 曰 : 知 者 樂 (乐) 水 ,仁 者 樂 (乐) 山 ;
知 者 動 (动) ,仁 者 靜 (静) ;知 者 樂 (乐) ,仁 者 壽 (寿) 。
23. Nabi bersabda, “Yang Bijaksana gemar akan air, yang berperi Cinta Kasih gemar akan gunung. Yang Bijaksana tangkas dalam perbuatan, yang berperi Cinta Kasih tenteram. Yang Bijaksana gembira dan yang berperi Cinta Kasih tahan menderita.”

子 曰 : 齊 (齐) 壹 (一) 變 (变) ,至 於 (于) 魯 (鲁) ;
魯 (鲁) 壹 (一) 變 (变) ,至 於 (于) 道 。
24. Nabi bersabda, “Negeri Qi – Cee sekali berubah akan dapat menyamai Negeri Lu – Lo, dan Negeri Lu – Lo sekali berubah akan dapat mencapai Jalan Suci.”
(Zhong Yong – Tiong Yong XVII: 3)

子 曰 : 觚 不 觚 ,觚 哉 !觚 哉 !
25. Nabi bersabda, “Gu – Ko (cawan arak) yang sudah tidak berbentuk Gu – Ko lagi, apakah itu Gu – Ko? Apakah itu Gu – Ko?”

宰 我 問 (问) 曰 :仁 者 雖 (虽) 告 之 曰 井 有 仁 焉 ,
其 從 (从) 之 也 ?
26. Zai Wo – Cai Ngo bertanya, “Seorang yang berperi Cinta Kasih kalau diberi tahu bahwa di dalam sumur ada Cinta Kasih, apakah ia akan mengikutinya juga?”
(Meng Zi – Bing Cu VA: 3/4)

子 曰 : 何 為 (为) 其 然 也 ?
君 子 可 逝 也 ,不 可 陷 也 ;可 欺 也 ,不 可 罔 也 。
Nabi menjawab, “Mengapa harus melakukan perbuatan semacam itu? Seorang Jun Zi – Kun Cu dapat dibunuh, tetapi tidak dapat dijerumuskan; dapat dikelabuhi tetapi tidak dapat dijebak.”

子 曰 : 君 子 博 學 (学) 於 (于) 文 ,約 (约) 之 以 禮 (礼) ,
亦 可 以 弗 畔 矣 夫 。
27. Nabi bersabda, “Seorang Jun Zi – Kun Cu meluaskan pengetahuannya dengan mempelajari Kitab-kitab dan membatasi diri dengan Kesusilaan. Dengan demikian ia tidak sampai melanggar Kebajikan.” (Lun Yu – Lun Gi IX: 11)

子 見 (见) 南 子 ,子 路 不 說 (说) 。
夫 子 矢 之 曰 :予 所 否 者 ,天 厭 (厌) 之 !天 厭 (厌) 之 !
28. Nabi menemui Nan Zi – Lam Cu; hal ini menyebabkan Zi Lu – Cu Lo tidak senang. Karena itu lalu bersumpah, “Kalau aku berbuat tidak pada tempatnya, Tian – Thian menghukumku! Tian – Thian menghukumku!”

子 曰 : 中 庸 之 為 (为) 德 也 ,其 至 矣 乎 !民 鮮 (鲜) 久 矣 。
29. Nabi bersabda, “Sungguh sempurna Kebajikan menjalani laku Tengah Sempurna. Sayang sudah lama jarang di antara rakyat yang menjalani.”
(Zhong Yong – Tiong Yong: II)

子 貢 (贡) 曰 :
如 有 博 施 於 (于) 民 而 能 濟 (济) 眾 (众) ,何 如 ?
可 謂 (谓) 仁 乎 ?
30. Zi Gong – Cu Khong bertanya, “Bila ada seorang yang benar-benar dapat memberi berlimpah-limpah kesejahteraan kepada rakyat dan menolong kesemuanya, bagaimanakah ia? Dapatkah ia dinamai seorang yang berperi Cinta Kasih?”

子 曰 : 何 事 於 (于) 仁 ?必 也 聖 (圣) 乎 !
堯 (尧) 舜 其 猶 (犹) 病 諸 (诸) 。
Nabi menjawab, “Itu bukan hanya perbuatan yang berperi Cinta Kasih; bahkan seorang Nabilah dia. Dalam hal ini, bahkan Raja Yao – Giau dan Shun – Sun masih merasa khawatir belum dapat menjalankannya (Lun Yu – Lun Gi XIV: 42)

夫 仁 者 ,己 欲 立 而 立 人 ,己 欲 達 (达) 而 達 (达) 人 。
“Seorang yang berperi Cinta Kasih ingin dapat tegak, maka berusaha agar orang lainpun tegak; ia ingin maju, maka berusaha agar orang lainpun maju.”

能 近 取 譬 ,可 謂 (谓) 仁 之 方 也 已 。
“Yang dapat memperlakukan orang lain dengan contoh yang dekat (diri-sendiri), sudah cukup untuk dinamai seorang yang berperi Cinta Kasih.”


JILID VII. 述 而 – (SUT JI – PENERUS)

子 曰 :述 而 不 作 ,信 而 好 古 ,竊 (窃) 比 於 (于) 我 老 彭 。
1. Nabi bersabda, “Aku hanya meneruskan, tidak mencipta. Aku sangat menaruh percaya dan suka kepada (Ajaran dan Kitab-kitab) yang kuno itu. Aku ingin dapat membandingkan diriKu dengan Lao Peng – Loo Phing.”

子 曰 : 默 而 識 (识) 之 ,學 (学) 而 不 厭 (厌) ,誨 (诲) 人 不 倦 ,
何 有 於 (于) 我 哉 ?
2. Nabi bersabda, “Di dalam diam, melakukan renungan; belajar, tidak merasa jemu; dan, mengajar orang lain tidak merasa capai; adakah itu dalam diriKu?”
(Lun Yu – Lun Gi IX: 16; Meng Zi – Bing Cu IIA: 2/19)

子 曰 : 德 之 不 修 ,學 (学) 之 不 講 (讲) ,
聞 (闻) 義 (义) 不 能 徙 ,不 善 不 能 改 ,是 吾 憂 (忧) 也 。
3. Nabi bersabda, “Kebajikan tidak dibina, pelajaran tidak diperbincangkan, mendengar Kebenaran tidak dapat melaksanakan dan terhadap hal-hal yang buruk tidak dapat memperbaiki; inilah yang selalu menyedihkan hatiKu.”

子 之 燕 居 ,申 申 如 也 ;夭 夭 如 也 。
4. Pada waktu Nabi senggang di rumah, sikapNya enak dan wajar, gembira dan sabar.

子 曰 : 甚 矣 吾 衰 也 !
久 矣 吾 不 復 (复) 夢 (梦) 見 (见) 周 公 。
5. Nabi bersabda, “Ah, kiranya sudah tua dan lemah Aku. Sudah lama Aku tidak bermimpikan Pangeran Zhou – Ciu.”
(Zhong Yong – Tiong Yong XVII: 3; Lun Yu – Lun Gi VIII: 11)

子 曰 : 志 於 (于) 道 ,
6. Nabi bersabda, “Bercitalah menempuh Jalan Suci. (Lun Yu – Lun Gi VIII: 8)

據 (据) 於 (于) 德 ,
“Berpangkallah pada Kebajikan.”

依 於 (于) 仁 ,
“Bersandarlah pada Cinta Kasih, dan

遊 (游) 於 (于) 藝 (艺) 。
“Bersukalah di dalam Kesenian.”

子 曰 : 自 行 束 修 以 上 ,
吾 未 嘗 (尝) 無 (无) 誨 (诲) 焉 。
7. Nabi bersabda, “Siapapun yang membawa seikat dendeng (sebagai tanda mohon diterima menjadi murid) datang kepadaKu, tidak pernah Aku menolak memberi pendidikan.”

子 曰 :不 憤 (愤) 不 啟 (启) ,不 悱 不 發 (发) 。
舉 (举) 壹 (一) 隅 不 以 三 隅 反 ,則 (则) 不 復 (复) 也 。
8. Nabi bersabda, “Kepada yang tidak mau bersungguh-sungguh, tidak perlu diberi petunjuk. Kepada yang tidak mau berterus-terang, tidak perlu diberi nasehat. Kepada yang sudah diberi tahu tentang satu sudut, tetapi tidak mau berusaha mengetahui ketiga sudut yang lain, tidak perlu diberitahu lebih lanjut.”

子 食 於 (于) 有 喪 (丧) 者 之 側 (侧) ,未 嘗 (尝) 飽 (饱) 也 。
9. Pada waktu Nabi di rumah keluarga yang sedang melakukan upacara duka, belum pernah makan kenyang-kenyang.

子 於 (于) 是 日 哭 ,則 (则) 不 歌 。
10. Bila Nabi sampai menangis, hari itu Beliau tidak menyanyi.

子 謂 (谓) 顏 (颜) 淵 (渊) 曰 :用 之 則 (则) 行 ,
舍 之 則 (则) 藏 ,惟 我 與 (与) 爾 (尔) 有 是 夫 !
11. Nabi bersabda kepada Yan Yuan – Gan Yan, “Kalau ada yang mau memakai, segera menjalankan; kalau tiada yang mau memakai, dengan senang menyembunyikan diri. Hanya engkau dan Aku dapat melakukan ini.”

子 路 曰 :子 行 三 軍 (军) ,則 (则) 誰 (谁) 與 (与) ?
Zi Lu – Cu Lo bertanya, “Bila Guru memimpin pasukan, siapakah yang akan Guru pilih sebagai pembantu?”

子 曰 : 暴 虎 馮 (冯) 河 ,死 而 無 (无) 悔 者 ,吾 不 與 (与) 也 。
必 也 臨 (临) 事 而 懼 (惧) 。好 謀 (谋) 而 成 者 也 。
Nabi menjawab, “Kepada orang yang dengan tangan kosong berani melawan harimau, dengan tanpa alat berani menyeberangi bengawan, sekalipun binasa tidak merasa menyesal, Aku tidak akan memakainya, Orang yang Kupilih ialah: yang di dalam menghadapi perkara mempunyai rasa khawatir dan suka memusyawarahkan rencana, sehingga dapat berhasil di dalam tugasnya.” (Shi Jing – Si King II.5.1.6)

子 曰 : 富 而 可 求 也 ;雖 (虽) 執 (执) 鞭 之 士 ,吾 亦 為 (为) 之 。
如 不 可 求 ,從 (从) 吾 所 好 。
12. Nabi bersabda, “Bila kekayaan itu merupakan syarat untuk dapat mencapai (cita-cita tertinggi), meskipun harus menjadi tukang membawa cambuk, Aku mau menjalaninya; tetapi, karena bukan merupakan syarat, lebih baik Aku mengikuti kesukaan Ku.”

子 之 所 慎 :齋 (斋) ,戰 (战) ,疾 。
13. Nabi berhati-hati di dalam hal berpuasa, peperangan dan sakit.
(Zhong Yong – Tiong Yong XV: 3; Lun Yu – Lun Gi X: 7)

子 在 齊 (齐) 聞 (闻)《韶》 ,三 月 不 知 肉 味,
曰 :不 圖 (图) 為 (为) 樂 (乐) 之 至 於 (于) 斯 也 。
14. Ketika di negeri Qi – Cee, Nabi mendengar lagu Shao – Siau; tiga bulan tidak merasakan kelezatan daging, lalu bersabda, “Tidak Kusangka begitu besar pengaruh musik atas manusia.” (Lun Yu – Lun Gi III: 25)

冉 有 曰 :夫 子 為 (为) 衛 (卫) 君 乎 ?
子 貢 (贡) 曰 :諾 (诺) ,吾 將 (将) 問 (问) 之 。
15. Ran You – Jiam Yu bertanya, “Maukah Guru membantu Pangeran Negeri Wei – Wee?” Zi Gong – Cu Khong menjawab, “Baiklah, aku hendak menanyai Nya.”

入 ,曰 :伯 夷 ,叔 齊 (齐) 何 人 也 ?曰 :古 之 賢 (贤) 人 也 。
Ia masuk ke ruangan, lalu bertanya, “Bagaimanakah Bo Yi – Pik I dan Shu Qi – Siok Cee itu?” Nabi menjawab, “Mereka ialah orang-orang yang bijaksana pada jaman dahulu.”

曰 :怨 乎 ?曰 :求 仁 而 得 仁 ,又 何 怨 。
出 ,曰 :夫 子 不 為 (为) 也 。
“Menyesalkah mereka akan tindakannya?” “Mereka mencari Cinta Kasih dan telah mendapatkan Cinta Kasih. Mengapa menyesal?” Zi Gong – Cu Khong keluar dan berkata, “Guru tidak mau.” (Lun Yu – Lun Gi V: 23)

子 曰 : 飯 (饭) 疏 食 飲 (饮) 水 ,曲 肱 而 枕 之 ,
樂 (乐) 亦 在 其 中 矣 。
不 義 (义) 而 富 且 貴 (贵) ,於 (于) 我 如 浮 雲 (云) 。
16. Nabi bersabda, “Dengan makan nasi kasar, minum air tawar dan tangan dilipat sebagai bantal, orang masih dapat merasakan kebahagiaan di dalamnya. Maka harta dan kemuliaan yang tidak berlandaskan Kebenaran, bagiKu laksana awan yang berlalu saja.”

子 曰 : 加 我 數 (数) 年 ,五 十 以 學 (学) 易 ,
可 以 無 (无) 大 過 (过) 矣 。
17. Nabi bersabda, “Kalau dipanjangkan usiaKu sehingga mencapai umur lima puluh tahun untuk menyakinkan Kitab Yi Jing – Ya King, niscaya Aku dapat membebaskan diri dari kesalahan-kesalahan besar.” (Lun Yu – Lun Gi II.4)

子 所 雅 言 ,《詩 (诗)》 ,《書 (书)》 ,執 (执) 禮 (礼) ,皆 雅 言 也 。
18. Nabi sering menguraikan Kitab-kitab Sanjak (Shi Jing – Si King), Kitab Hikayat (Shu Jing – Su King), dan Kitab Kesusilaan (Li Jing – Lee King). Itulah yang sering diuraikan.

葉 (叶) 公 問 (问) 孔 子 於 (于) 子 路 ,子 路 不 對 (对) 。
19. Pangeran She – Siap bertanya tentang Kong Zi – Khong Cu kepada Zi Lu – Cu Lo, tetapi Zi Lu – Cu Lo tidak menjawab.

子 曰 : 女 奚 不 曰 ,其 為 (为) 人 也 ,發 (发) 憤 (愤) 忘 食 ,
樂 (乐) 以 忘 憂 (忧) ,不 知 老 之 將 (将) 至 雲 (云) 爾 (尔) 。
Nabi bersabda, “Mengapakah kamu tidak menjawab, bahwa Dia adalah seorang yang di dalam kegiatanNya lupa akan makan; di dalam kegembiraanNya lupa akan kesusahanNya; dan, tidak merasa bahwa usiaNya sudah lanjut.”
(Lun Yu – Lun Gi XIII: 16)

子 曰 : 我 非 生 而 知 之 者 ,好 古 ,敏 以 求 之 者 也 。
20. Nabi bersabda, “Aku bukanlah pandai sejak lahir, melainkan Aku menyukai ajaran-ajaran kuno dan dengan giat mempelajarinya.”

子 不 語 (语) 怪 ,力 ,亂 (乱) ,神 。
21. Nabi tidak membicarakan tentang kekuatan yang aneh-aneh dan rokh-rokh yang tidak karuan. (Lun Yu – Lun Gi XI: 12; Zhong Yong – Tiong Yong X: 1)

子 曰 : 三 人 行 ,必 有 我 師 (师) 焉 。
擇 (择) 其 善 者 而 從 (从) 之 ,其 不 善 者 而 改 之 。
22. Nabi bersabda, “Tiap kali jalan bertiga, niscaya ada yang dapat Kujadikan guru, Kupilih yang baik, Kuikuti dan yang tidak baik, Kuperbaiki.”

子 曰 : 天 生 德 於 (于) 予 ,桓 魋 其 如 予 何 ?
23. Nabi bersabda, “Tian – Thian Yang Maha Esa telah menyalakan Kebajikan dalam diriKu. Apakah yang dapat dilakukan Huan Tui – Hwan Twee atasKu?”
(Lun Yu – Lun Gi III: 24; IX: 5)

子 曰 : 二 三 子 以 我 為 (为) 隱 (隐) 乎 ?吾 無 (无) 隱 (隐) 乎 爾 (尔) 。
吾 無 (无) 行 而 不 與 (与) 二 三 子 者 ,是 丘 也 。
24. Nabi bersabda, “Hai, murid-muridKu; adakah kau sangka bahwa Aku merahasiakan sesuatu? Sesungguhnya tiada yang Kurahasiakan terhadapmu. Tiada yang kulakukan dengan tiada setahumu. Demikianlah sifat Qiu – Khiu, murid-muridKu!”

子 以 四 教 :文 ,行 ,忠 ,信 。
25. Ada empat hal di dalam ajaran Nabi: Pengetahuan Kitab, Perilaku, Kesatyaan dan Dapat Dipercaya.
子 曰 : 聖 (圣) 人 吾 不 得 而 見 (见) 之 矣 !

得 見 (见) 君 子 者 ,斯 可 矣 。
26. Nabi bersabda, “Biar Aku tidak dapat menjumpai seorang Nabi, asal dapat menjumpai seorang Jun Zi – Kun Cu, cukuplah bagiKu. (Meng Zi – Bing Cu VIIB: 25)

子 曰 : 善 人 吾 不 得 而 見 (见) 之 矣 !
得 見 (见) 有 恆 (恒) 者 ,斯 可 矣 。
“Biar Aku tidak dapat menjumpai seorang yang sempurna kebaikannya, asal dapat menjumpai seorang yang berkemauan tetap, cukuplah bagiKu.”

亡 而 為 (为) 有 ,虛 (虚) 而 為 (为) 盈 ,約 (约) 而 為 (为) 泰 ,
難 (难) 乎 有 恆 (恒) 矣 。
“Orang yang sesungguhnya tidak mempunyai, tetapi berlagak mempunyai; sebenarnya kosong, tetapi berlagak penuh; dan, sesungguhnya kekurangan tetapi berlagak mewah; niscaya sukar mempunyai kemauan yang tetap.”

子 釣 (钓) 而 不 綱 (纲) ,弋 不 射 宿 。
27. Nabi mau memancing tetapi tidak mau menjaring, mau memanah burung tetapi tidak mau yang sedang hinggap.

子 曰 :蓋 (盖) 有 不 知 而 作 之 者 ,我 無 (无) 是 也 。
多 聞 (闻) ,擇 (择) 其 善 者 而 從 (从) 之 ,
多 見 (见) 而 識 (识) 之 ,知 之 次 也 。
28. Nabi bersabda, “Mungkin ada orang yang sesungguhnya tidak mengerti, tetapi ingin ikut-ikut melakukan; Aku tidak akan berbuat seperti itu. Banyaklah mendengar, ambillah yang baik dan ikutilah. Banyaklah melihat dan ingat-ingatlah di dalam hati. Orang yang demikian dapat digolongkan orang pandai tingkat kedua.”

互 鄉 (乡) 難 (难) 與 (与) 言 ,童 子 見 (见) ,門 (门) 人 惑 。
29. Orang-orang dari Hu Xiang – Ho Hiang sukar diajak bicara baik-baik. Suatu ketika anak-anak muda dari daerah itu ingin menjumpai Nabi, maka murid-murid merasa bimbang.

子 曰 :與 (与) 其 進 (进) 也 ,不 與 (与) 其 退 也 ,唯 何 甚 ?
人 潔 (洁) 己 以 進 (进) ,與 (与) 其 潔 (洁) 也 ,不 保 其 往 也 。
Nabi bersabda, “Aku hanya melihat bagaimana mereka datang, bukan apa yang akan mereka perbuat setelah berlalu. Mengapakah kamu bersikap keterlaluan? Orang yang datang dengan sudah membersihkan diri; Kuterima kebersihan dirinya itu tanpa Kupersoalkan apa yang telah pernah mereka perbuat pada waktu yang lalu.”

子 曰 : 仁 遠 (远) 乎 哉 ?我 欲 仁 ,斯 仁 至 矣 。
30. Nabi bersabda, “Jauhkah peri Cinta Kasih? Kalau Aku inginkan Cinta Kasih, Cinta Kasih itu sudah besertaKu.” (Da Xue – Thai Hak IX. 3)

陳 (陈) 司 敗 (败) 問 (问) :昭 公 知 禮 (礼) 乎 ?
孔 子 曰 :知 禮 (礼) 。
31. Chen Si Bai – Tien Su Pai bertanya, apakah Raja muda Zhao – Ciau mengerti Kesusilaan. Nabi bersabda, “Mengerti!”

孔 子 退 ,揖 巫 馬 (马) 期 而 進 (进) 之 曰 :
吾 聞 (闻) 君 子 不 黨 (党) ,君 子 亦 黨 (党) 乎 ?
君 取 於 (于) 吴 ,為 (为) 同 姓 ,謂 (谓) 之 吴 孟 子 。
君 而 知 礼 ,孰 不 知 禮 (礼) ?
Setelah Nabi Kong Zi – Khong Cu pergi, Wu Ma Qi – Bu Ma Ki disilakan masuk dan diberitahu, “Menurut pendengaranku, orang Jun Zi – Kun Cu itu tidak menyebelah. Tetapi mungkinkah seorang Jun Zi – Kun Cu juga menyebelah? Pangeran kita sudah mengambil seorang gadis dari Negeri Wu – Go yang sama nama marganya, tetapi lalu diubah menjadi Wu Meng Zi – Go Bing Cu. Kalau pangeran kita itu mengerti Kesusilaan, siapakah yang tidak mengerti Kesusilaan?”

巫 馬 (马) 期 以 告 。
子 曰 :丘 也 幸 ,苟 有 過 (过) ,人 必 知 之 。
Wu Ma Qi – Bu Ma Ki melaporkan hal itu. Nabi bersabda, “Sungguh beruntunglah Aku, karena tiap kali berbuat salah, segera ada orang yang mengetahuinya.”

子 與 (与) 人 歌 而 善 ,必 使 反 之 ,而 後 (后) 和 之 。
32. Bila Nabi mendengar orang menyanyikan lagu yang baik, niscaya minta diulanginya, dan kemudian ikut menyanyi.

子 曰 : 文 ,莫 吾 猶 (犹) 人 也 。
躬 行 君 子 ,則 (则) 吾 未 之 有 得 。
33. Nabi bersabda, “Di dalam hal pengetahuan Kitab, mungkin Aku sudah menyamai orang-orang lain; tetapi di dalam hal kesungguhan berlaku sebagai seorang Jun Zi – Kun Cu, Aku masih khawatir belum berhasil.”

子 曰 : 若 聖 (圣) 與 (与) 仁 ,則 (则) 吾 豈 (岂) 敢 ?
抑 為 (为) 之 不 厭 (厌) ,誨 (诲) 人 不 倦 ,
則 (则) 可 謂 (谓) 雲 (云) 爾 (尔) 已 矣 。
34. Nabi bersabda, “Untuk menjadi seorang Nabi atau seorang yang berperi Cinta Kasih, bagaimanakah Aku berani mengatakan? Tetapi di dalam hal belajar dengan tidak merasa jemu, mendidik orang dengan tidak merasa capai, orang boleh mengatakan hal itu bagiKu.”

公 西 華 (华) 曰 :正 唯 弟 子 不 能 學 (学) 也 。
Gong Xi Hua – Kong See Hwa berkata, “Justru dalam hal itulah murid-murid tidak dapat mencapainya.”

子 疾 病 ,子 路 請 (请) 禱 (祷) 。子 曰 :有 諸 (诸) ?
35. Nabi sakit, Zi Lu – Cu Lo ingin melakukan do’a bagi kesembuhanNya. Nabi bertanya, “Adakah peraturan semacam itu?”

子 路 對 (对) 曰 :有 之 。
《誄 (诔)》 曰 :禱 (祷) 爾 (尔) 於 (于) 上 下 神 祗 。
子 曰 :丘 之 禱 (祷) 久 矣 。
Zi Lu – Cu Lo menjawab, “Ada di dalam surat Do’a disebut ‘Berdo’alah kepada rokh-rokh yang di atas dan di bawah!” Nabi bersabda, “Kalau begitu, Aku sudah lama berdo’a.”

子 曰 : 奢 則 (则) 不 孫 (孙) ,儉 (俭) 則 (则) 固 。
與 (与) 其 不 孫 (孙) 也 ,寧 (宁) 固 。
36. Nabi bersabda, “Seorang yang bermewah-mewah, niscaya sombong; seorang yang terlalu hemat, niscaya kikir. Tetapi dari pada sombong lebih lumayan kikir.”

子 曰 : 君 子 坦 蕩 (荡) 蕩 (荡) ,小 人 長 (长) 戚 戚 。
37. Nabi bersabda, “Seorang Jun Zi – Kun Cu berhati longgar dan lapang; seorang Xiao Ren – Siau Jien berhati sempit dan berbelit-belit.”

子 温 而 厲 (厉) ,威 而 不 猛 ,恭 而 安 。
38. Nabi sangat ramah-tamah tetapi sungguh-sungguh; agung tetapi tidak nampak bengis; dan, penuh hormat tetapi wajar. (Lun Yu – Lun Gi XX: 2)


JILID VIII. 泰 伯 (THAI PIK – NAMA)

子 曰 :泰 伯 ,其 可 謂 (谓) 至 德 也 已 矣 !
三 以 天 下 讓 (让) ,民 無 (无) 得 而 稱 (称) 焉 。
1. Nabi bersabda, “Sungguh sempurna Kebajikan Tai Bo – Thai Pik; tiga kali ia rela melepaskan haknya sebagai seorang putra mahkota. Maka rakyat tidak mengerti bagaimana harus memujinya.” (Lun Yu – Lun Gi XIV: 7)

子 曰 :恭 而 無 (无) 禮 (礼) 則 (则) 勞 (劳) 。
慎 而 無 (无) 禮 (礼) 則 (则) 葸 。勇 而 無 (无) 禮 (礼) 則 (则) 亂 (乱) 。
直 而 無 (无) 禮 (礼) 則 (则) 絞 (绞) 。
2. Nabi bersabda, “Melakukan hormat tanpa tertib Kesusilaan, akan menjadikan orang repot. Berhati-hati tanpa tertib Kesusilaan, akan menjadikan orang serba takut. Berani tanpa tertib Kesusilaan, akan menjadikan orang suka mengacau. Dan jujur tanpa tertib Kesusilaan, akan menjadikan orang berlaku kasar.”

君 子 篤 (笃) 於 (于) 親 (亲) ,則 (则) 民 興 (兴) 於 (于) 仁。
故 舊 (旧) 不 遺 (遗) ,則 (则) 民 不 偷 。
“Maka, seorang pembesar bila benar-benar dapat melakukan tugas di dalam keluarganya, rakyat akan timbul peri Cinta Kasihnya; bila tidak dilupakan sahabat-sahabat lamanya, rakyat tidak tawar perasaan hatinya.”

曾 子 有 疾 ,召 門 (门) 弟 子 曰 :啟 (启) 予 足 ,啟 (启) 予 手 。
3. Tatkala Zeng Zi – Cing Cu sakit, dikumpulkan murid-muridnya, lalu berkata, “Singkaplah selimut kakiku, singkaplah selimut tanganku! (Lihat baik-baik).
(Lun Yu – Lun Gi I: 4)

詩 (诗) 雲 (云) :戰 (战) 戰 (战) 兢 兢 ,如 臨 (临) 深 淵 (渊) ,
如 履 薄 冰 。而 今 而 後 (后) ,吾 知 免 夫 !小 子 !
“Di dalam Kitab Sanjak (Shi Jing – Si King) tertulis, ‘Hati-hatilah, was-waslah seolah-olah berjalan di tepi jurang dalam, seolah-olah berdiri menginjak lapisan es tipis.’ Sekarang dan selanjutnya sudah bebaslah aku dari tanggungjawab atas tubuhku. Ingatlah ini, hai anak-anakku!” (Shi Jing – Si King II. 5. 5. 6)

曾 子 有 疾 ,孟 敬 子 問 (问) 之 。
4. Tatkala Zeng Zi – Cing Cu sakit, Meng Jing Zi – Bing King Cu menengoknya.

曾 子 言 曰 :鳥 (鸟) 之 將 (将) 死 ,其 鳴 (鸣) 也 哀 。
人 之 將 (将) 死 ,其 言 也 善 。
Zeng Zi – Cing Cu berkata, “Burung yang akan mati terdengar sedih suaranya; sedang orang yang akan mati, baik kata-katanya.”

君 子 所 貴 (贵) 乎 道 者 三 :
動 (动) 容 貌 ,斯 遠 (远) 暴 慢 矣 。
正 顏 (颜) 色 ,斯 近 信 矣 。出 辭 (辞) 氣 (气) ,斯 遠 (远) 鄙 倍 矣 。
“Seorang Jun Zi – Kun Cu menjunjung tinggi tiga syarat hidup di dalam Jalan Suci. Di dalam sikap dan lakunya, ia menjauhkan sikap congkak dan angkuh; pada wajahnya selalu menunjukkan sikap Dapat Dipercaya dan di dalam percakapannya selalu ramah tamah serta menjauhi kata-kata yang kasar.”

籩 (笾) 豆 之 事 ,則 (则) 有 司 存 。
“Mengenai alat perlengkapan upacara sembahnyang tidak perlu engkau ikut mencampurinya, karena sudah ada yang mengurus.”

曾 子 曰 :以 能 問 (问) 於 (于) 不 能 ,以 多 問 (问) 於 (于) 寡 ,有 若 無 (无) ,實 (实) 若 虛 (虚) ,犯 而 不 校 。
昔 者 吾 友 嘗(尝) 從 (从) 事 於 (于) 斯 矣 。
5. Zeng Zi – Cing Cu berkata, “Cakap, tetapi suka bertanya kepada yang tidak cakap; berpengetahuan luas tetapi suka bertanya kepada yang kurang pengetahuan; berkepandaian tetapi kelihatan tidak; berisi tetapi nampak kosong; tidak mendendam atas perbuatan buruk orang lain; dahulu aku mempunyai seorang teman yang dapat melakukan ini.”

曾 子 曰 :可 以 託 (托) 六 尺 之 孤 ,可 以 寄 百 里 之 命 ,
臨 (临) 大 節 (节) 而 不 可 奪 (夺) 也 ,君 子 人 與 (与) ?君 子 人 也 。
6. Zeng Zi – Cing Cu berkata, “Seorang yang dapat diserahi mengasuh anak yatim piatu, dapat menunaikan tugas Negara di tempat yang beratus Li – Li jauhnya, dan di dalam menjumpai kesulitan tidak goncang hatinya, bukankah ia seorang Jun Zi – Kun Cu? Sungguhlah ia seorang Jun Zi – Kun Cu!”

曾 子 曰 :士 不 可 以 不 弘 毅 ,
任 重 而 道 遠 (远) 。
7. Zeng Zi – Cing Cu berkata, “Seorang siswa tidak boleh tidak berhati luas dan berkemauan keras, karena beratlah bebannya dan jauhlah perjalanannya.”

仁 以 為 (为) 己 任 ,不 亦 重 乎 ?
死 而 後 (后) 已 ,不 亦 遠 (远) 乎 ?
“Cinta Kasih itulah bebannya, bukankah berat? Sampai mati barulah berakhir, bukankah jauh?”

子 曰 :興 (兴) 於 (于) 詩 (诗) ,
8. Nabi bersabda, “Bangunkan hatimu dengan Sanjak. (Lun Yu – Lun Gi VI: 6)

立 於 (于) 禮 (礼) ,
“Tegakkan pribadimu dengan Kesusilaan. (Lun Yu – Lun Gi XX: 3)

成 於 (于) 樂 (乐) 。
“Sempurnakan dirimu dengan Musik.”

子 曰 :民 可 使 由 之 ,不 可 使 知 之 。
9. Nabi bersabda, “Apa yang boleh bagi rakyat, biarlah dilaksanakan; yang tidak boleh, biarlah diketahui.” (Meng Zi – Bing Cu VII A: 5)

子 曰 :好 勇 疾 貧 (贫) ,亂 (乱) 也 。
人 而 不 仁 ,疾 之 已 甚 ,亂 (乱) 也 。
10. Nabi bersabda, “Seorang yang menyukai keberanian tetapi takut sengsara, akan menjadi pengacau. Yang tidak berperi Cinta Kasih bila terlalu dibenci, iapun akan menjadi pengacau.”

子 曰 :如 有 周 公 之 才 之 美 ,使 驕 (骄) 且 吝 ,
其 餘 (余) 不 足 觀 (观) 也 已 。
11. Nabi bersabda, “Biar mempunyai kepandaian sebagai Pangeran Zhou – Ciu, bila ia sombong dan tamak, sesungguhnya belum patut dipandang.”
(Lun Yu – Lun Gi VII: 5)

子 曰 :三 年 學 (学) ,不 至 於 (于) 榖 (谷) ,不 易 得 也 。
12. Nabi bersabda, “Orang yang setelah belajar tiga tahun tanpa sedikitpun mengingat akan hadiahnya, sesungguhnya jarang didapat.”

子 曰 :篤 (笃) 信 好 學 (学) ,守 死 善 道 。
13. Nabi bersabda, “Hanya orang yang benar-benar dengan penuh kepercayaan suka belajar, baharulah ia dapat memuliakan Jalan Suci hingga matinya.”

危 邦 不 入 ,亂 (乱) 邦 不 居 。
天 下 有 道 則 (则) 見 (见) ,無 (无) 道 則 (则) 隱 (隐) 。
“Ia tidak masuk ke tempat yang berbahaya. Ia tidak mau berdiam di tempat yang kacau-balau. Bila dunia dalam Jalan Suci, ia keluar menunaikan tugas; bila dunia ingkar dari Jalan Suci, ia menyembunyikan diri. (Lun Yu – Lun Gi XIV: 1)

邦 有 道 ,貧 (贫) 且 賤 (贱) 焉 ,恥 (耻) 也 。
邦 無 (无) 道 ,富 且 貴 (贵) 焉 ,恥 (耻) 也 。
“Bila Negara di dalam Jalan Suci, ia merasa malu hidup sengsara dan hina; tetapi, bila Negara ingkar dari Jalan Suci, ia merasa malu hidup kaya dan mulia.”

子 曰 :不 在 其 位 ,不 謀 (谋) 其 政 。
14. Nabi bersabda, “Kalau tiada atas hal yang berhubungan dengan kedudukanmu, janganlah ikut campur tangan.”

子 曰 :師 (师) 摯 (挚) 之 始 ,關 (关) 雎 之 亂 (乱) ,
洋 洋 乎 盈 耳 哉 !
15. Nabi bersabda, “Guru musik Zhi – Ci pada waktu mulai memangku jabatan, telah memainkan lagu Guan Ju – Kwan Chi dengan akhiran yang sangat megah, merdu memenuhkan telinga.”

子 曰 :狂 而 不 直 ,侗 而 不 愿 ,悾 悾 而 不 信 ,吾 不 知 之 矣 。
16. Nabi bersabda, “Seorang yang hanya berani dan tidak jujur, yang tidak cakap dan tidak hati-hati, yang tidak pandai dan tidak dapat dipercaya; Aku tidak tahu apa yang akan terjadi atas dirinya.”

子 曰 :學 (学) 如 不 及 ,猶 (犹) 恐 失 之 。
17. Nabi bersabda, “Di dalam belajar hendaklah seperti engkau tidak dapat mengejar dan khawatir seperti engkau akan kehilangan pula.”

子 曰 :巍 巍 乎 !
舜 禹 之 有 天 下 也 ,而 不 與 (与) 焉 。
18. Nabi bersabda, “Sungguh tinggi dan mulia Raja Shun – Sun dan Yu – I. Meski dunia menjadi miliknya, sedikitpun tidak untuk kesenangan diri sendiri.”

子 曰 :大 哉 !堯 (尧) 之 為 (为) 君 也 。
巍 巍 乎 !唯 天 為 (为) 大 ,唯 堯 (尧) 則 (则) 之 。
蕩 (荡) 蕩 (荡) 乎 !民 無 (无) 能 名 焉 。
19. Nabi bersabda, “Sungguh besar pribadi Yao – Giau sebagai raja, sungguh mulia dia. Hanya Tian – Thian Yang Maha Esa, Maha Besar; dan hanya Yao – Giau, dapat mengikutiNya. Sungguh besarlah (Kebajikannya). Maka rakyat tidak tahu bagaimana harus memujinya.

巍 巍 乎 !其 有 成 功 也 。煥 (焕) 乎 !其 有 文 章 。
“Betapa mulia jasa-jasanya dan adat susila yang diciptakan, sesungguhnya sangat cemerlang.”

舜 有 臣 五 人 而 天 下 治 。
20. Ada lima orang menteri Raja Shun – Sun untuk mengatur dunia.

武 王 曰 :予 有 亂 (乱) 臣 十 人 。
Raja Wu – Bu berkata, “Ada sepuluh orang menteriku yang cakap.”

孔 子 曰 :才 難 (难) ,不 其 然 乎 ?
唐 虞 之 際 (际) ,於 (于) 斯 為 (为) 盛 。
有 婦 (妇) 人 焉 ,九 人 而 已 。
Nabi Kong Zi – Khong Cu bersabda, “Memang sukar mencari orang yang cakap. Bukankah begitu? Bukankah pada jaman Tang Yao – Tong Giau dan Yu Shun – Gi Sun (sanpai jaman Raja Wu – Bu) merupakan jaman banyak orang pandai? (Di antara sepuluh orang menteri yang dikatakan Raja Wu – Bu itu) adalah seorang wanita, jadi hanya ada sembilan orang laki-laki yang cakap.

三 分 天 下 有 其 二 ,以 服 事 殷 ,
周 之 德 ,其 可 謂 (谓) 至 德 也 已 矣 。
“Pada waktu itu Raja Wen – Bun (ayah Raja Wu – Bu) telah menguasai dua pertiga dunia, tetapi ia tetap mengabdi setia kepada Kerajaan Yin – Ien. Kebajikan yang dilaksanakan Kerajaan Zhou – Ciu (oleh Raja Wen – Bun) sesungguhnya sudah mencapai puncak Kebajikan.”

子 曰 :禹 ,吾 無 (无) 間 (间) 然 矣 。
菲 飲 (饮) 食 而 致 孝 乎 鬼 神 ,惡 (恶) 衣 服 而 致 美 乎 黻 冕 ,
卑 宫 室 而 盡 (尽) 力 乎 溝 (沟) 洫 。禹 ,吾 無 (无) 間 (间) 然 矣 。
21. Nabi bersabda, “Tentang Raja Yu – I sesungguhnya tiada yang dapat Kucela. Makan minumnya sangat sederhana, tetapi di dalam sembahyang kepada leluhur dan Tian – Thian Yang Maha Rokh dapat berlaku bakti benar. Pakaiannya sangat sederhana, tetapi waktu menjalankan upacara sembahyang, ia mengenakan pakaian dan topi yang sangat indah. Istananya sangat sederhana, tetapi dengan sepenuh tenaga ia mengatur saluran-saluran air. Sesungguhnyalah tiada yang dapat Kucela tentang Raja Yu – I.” (Lun Yu – Lun Gi X: 5)


JILID IX. 子 罕 – (CU HAN – JARANG)

子 罕 言 利 ,與 (与) 命 ,與 (与) 仁 。
1. Nabi jarang membicarakan hal keuntungan, melainkan hal Firman, melainkan hal Cinta Kasih.

達 (达) 巷 黨 (党) 人 曰 :大 哉 孔 子 !
博 學 (学) 而 無 (无) 所 成 名 。
2. Seorang dari daerah Xiang Dang – Tat Hang pernah berkata, “Sungguh besar Kong Zi – Khong Cu! Pengetahuannya sangat luas dan dalam, sayang tidak mempunyai satu keahlian yang dapat memasyhurkan namanya.”

子 聞 (闻) 之 ,謂 (谓) 門 (门) 弟 子 曰 :吾 何 執 (执) ?
執 (执) 御 乎 ?執 (执) 射 乎 ?吾 執 (执) 御 矣 !
Mendengar itu Nabi berkata kepada murid-murid, “Aku harus menjadi ahli apa? Harus menjadi ahli mengendarai keretakah? Harus menjadi ahli memanahkah? Baiklah Aku belajar menjadi ahli mengendarai kereta saja.”

子 曰 :麻 冕 ,禮 (礼) 也 ,
今 也 純 (纯) ,儉 (俭) ,吾 從 (从) 眾 (众) 。
3. Nabi bersabda, “Mengenakan topi dari rami (untuk orang-orang yang telah dewasa) itulah adat istiadat lama. Sekarang orang menggantinya dengan sutera karena lebih sederhana. Aku mengikuti umum.”

拜 下 ,禮 (礼) 也 ,今 拜 乎 上 ,泰 也 。
雖 (虽) 違 (违) 眾 (众) ,吾 從 (从) 下 。
“Memberi hormat dari tempat bawah, itulah adat istiadat lama; sekarang orang menggantinya dengan memberi hormat setelah orang naik ke atas. Ini sungguh sombong. Meskipun bertentangan dengan umum, Aku tetap menjalankan hormat dari tempat bawah.”

子 絕 (绝) 四 :
毋 意 ,毋 必 ,毋 固 ,毋 我 。
4. Nabi telah lepas dari Empat Cacat; tidak berangan-angan kosong, tidak mengharuskan, tidak kukuh, dan tidak menonjolkan akuNya.

子 畏 於 (于) 匡 。
5. Nabi terancam bahaya di Negeri Kuang – Khong.

曰 :文 王 既 没 ,文 不 在 兹 乎 !
Beliau bersabda, “Sepeninggal Raja Wen – Bun, bukankah Kitab-kitabnya Aku yang mewarisi?”

天 之 將 (将) 喪 (丧) 斯 文 也 ,
後 (后) 死 者 不 得 與 (与) 於 (于) 斯 文 也 。
天 之 未 喪 (丧) 斯 文 也 ,匡 人 其 如 予 何 ?
“Bila Tian – Thian Yang Maha Esa hendak memusnahkan Kitab-kitab itu, Aku sebagai orang yang lebih kemudian, tidak akan memperolehnya. Bila Tian – Thian tidak hendak memusnahkan Kitab-kitab itu, apa yang dapat dilakukan orang-orang negeri Kuang – Khong atas diriKu?”
(Lun Yu – Lun Gi III: 24; VII: 23; XIV: 36; Meng Zi – Bing Cu IB: 16)

大 宰 問 (问) 於 (于) 子 貢 (贡) 曰 :
夫 子 聖 (圣) 者 與 (与) ?何 其 多 能 也 !
6. Ada seorang berpangkat Tai Zai – Thai Cai bertanya kepada Zi Gong – Cu Khong, “Seorang Nabikah Guru Tuan, mengapa begitu banyak kecakapanNya.”

子 貢 (贡) 曰 :固 天 縱(纵) 之 將 (将) 聖 (圣) ,
又 多 能 也 。
Zi Gong – Cu Khong menjawab, “Memang Tian – Thian Yang Maha Esa telah mengutusNya sebagai Nabi. Maka banyaklah kecakapanNya.”

子 聞 (闻) 之 ,曰 :大 宰 知 我 乎 ?
吾 少 也 賤 (贱) ,故 多 能 鄙 事 。君 子 多 乎 哉 ?不 多 也 。
Ketika mendengar itu Nabi bersabda, “Tahukah pembesar itu akan diriKu? Pada waktu muda Aku banyak menderita, maka banyaklah Aku memperoleh kecakapan-kecakapan biasa. Haruskah seorang Jun Zi – Kun Cu mempunyai banyak kecakapan? Tidak, ia tidak memerlukan banyak.”

牢 曰 :子 雲 (云) :吾 不 試 (试) ,故 藝 (艺) 。
7. Seorang murid bernama Lao – Loo berkata, “Dahulu Guru pernah bersabda ‘Justru karena Aku tidak diperdulikan dunia, maka lebih banyaklah pengetahuan yang Kuperoleh.”

子 曰 :吾 有 知 乎 哉 ?無 (无) 知 也 。
有 鄙 夫 問 (问) 於 (于) 我 ,空 空 如 也 ,
我 叩 其 两 端 而 竭 焉 。
8. Nabi besabda, “Adakah Aku mempunyai banyak pengetahuan? Tidak banyak pengetahuanKu! Tetapi kalau datang seorang yang sederhana bertanya dengan kekosongan hati; dengan berpegangan pada kedua ujung persoalan yang dikemukakannya, Aku akan berusaha baik-baik memecahkan persoalannya.”
(Zhong Yong – Tiong Yong V)

子 曰 :鳳 (凤) 鳥 (鸟) 不 至 ,
河 不 出 圖 (图) ,吾 已 矣 夫 !
9. Nabi bersabda, “Burung Feng – Hong tidak menampakkan diri, peta tanda-tanda tidak muncul di sungai; perjalananKu inipun sudah sampai akhirnya.”
(Lun Yu – Lun Gi XVIII: 5; Meng Zi – Bing Cu IIA: 2/28)

子 見 (见) 齊 (齐) 衰 者 ,冕 衣 裳 者 ,與 (与) 瞽 者 ,見 (见) 之 , 雖 (虽) 少 必 作 ,過 (过) 之 ,必 趨 (趋) 。
10. Pada waktu Nabi berjumpa dengan seorang yang sedang berkabung; yang mengenakan topi dan pakaian kebesaran; atau seorang buta, sekalipun orang itu lebih muda, niscaya berdiri bila orang itu lewat. Bila Nabi melewati, selalu mempercepat langkahnya. (Lun Yu – Lun Gi X: 25)

顏 (颜) 淵 (渊) 喟 然 歎 (叹) 曰 :
仰 之 彌 (弥) 高 ,鑽 (钻) 之 彌 (弥) 堅 (坚) ,
瞻 之 在 前 ,忽 焉 在 後 (后) 。
11. Yan Yuan – Gan Yan dengan menarik napas berkata, “Bila kupandang, terasa bertambah tinggi; semakin kugali, terasa bertambah dalam. Kadang-kadang kupandang nampak berdiri di muka, sekonyong-konyong ternyata ada di belakang.”

夫 子 循 循 然 善 誘 (诱) 人 ,博 我 以 文 ,
約 (约) 我 以 禮 (礼) 。
欲 罷 (罢) 不 能 ,既 竭 吾 才 ,
“Demikianlah Guru selalu dengan baik meluaskan pengetahuanku dengan Kitab-kitab dan melatih diriku dengan Kesusilaan, sehingga walaupun kadang-kadang ingin menghentikan belajar, ternyata tidak dapat.” (Lun Yu – Lun Gi VI: 27).

如 有 所 立 卓 爾 (尔) ,雖 (虽) 欲 從 (从) 之 ,末 由 也 已 。
“Aku sudah menggunakan segenap kepandaianku, sehingga terasa teguh dan nampak jelas di mukaku; tetapi untuk mencapainya ternyata masih belum dapat juga.”

子 疾 病 ,子 路 使 門 (门) 人 為 (为) 臣 。
12. Nabi sakit keras. Zi Lu – Cu Lo memerintahkan murid-murid lain supaya berlaku sebagai menteri (Untuk persiapan perkabungan).

病 閒 (间) ,曰 :久 矣 哉 !由 之 行 詐 (诈) 也 !
無 (无) 臣 而 為 (为) 有 臣 ,吾 誰 (谁) 欺 ?欺 天 乎 ?
Tatkala penyakitnya agak berkurang, Nabi bersabda, “Sudah lama kiranya Aku sakit. Selalu ada-ada saja yang kau lakukan. Zhong You – Tiong Yu! Tidak mempunyai menteri berbuat seolah-olah mempunyainya. Siapakah yang hendak Kukelabui? Apakah Aku akan mengelabui Tian – Thian?

且 予 與 (与) 其 死 於 (于) 臣 之 手 也 ,
無 (无) 甯 (宁) 死 於 (于) 二 三 子 之 手 乎 ?
且 予 縱 (纵) 不 得 大 葬 ,予 死 於 (于) 道 路 乎 ?
“Apakah kau kira Aku lebih suka mati dipelukan tangan para menteri daripada mati dipelukan kamu semua, murid-muridKu? Meski Aku tidak memperoleh upacara penguburan kebesaran, Kukira tidak sampai mati di tengah jalan.”

子 貢 (贡) 曰 :有 美 玉 於 (于) 斯 ,韞 (韫) 匵 (椟) 而 藏 諸 (诸) ?
求 善 賈(贾) 而 沽 諸 (诸) ?
13. Zi Gong – Cu Khong bertanya, “Kalau seseorang mempunyai sebuah batu Yu – Giok yang indah, sebaiknya disimpan di dalam almari saja, atau lebih baik dijual?”

子 曰:沽 之 哉 !沽 之 哉 !我 待 賈 (贾) 者 也 。
Nabi menjawab, “Dijual! Dijual! Tetapi nantikanlah harga yang layak.”

子 欲 居 九 夷 。
14. Nabi ingin pindah saja ke daerah kesembilan suku bangsa Yi – I.
(Lun Yu – Lun Gi III: 5).

或 曰 :陋 ,如 之 何 ?
Ada orang yang bertanya, “Tempat itu sangat buruk keadaannya. Mengapakah akan tinggal di sana?”

子 曰 :君 子 居 之 ,何 陋 之 有 ?
Nabi bersabda, “Seorang Jun Zi – Kun Cu diam di manapun, tiada tempat yang buruk baginya.” (Lun Yu – Lun Gi V: 7).

子 曰 :吾 自 衛 (卫) 反 魯 (鲁) ,
然 後 (后) 樂 (乐) 正 ,雅 頌 (颂) 各 得 其 所 。
15. Nabi bersabda, “SekembaliKu dari negeri Wei – Wee ke negeri Lu – Loo ini, musik telah ditertibkan, sehingga Nyanyian Pujian dan Nyanyian Pujaan telah ditempatkan pada kedudukannya yang benar.”

子 曰 :出 則 (则) 事 公 卿 ,入 則 (则) 事 父 兄 ,
喪 (丧) 事 不 敢 不 勉 ,不 為 (为) 酒 困 ,何 有 於 (于) 我 哉 ?
16. Nabi bersabda, “Di luar rumah dapat mengabdi kepada Pemerintah, di dalam rumah dapat mengabdi kepada orang tua dan saudara-saudara, didalam hal kematian tidak berani tidak bersungguh-sungguh dan tidak bermabuk dengan anggur, inilah yang selalu menjadi pertanyaan. Apakah Aku sudah dapat menjalankan!”
(Lun Yu – Lun Gi VII: 2; X: 8).

子 在 川 上 ,曰 :逝 者 如 斯 夫 !
不 舍 晝 (昼) 夜 。
17. Tatkala Nabi berdiri di tepi sebuah sungai, bersabda, “Semuanya mengalir pergi seperti ini. Siang malam tiada henti-hentinya.” (Meng Zi – Bing Cu IV B: 18).

子 曰 :吾 未 見 (见) 好 德 如 好 色 者 也 。
18. Nabi bersabda, “Aku belum pernah melihat seseorang yang mencintai Kebajikan seperti mencintai keelokan.” (Lun Yu – Lun Gi I: 7)

子 曰 :譬 (譬) 如 為 (为) 山 ,未 成 壹 (一) 簣 (篑) ,止 ,吾 止 也 。
譬 (譬) 如 平 地 ,雖 (虽) 覆 壹 (一) 簣 (篑) ,進 (进) ,吾 往 也 。
19. Nabi bersabda, “Seumpama membangun gunung-gunungan, setelah hanya kurang satu keranjang untuk menjadikannya, bila terpaksa menghentikannya, akan Kuhentikan! Seumpama meratakan tanah yang berlubang, setelah hanya kurang satu keranjang untuk meratakannya, sekalipun keadaan memaksa berhenti, Aku akan terus melaksanakannya.” (Shu Jing – Su King V. 5)

子 曰 :語 (语) 之 而 不 惰 者 ,其 回 也 與 (与) !
20. Nabi bersabda, “Orang yang tidak merasa segan melaksanakan kata-kataKu, kiranya Hui – Hwee orangnya.”

子 謂 (谓) 顏 (颜) 回 ,曰 :惜 乎 !
吾 見 (见) 其 進 (进) 也 ,未 見 (见) 其 止 也 。
21. Nabi membicarakan tentang Yan Hui – Gan Hwee, “Sungguh sayang (sekarang sudah meninggal)! Aku hanya melihat kemajuannya, tidak pernah melihat ia berhenti.”

子 曰 :苗 而 不 秀 者 有 矣 夫 !秀 而 不 實 (实) 者 有 矣 夫 !
22. Nabi bersabda, “Di antara benih yang tumbuh ada yang tidak berbunga, dan di antara yang berbunga ada pula yang tak berbuah.”

子 曰 :後 (后) 生 可 畏 ,焉 知 来 者 之 不 如 今 也 。
四 十 五 十 而 無 (无) 聞 (闻) 焉 ,斯 亦 不 足 畏 也 已 !
23. Nabi bersabda, “Kita harus hormat kepada angkatan muda, siap tahu mereka tidak seperti angkatan yang sekarang. Tetapi bila sudah berumur empat puluh, lima puluh, belum juga terdengar perbuatannya yang baik, bolehlah dinilai memang tidak cukup syarat untuk dihormati.”

子 曰 :法 語 (语) 之 言 ,能 無 (无) 從 (从) 乎 ?
改 之 為 (为) 貴 (贵) 。
巽 與 (与) 之 言 ,能 無 (无) 說 (说) 乎 ?繹 (绎) 之 為 (为) 貴 (贵) 。
說 (说) 而 不 繹 (绎) ,從 (从) 而 不 改 ,吾 末 如 之 何 也 已 矣 !
24. Nabi bersabda, “Kata-kata jujur dan beralasan, siapa tidak ingin mengikutinya; tetapi kalau dapat memperbaiki diri itulah yang paling berharga. Nasihat-nasihat yang lemah lembut siapakah yang tidak merasa suka, tetapi kalau dapat mengembangkan maksudnya, itulah yang paling berharga. Kalau hanya suka tetapi tidak mengembangkan maksudnya, ingin mengikuti tetapi tidak mau memperbaiki diri; Aku tidak tahu apa yang harus Kulakukan terhadap orang semacam itu.”

子 曰 :主 忠 信 ,毋 友 不 如 己 者 ,過 (过) 則 (则) 勿 憚 (惮) 改 。
25. Nabi bersabda, “Utamakanlah sikap Satya dan Dapat Dipercaya, janganlah berkawan dengan orang yang tidak seperti dirimu, dan bila bersalah janganlah takut memperbaiki!”

子 曰 :三 軍 (军) 可 奪 (夺) 帥 (帅) 也 ,匹 夫 不 可 奪 (夺) 志 也 。
26. Nabi bersabda, “Seorang panglima yang mengepalai tiga pasukan, masih dapat ditawan. Tetapi cita seorang rakyat jelata tidak dapat dirampas.”

子 曰 :衣 敝 縕 (緼) 袍 ,與 (与) 衣 狐 貉 者 立 ,
而 不 恥 (耻) 者 ,其 由 也 與 (与) !
27. Nabi bersabda, “Dengan pakaian lama bertambal, berjajar bersama dengan orang yang berpakaian dari kulit rubah tanpa merasa malu, hanya Zi Lu – Cu Lo orangnya.”

不 忮 不 求 ,何 用 不 臧 ?
(Di dalam Kitab Sanjak/Shi Jing – Si King tertulis) ‘Tanpa iri, tanpa tamak, siapakah tidak akan berbuat baik?’”

子 路 終 (终) 身 誦 (诵) 之 。子 曰 :是 道 也 ,何 足 以 臧 ?
Mendengar itu Zi Lu – Cu Lo sepanjang hari menghafalkan sanjak itu. Nabi bersabda, “Kalau hanya ingin begitu saja, perbuatan baik apa sudah dilakukan?”

子 曰 :歲 (岁) 寒 ,然 後 (后) 知 松 柏 之 後 (后) 彫 也 。
28. Nabi bersabda, “Setelah tiba tengah musim dingin, barulah kita ketahui, pohon Song – Siong dan Bo – Pik paling akhir gugurnya.”

子 曰 :知 者 不 惑 ,仁 者 不 憂 (忧) ,勇 者 不 懼 (惧) 。
29. Nabi bersabda, “Yang Bijaksana tidak dilamun bimbang. Yang berperi Cinta Kasih tidak merasakan susah payah. Dan yang Berani tidak dirundung ketakutan.”
(Lun Yu – Lun Gi XIV: 28; Zhong Yong – Tiong Yong XIX: 10)

子 曰 :可 與 (与) 共 學 (学) ,未 可 與 (与) 適 (适) 道 。
可 與 (与) 適 (适) 道 ,未 可 與 (与) 立 。
可 與 (与) 立 ,未 可 與 (与) 權 (权) 。
30. Nabi bersabda, “Yang dapat diajak belajar bersama, belum berarti dapat diajak bersama menempuh Jalan Suci; yang dapat diajak menempuh Jalan Suci, belum berarti dapat diajak bersama berteguh; dan yang dapat diajak berteguh, belum berarti dapat terus bersesuaian paham.”

唐 棣 之 華 (华) ,偏 其 反 而 。
豈 (岂) 不 爾 (尔) 思 ?室 是 遠 (远) 而 。
子 曰 :未 之 思 也 ,夫 何 遠 (远) 之 有 ?
‘Betapa indah bunga Tang Di – Tong Tee. Selalu bergoyang menarik. Bukan aku tidak mengenangmu, hanya tempatmu terlampau jauh.’ Membaca itu Nabi bersabda, “Sesungguhnya engkau tidak memikirkannya benar-benar, Kalau benar-benar, apa artinya jauh?” (Lun Yu – Lun Gi VII: 30)


JILID X. 鄉 (乡) 黨 (党) – (HIANG TONG – KAMPUNG)

孔 子 於 (于) 鄉 (乡) 黨 (党) ,恂 恂 如 也 ,似 不 能 言 者 。
1. Pada waktu Nabi Kong Zi – Khong Cu di kampung halaman sendiri, nampak sangat hormat seperti tidak cakap bicara.

其 在 宗 廟 (庙) 朝 廷 ,便 便 言 ,唯 謹 (谨) 爾 (尔) 。
Pada saat di dalam Zong Miao – Cong Bio (Miao – Bio leluhur) atau di istana, sangat lancar bicara, hanya saja selalu berhati-hati. (Lun Yu – Lun Gi III: 15).

朝 ,與 (与) 下 大 夫 言 ,侃 侃 如 也 。
與 (与) 上 大 夫 言 ,誾 誾 如 也 。
2. Pada waktu Beliau di balairung, bila bercakap-cakap dengan pembesar rendahan, nampak sangat ramah-tamah tetapi tegas, dan bila bercakap-cakap dengan pembesar tinggi nampak hormat tetapi tepat.

君 在 ,踧 踖 如 也 ,與 (与) 與 (与) 如 也 。
Bila raja hadir, sikapNya penuh hormat dan tenang.

君 召 使 擯 (摈) ,色 勃 如 也 ,足 躩 如 也 。
3. Pada waktu ditugaskan menyambut tamu, nampak perubahan pada wajahnya dan tindakan kakinya tenang.
揖 所 與 (与) 立 ,左 右 手 ,衣 前 後 (后) , 襜 如 也 。
Setelah berhadapan (dengan tamu) dan saling memberi Yi – Iep, sekalipun mengangkat tangan menghadap ke kiri dan ke kanan, pakaiannya bagian muka maupun belakang tetap nampak rapi.

趨 (趋) 進 (进) ,翼 如 也 。
Pada waktu maju menyambut, sikap jalannya sangat indah, tangannya seperti burung membentangkan sayap.

賓 (宾) 退 ,必 復 (复) 命 ,曰 :賓 (宾) 不 顧 (顾) 矣 。
Setelah tamu pergi, selalu memberi laporan: “Para tamu sudah tidak menoleh lagi.”

入 公 門 (门) ,鞠 躬 如 也 ,如 不 容 。
4. Pada waktu masuk pintu gerbang, jalanNya membongkok seolah-olah tempatnya tidak leluasa.

立 不 中 門 (门) 。行 不 履 閾 (阈) 。
Pada waktu berdiri tidak pernah di tengah pintu, dan pada waktu melaluinya tidak menginjak ambang pintu.

過 (过) 位 ,色 勃 如 也 ,足 躩 如 也 ,其 言 似 不 足 者 。
Pada waktu melewati takhta, wajahNya nampak berubah, kakinya agak ditekuk, dan kata-kataNya terdengar perlahan.

攝 (摄) 齊 (齐) 升 堂 ,鞠 躬 如 也 ,屏 氣 (气) 似 不 息 者 。
Pada waktu menaiki balairung, jubahNya diangkat dengan rapi, badanNya membongkok, napasNya ditahan seolah-olah tidak bernapas.

出 降 壹 (一) 等 ,逞 顏 (颜) 色 ,怡 怡 如 也 。
沒 (没) 階 (阶) ,趨 (趋) 進 (进) ,翼 如 也 。
復 (复) 其 位 ,踧 踖 如 也 。
Pada waktu turun kembali, begitu turun di tingkat pertama, wajahNya nampak gembira dan sikapNya lebih leluasa. Setelah sampai di bawah, cepat-cepat berjalan dengan tangan seperti burung membentangkan sayap menuju tempatNya, dan sikapNya tetap hormat serta sedap dipandang.

執 (执) 圭 ,鞠 躬 如 也 ,如 不 勝 (胜) 。
上 如 揖 ,下 如 授 ,勃 如 戰 (战) 色 ,足 蹜 蹜 如 有 循 。
5. Pada waktu membawa tanda titah, jalanNya membongkok seolah-olah tidak kuat membawanya. Pada waktu mengangkat tanda titah itu ke atas, nampak sebagai orang menghormat dengan Yi – Iep, dan pada waktu menurunkannya nampak sebagai orang menyerahkan sesuatu. WajahNya juga nampak berubah penuh perhatian, tindakan kakiNya seolah-olah dibebani sesuatu.

享 禮 (礼) ,有 容 色 。
Setelah menyerahkan tanda titah itu, baharulah wajahNya nampak tenang.

私 覿 (觌) ,愉 愉 如 也 。
Pada waktu bertemu dengan raja di luar dinas, wajahNya nampak sangat senang.

君 子 不 以 紺 (绀) 緅 (緅) 飾 (饰) ,
6. Jun Zi – Kun Cu tidak menggunakan warna ungu tua dan sawo tua untuk hiasan pakaian.

紅 (红) 紫 不 以 為 (为) 褻 (亵) 服 。
Bahkan untuk pakaian dalam biasa juga tidak digunakan warna merah atau kemerah-merahan.

當 (当) 暑 ,袗 絺 (絺) 綌 (绤) ,必 表 而 出 之 。
緇 (缁) 衣 羔 裘 ,素 衣 麑 裘 ,黄 衣 狐 裘 。
Pada waktu musim panas dikenakan pakaian tidak rangkap dari kain katun, halus atau kasar, tetapi selalu dikenakan pakaian dalam.
Bila mengenakan pakaian luar berwarna hitam, pakaian dalamnya dibuat dari kulit kambing hitam. Bila mengenakan pakaian luar berwarna putih, pakaian dalamnya dibuat dari kulit rusa putih. Dan bila mengenakan pakaian luar berwarna kuning, pakaian dalamnya dibuat dari kulit rubah kuning.

褻 (亵) 裘 長 (长) ,短 右 袂 。
Pakaian sehari-hari yang dibuat dari kulit, selalu dibuat lebih panjang dari yang umum, tetapi lengan kanannya dibuat agak pendek.

必 有 寢 (寝) 衣 ,長 (长) 壹 (一) 身 有 半 。
Pada waktu tidur selalu mengenakan pakaian yang satu setengah kali lebih panjang dari pada badannya.

狐 貉 之 厚 以 居 。
Pakaian dari kulit rubah dipakai sebagai pakaian sehari-hari.

去 喪 (丧) 無 (无) 所 不 佩 。
Kecuali pada saat berkabung, perhiasan dipakai.

非 帷 裳 ,必 殺 (杀) 之 。
Kecuali pakaian untuk sembahyang, pakaian dalamnya dipotong sempit di atas, longgar di bawah.

羔 裘 玄 冠 不 以 弔 。
Pada waktu mengunjungi orang kematian, tidak dikenakan pakaian dari kulit kambing hitam atau topi warna hitam.

吉 月 ,必 朝 服 而 朝 。
Tiap tanggal satu selalu mengenakan pakaian kebesaran menghadap ke istana.

齋 (斋) ,必 有 明 衣 ,布 。
7. Pada waktu bersuci diri, selalu mengenakan pakaian dari kain lenan yang bersih.

齋 (斋) 必 變 (变) 食 。居 必 遷 (迁) 坐 。
Pada waktu bersuci diri, macam makannya diubah; begitu pula, tempat duduknya berpindah dari tempat duduk yang biasa. (Lun Yu – Lun Gi VII: 13).

食 不 厭 (厌) 精 ,膾 (脍) 不 厭 (厌) 細 (细) 。
8. Nasi lebih suka yang bersih, ikan daging lebih suka yang diiris halus.

食 饐 而 餲 ,魚 (鱼) 餒 (馁) 而 肉 敗 (败) ,不 食 。
色 惡 (恶) ,不 食 。臭 惡 (恶) ,不 食 。
失 飪 (饪) ,不 食 。不 時 (时) ,不 食 。
Nasi yang hangus atau sudah basi, dan ikan atau daging yang sudah rusak, tidak dimakan. Makanan yang sudah jelek warnanya, tidak dimakan; yang sudah jelek baunya, tidak dimakan. Kalau salah cara memasaknya, tidak dimakan. Kalau bukan saatnya tidak dimakan.

割 不 正 ,不 食 。不 得 其 醬(酱) ,不 食 。
Daging yang salah memotong-motongnya, tidak dimakan, yang bumbunya tidak semestinya, tidak dimakan.

肉 雖 (虽) 多 ,不 使 勝 (胜) 食 氣 (气) 。
惟 酒 無 (无) 量 ,不 及 亂 (乱) 。
Meski terhidang banyak daging, tidak dimakan melebihi nasinya. Minum anggur tidak dibatasi, tetapi tidak sampai mabuk. (Lun Yu – Lun Gi IX: 16).

沽 酒 ,市 脯 ,不 食 。
Anggur dan daging kering yang dibeli dari pasar, tidak dimakan.

不 撤 薑 (姜) 食 。
Pada waktu makan mesti ada jahe.

不 多 食 。
Makan tidak banyak-banyak.

祭 於 (于) 公 ,不 宿 肉 。祭 肉 不 出 三 日 ,出 三 日 ,不 食 之 矣 。
9. Daging sisa sembahyang pemberian pangeran tidak dibiarkan sampai menginap. Daging sisa sembahyang lainnya tidak dibiarkan sampai tiga hari. Kalau lebih dari tiga hari, tidak dimakan.

食 不 語 (语) ,寢 (寝) 不 言 。
10. Pada waktu makan tidak bercakap-cakap; pada waktu akan tidur tidak bicara.

雖 (虽) 疏 食 ,菜 羹 ,瓜 ,祭 ,必 齊 (齐) 如 也 。
11. Meskipun makan nasi dengan sayur yang sangat sederhana, niscaya disembahyangkan. Sembahyang dilakukan dengan sungguh-sungguh.

席 不 正 ,不 坐 。
12. Tikar duduk yang tdak teratur rapi, tidak diduduki.

鄉 (乡) 人 飲 (饮) 酒 ,杖 者 出 ,斯 出 矣 。
13. Pada waktu berpesta di kampung, setelah orang-orang yang membawa tongkat keluar, baru ikut keluar.

鄉 (乡) 人 儺 (傩) ,
朝 服 而 立 於 (于) 阼 階 (阶) 。
14. Pada waktu orang-orang kampung mengadakan upacara mengusir penyakit. Beliau selalu mengenakan pakaian kebesaran dan berdiri di atas tangga sebelah Timur.

問 (问) 人 於 (于) 他 邦 ,再 拜 而 送 之 。
15. Pada waktu mengirim ucapan selamat kepada seseorang di negeri lain, orang yang disuruh diberi hormat dua kali baru disilahkan berangkat.

康 子 饋 (馈) 藥 (药) ,拜 而 受 之 ,
曰 :丘 未 達 (达) ,不 敢 嘗 (尝) 。
16. Pada waktu Ji Kang Zi – Kwi Khong Cu memberi antaran semacam obat, dengan hormat dan terima kasih Nabi bersabda, “Aku belum mengenal obat ini. Aku tidak berani meminumnya.”

廄 (厩) 焚 ,子 退 朝 ,曰 :傷 (伤) 人 乎 ?不 問 (问) 馬 (马) 。
17. Pada waktu Beliau berada di istana, kandang kuda terbakar, setelah pulang Beliau bertanya, “Adakah orang yang terluka?” Beliau tidak menanyakan tentang kudanya.

君 賜 (赐) 食 ,必 正 席 先 嘗 (尝) 之 。
18. Bila raja mengantariNya makanan, niscaya dengan duduk rapi lebih dahulu baharulah kemudian dicicipinya.

君 賜 (赐) 腥 ,必 熟 而 薦 (荐) 之 。
Bila diantari daging mentah, segera dimasak lalu disembahyangkan kepada leluhurNya.

君 賜 (赐) 生 ,必 畜 之 。
Kalau diantari hewan hidup niscaya dipeliharanya.

侍 食 於 (于) 君 ,君 祭 先 飯 (饭) 。
Kalau makan bersama raja, pada saat raja masih melakukan upacara sembahyang lebih dahulu makan nasinya.

疾 ,君 視 (视) 之 ,東 (东) 首 ,加 朝 服 拖 紳 (绅) 。
19. Pada waktu sakit, bila raja datang menjengukNya, niscaya menghadapkan kepalaNya ke arah Timur, pakaian kerajaannya ditutupkan pada tubuh dan ditaruhi ikat pinggang kebesarannya.

君 命 召 ,不 俟 駕 (驾) 行 矣 。
20. Bila mendapat panggilan raja, dengan tidak menantikan kereta siap. Lebih dahulu berangkat. (Meng Zi – Bing Cu VB. 8/9)

入 太 廟 (庙) ,每 事 問 (问) 。
21. Pada waktu berada di Miao – Bio Besar, segala sesuatu ditanyakan lebih dahulu. (Lun Yu – Lun Gi III: 15).

朋 友 死 ,無 (无) 所 歸 (归) ,曰 :於 (于) 我 殯 (殡) 。
22. Bila ada kawan yang meninggal dunia dan tidak mempunyai waris, Nabi bersabda, “Tugaskulah untuk menguburnya.”

朋 友 之 饋 (馈) ,雖 (虽) 車 (车) 馬 (马) ,非 祭 肉 不 拜 。
23. Bila ada kawan yang memberi antaran meskipun berupa kereta atau kuda, kalau bukan daging sisa sembahyang tidak dilakukan penghormatan Bai – Pai untuk menerimanya.

寢 (寝) 不 尸 ,居 不 容 。
24. Pada waktu tidur tidak terlentang seperti mayat. Pada waktu di rumah tidak bersikap dinas.

見 (见) 齐 衰 者 ,雖 (虽) 狎 必 變 (变) 。
25. Pada waktu bertemu dengan orang yang mengenakan pakaian berkabung, meskipun sudah sering dijumpaiNya, selalu tampak perubahan pada wajahNya.
(Lun Yu – Lun Gi IX: 10)

見 (见) 冕 者 與 (与) 瞽 者 ,
雖 (虽) 褻 (亵) 必 以 貌 。
Pada waktu bertemu dengan orang yang mengenakan topi kebesaran atau orang buta, meski berpakaian biasa, selalu diberinya hormat.

凶 服 者 式 之 。
Pada waktu bertemu dengan orang yang berkabung, meski naik kereta, niscaya membongkokkan badan dan kedua tanganNya memegang palang kayu kereta.

式 負 (负) 版 者 。
Bila berjumpa dengan orang yang mendukung berkas Daftar Penduduk, juga demikian.

有 盛 饌 (馔) ,必 變 (变) 色 而 作 。
Kalau mendapat suguhan yang banyak macamnya, niscaya berubah wajahNya dan berdiri.

迅 雷 風 (风) 烈 必 變 (变) 。
Pada waktu mendengar halilintar atau angin ribut, niscaya berubah wajah.

升 車 (车) ,必 正 立 執 (执) 綏 (绥) 。
車 (车) 中 不 内 顧 (顾) ,不 疾 言 ,不 親 (亲) 指 。
26. Pada waktu akan naik kereta, niscaya berdiri tegak lalu memegang tali kereta dan naik. Setelah di dalam kereta, tidak menengok-nengok ke bagian belakang kereta, tidak berbicara keras, dan tidak pula menunjuk-nunjuk.

色 斯 舉 (举) 矣 ,翔 而 後 (后) 集 。
曰 :山 梁 雌 雉 !时 哉 !时 哉 !子 路 共 之 ,三 嗅 而 作 。
27. (Pada waktu Nabi bertamasya dengan Zi Lu – Cu Lo di suatu daerah pegunungan, melihat seekor ayam hutan). Ayam hutan itu mendadak terbang meninggi, berputar-putar lalu hinggap di atas jembatan. Melihat itu Nabi bersabda, “Ayam hutan yang bersarang di bawah jembatan ini sungguh mengetahui gelagat!” Mendengar kata-kata Nabi, Zi Lu – Cu Lo melakukan suatu gerakan dengan tangannya. Ayam hutan itu terkejut, berteriak tiga kali lalu terbang.


論 語 (论 语) – (LUN GI)

SABDA SUCI


Bagian B


JILID XI. 先 進 (进) – (SIAN CIEN – YANG MAJU)

子 曰 :先 進 (进) 於 (于) 禮 (礼) 樂 (乐) ,野 人 也 。
後 (后) 進 (进) 於 (于) 禮 (礼) 樂 (乐) ,君 子 也 。
如 用 之 ,則 (则) 吾 從 (从) 先 進 (进) 。
1. Nabi bersabda, “Orang jaman dahulu yang maju dalam Kesusilaan dan musik: dikatakan udik. Orang jaman kemudian yang maju dalam Kesusilaan dan musik; dikatakan ‘Jun Zi’ – ‘Kun Cu’. Kalau Aku boleh menggunakannya, Aku lebih suka orang jaman dahulu yang maju.”

子 曰 :從 (从) 我 於 (于) 陳 (陈) 蔡 者 ,皆 不 及 門 (门) 也 。
2. Nabi bersabda, “Murid-murid yang dahulu ikut menderita kelaparan denganKu di negeri Chen – Tien dan Cai – Chai itu, sudah lama tidak kelihatan hadir dipintuKu pula.” (Meng Zi – Bing Cu VII B. 18)

德 行 :顏 (颜) 淵 (渊) ,閔 (闵) 子 騫 (骞) ,冉 伯 牛 ,仲 弓 。
言 語 (语) :宰 我 ,子 貢 (贡) 。政 事 :冉 有 ,季 路 。
文 學 (学) :子 遊 (游) ,子 夏 。
3. Yang dapat melaksanakan Kebajikan ialah Yan Yuan – Gan Yan, Min Zi Qian – Bien Cu Khian, Ran Bo Niu – Pik Giu dan Zhong Gong – Tiong Kiong. Yang cakap bicara ialah Zai Wo – Cai Ngo dan Zi Gong – Cu Khong. Yang cakap dalam pemerintahan ialah Ran You – Jiam Yu dan Ji Lu – Kwi Lo. Yang ahli dalam pengetahuan Kitab ialah Zi You – Cu Yu dan Zi Xia – Cu He.
(Meng Zi – Bing Cu IIA: 2/18)

子 曰 :回 也 ,非 助 我 者 也 ,於 (于) 吾 言 無 (无) 所 不 說 (说) 。
4. Nabi bersabda, “Hui – Hwee sesungguhnya tidak membantu Aku. Apa yang Kukatakan, tiada yang tidak disukainya.”

子 曰 :孝 哉 閔 (闵) 子 騫 (骞) !
人 不 間 (间) 於 (于) 其 父 母 昆 弟 之 言 。
5. Nabi bersabda, “Sungguh berbakti Min Zi Qian – Bien Cu Khian. Apa yang dikatakan orang lain dan apa yang dikatakan orang tua dan saudaranya tiada yang bertentangan.” (Lun Yu – Lun Gi VIII: 21)

南 容 三 復 (复) 白 圭 ,孔 子 以 其 兄 之 子 妻 之 。
6. Nan Rong – Lam Yong sering mengulangi isi sanjak ‘Bo Gui’ – ‘Pik Kwi’. (Tongkat Komando Dari Batu Kumala Putih), maka Nabi menerimanya sebagai menantu kakakNya. (Lun Yu – Lun Gi V: 2; Shi Jing – Si King III: 3.2.5).

季 康 子 問 (问) :弟 子 孰 為 (为) 好 學 (学) ?
孔 子 對 (对) 曰 :有 顏 (颜) 回 者 好 學 (学) ,
不 幸 短 命 死 矣 。
今 也 則 (则) 亡 。
7. Ji Kang Zi – Kwi Khong Cu bertanya, “Siapakah di antara murid-murid yang benar-benar suka belajar?” Nabi menjawab, “Ada seorang Yan Hui – Gan Hwee benar-benar suka belajar. Sayang usianya pendek dan telah meninggal dunia. Kini belum ada lagi.”

顏 (颜) 淵 (渊) 死 ,
顏 (颜) 路 請 (请) 子 之 車 (车) 以 為 (为) 之 椁 。
8. Tatkala Yan Yuan – Gan Yan meninggal dunia, Yan Lu – Gan Lo mohon agar Nabi menjual keretaNya untuk membeli peti pembungkus peti mati.

子 曰 :才 不 才 ,亦 各 言 其 子 也 。
鯉 (鲤) 也 死 ,有 棺 而 無 (无) 椁 。
吾 不 徒 行 以 為 (为) 之 椁 ,
以 吾 從 (从) 大 夫 之 後 (后) ,不 可 徒 行 也 。
Nabi bersabda, “Pandai atau tidak, semua murid Kuanggap sebagai anakKu. Ketika Li – Li meninggal dunia, juga hanya memakai peti mati saja dan tidak memakai peti pembungkus peti mati. Akupun tidak semestinya membeli peti pembungkus peti mati itu sehingga tidak mempunyai kendaraan; karena, bagaimanapun Aku dahulu pernah menjabat sebagai menteri, sehingga ada kalanya Aku tidak boleh berjalan kaki saja.”

顏 (颜) 淵 (渊) 死 ,子 曰 :噫 !天 喪 (丧) 予 ,天 喪 (丧) 予 !
9. Ketika Yan Yuan – Gan Yan meninggal dunia Nabi berseru, “O, mengapa Tian – Thian mendukakanKu? Mengapa Tian – Thian mendukakanKu?”

顏 (颜) 淵 (渊) 死 ,子 哭 之 慟 (恸) 。
10. Tatkala Yan Yuan – Gan Yan meninggal dunia, Nabi menangis sangat sedih.

從 (从) 者 曰 :子 慟 (恸) 矣 。
Murid-murid berkata, “Sungguh Guru sangat sedih.”

曰 :有 慟 (恸) 乎 ?
非 夫 人 之 為 (为) 慟 (恸) 而 誰 (谁) 為 (为) ?
Nabi bersabda, “Terlalu sedihkah Aku? Kalau Aku tidak bersedih untuk dia, untuk siapakah Aku boleh bersedih?”

顏 (颜) 淵 (渊) 死 ,門 (门) 人 欲 厚 葬 之 。
子 曰 :不 可 !
11. Tatkala Yan Yuan – Gan Yan meninggal dunia, murid-murid ingin melakukan upacara penguburan secara besar-besaran. Nabi bersabda, “Jangan dilakukan secara demikian.”

門 (门) 人 厚 葬 之 。
Tetapi, para murid melakukan upacara penguburan secara besar-besaran.

子 曰 :回 也 ,視 (视) 予 猶 (犹) 父 也 ,予 不 得 視 (视) 猶 (犹) 子 也 。
非 我 也 ,夫 二 三 子 也 。
Nabi bersabda, “O, Hui – Hwee. Engkau memandang Aku sebagai ayahmu sendiri, tetapi Aku tidak dapat memperlakukan engkau sebagai anakKu sendiri. Sungguh ini bukan maksudKu, ini kehendak kawan-kawanmu!”

季 路 問 (问) 事 鬼 神 。
子 曰 :未 能 事 人 ,焉 能 事 鬼 ?
12. Ji Lu – Kwi Lo bertanya bagaimana cara mengabdi kepada para Rokh. Nabi bersabda, “Sebelum mengabdi kepada manusia, betapa dapat mengabdi kepada para Rokh?” (Lun Yu – Lun Gi VII: 21; Zhong Yong – Tiong Yong X: 1)

敢 問 (问) 死 。曰 :未 知 生 ,焉 知 死 。
“Murid memberanikan diri bertanya hal setelah orang mati.” Dijawab, “Sebelum mengenal hidup, betapa mengenal hal setelah mati?”

閔 (闵) 子 侍 側 (侧) ,誾 (訚) 誾 (訚) 如 也 。
子 路 ,行 行 如 也 。冉 有 ,子 貢 (贡) ,侃 侃 如 也 。子 乐 。
若 由 也 ,不 得 其 死 然 。
13. Pada saat Min Zi Qian – Bien Cu Khian berdiri di samping Nabi, nampak sangat ramah dan saksama, Zi Lu – Cu Lo (Zhong You – Tiong Yu) nampak sangat gagah; Ran You – Jiam Yu dan Zi Gong – Cu Khong nampak bebas dan jujur. Melihat ini Nabi sangat gembira, tetapi bersabda, “Kiranya Zhong You – Tiong Yu ini kelak tidak mendapatkan kematian yang wajar.”

魯 (鲁) 人 為 (为) 長(长) 府 。
14. Seorang pembesar di negeri Lu – Lo ingin membangun gudang panjang yang sangat besar.

閔 (闵) 子 騫 (骞) 曰 :仍 舊 (旧) 貫 (贯) ,如 之 何 ?何 必 改 作 ?
Min Zi Qian – Bien Cu Khian berkata, “Kurang baikkah gudang panjang yang lama? Mengapakah harus dirombak?”

子 曰 :夫 人 不 言 ,言 必 有 中 。
Nabi bersabda, “Orang ini biasanya tidak suka bicara, maka pembicaraannya kali ini kiranya tepat.”

子 曰 :由 之 瑟 ,奚 為 (为) 於 (于) 丘 之 門 (门) ?
15. Nabi bersabda, “Mengapakah You – Yu memainkan lagu semacam itu di muka pintuKu?”

門 (门) 人 不 敬 子 路 。
Mendengar sabda itu, murid-murid lain lalu kurang hormat kepada Zi Lu – Cu Lo.

子 曰 :由 也 升 堂 矣 ,未 入 於 (于) 室 也 。
Nabi bersabda, “Zhong You – Tiong Yu sudah naik keserambiKu, hanya belum masuk ke ruangan dalam.”

子 貢 (贡) 問 (问) :師 (师) 與 (与) 商 也 孰 賢 (贤) ?
子 曰 :師 (师) 也 過 (过) ,商 也 不 及 。
曰 :然 則 (则) 師 (师) 愈 與 (与) ?
子 曰 :過 (过) 猶 (犹) 不 及 。
16. Zi Gong – Cu Khong bertanya, “Antara Shi – Su (Zi Zhang – Cu Tiang) dan Shang – Siang (Zi Xia – Cu He) siapakah lebih bijaksana?” Nabi bersabda, “Shi – Su itu melampui dan Shang – Siang itu kurang.” Zi Gong – Cu Khong berkata, “Dengan demikian kiranya Shi – Su lebih baik?” Nabi bersabda, “Yang melampui maupun yang kurang, keduanya belum mencukupi syarat.”

季 氏 富 於 (于) 周 公 ,而 求 也 為 (为) 之 聚 斂 (敛) 而 附 益 之 。
17. Kekayaan Keluarga Ji – Kwi sudah melebihi kekayaan Pangeran Zhou – Ciu, tetapi Ran Qiu – Jiam Kiu masih juga membantunya memungut pajak untuk memperkaya pula.

子 曰 :非 吾 徒 也 !小 子 鳴 (鸣) 鼓 而 攻 之 可 也 。
Nabi bersabda, “Dia bukan lagi muridKu. Murid-murid, kamu boleh memukul tambur menyerangnya.” (Da Xue – Thai Hak X: 22)

柴 也 愚 ,參 也 魯 (鲁) ,師 (师) 也 辟 ,由 也 喭 。
18. Adapun Kao Chai – Koo Chai itu bodoh, Zeng Chan – Cing Cham itu lambat, Zhuan Sun Shi – Cwan Sun Su itu kurang pertimbangan, dan Zhong You – Tiong Yu itu kasar.

子 曰 :回 也 其 庶 乎 ,屢 (屡) 空 。
19. Nabi bersabda, “Yan Hui – Gan Hwee itu sudah hampir (mencapai Kebajikan Sempurna); ia hidup dalam kemiskinan.

賜 (赐) 不 受 命 而 貨 (货) 殖 焉 ,億 (亿) 則 (则) 屢 (屡) 中 。
Si – Su (Zi Gong – Cu Khong) itu tidak mau menerima nasib; ia berusaha menambah-nambah kekayaannya. Tetapi, pertimbangannya ternyata banyak tepat pula.”

子 張 (张) 問 (问) 善 人 之 道 。
子 曰 :不 踐 (践) 迹 ,亦 不 入 於 (于) 室 。
20. Zi Zhang – Cu Tiang bertanya bagaimana Jalan Suci seorang yang baik. Nabi bersabda, “Walaupun tanpa mendapat teladan-teladan yang baik, ia dapat pula berbuat baik; tetapi kalau hanya demikian, ia tidak akan memperoleh kesempurnaan.”

子 曰 :論 (论) 篤 (笃) 是 與 (与) ,君 子 者 乎 ?色 莊 (庄) 者 乎 ?
21. Nabi bersabda, “Kalau kita hanya mempercayai kata-kata saja, kita tidak akan tahu benar-benar apakah seseorang itu sungguh-sungguh bersifat Jun Zi – Kun Cu atau hanya berlagak saja.”

子 路 問 (问) :聞 (闻) 斯 行 諸 (诸) ?
子 曰 :有 父 兄 在 ,如 之 何 其 闻 斯 行 之 ?
22. Zi Lu – Cu Lo bertanya, “Bila mendengar suatu ajaran, haruskah segera dilaksanakan?” Nabi menjawab, “Ayah dan kakakmu masih ada, mengapakah harus kau laksanakan begitu saja?”

冉 有 問 (问) :聞 (闻) 斯 行 諸 (诸) ?子 曰 :聞 (闻) 斯 行 之 。
Ran You – Jiam Kiu bertanya, “Bila mendengar suatu ajaran, haruskah segera dilaksanakan?” Nabi menjawab, “Ya, segeralah laksanakan!”

公 西 華 (华) 曰 :由 也 問 (问) :聞 (闻) 斯 行 諸 (诸) ,
子 曰 :有 父 兄 在 。
求 也 問 (问) :聞 (闻) 斯 行 諸 (诸) ,
子 曰 :聞 (闻) 斯 行 之 。
赤 也 惑 ,敢 問 (问) 。
Gong Xi Hua – Kong See Hwa bertanya, “Tadi ketika Zhong You – Tiong Yu bertanya apakah harus segera dilaksanakan apa yang didengarnya, Guru menjawab, ‘Ayah dan kakakmu masih ada; tetapi ketika Ran Qiu – Jiam Kiu bertanya apakah ia harus segera melaksanakan apa yang didengarnya, Guru menjawab, ‘Segera laksanakan!’ Chi – Chik agak bingung, mohon keterangan.”

子 曰 :求 也 退 ,故 進 (进) 之 。
由 也 兼 人 ,故 退 之 。
Nabi menjawab, “Ran Qiu – Jiam Kiu sangat lambat, maka Kudorong maju; sedangkan Zhong You – Tiong Yu sangat tangkas, maka Kutahan.”

子 畏 於 (于) 匡 ,顏 (颜) 淵 (渊) 後 (后) 。
子 曰 :吾 以 女 為 (为) 死 矣 。
23. Ketika Nabi menderita kesukaran di daerah Kuang – Khong, Yan Yuan – Gan Yan ketinggalan di belakang. (setelah berkumpul kembali) Nabi bersabda “Kusangka engkau telah mati.”

曰 :子 在 ,回 何 敢 死 ?
Yan Yuan – Gan Yan menjawab, “Selama Guru hidup, bagaimanakah Hui – Hwee berani mati?”

季 子 然 問 (问) :仲 由 冉 求 可 (谓) 大 臣 (与) ?
24. Ji Zi Ran – Kwi Cu Jian bertanya, “Dapatkah Zhong You – Tiong Yu dan Ran Qiu – Jiam Kiu dinamakan orang yang berjiwa menteri besar?”

子 曰 :吾 以 子 為 (为) (异) 之 (问) ,曾 由 (与) 求 之 (问) !
Nabi menjawab, “Kusangka engkau menanyakan siapa, kiranya tentang Zhong You – Tiong Yu dan Ran Qiu – Jiam Kiu.”

所 (谓) 大 臣 者 ,以 道 事 君 ,不 可 (则) 止 。
“Yang dinamakan seorang berjiwa menteri besar itu, hanya dengan Jalan Suci mau mengabdi kepada rajanya; kalau tidak demikian ia berhenti.”

今 由 與 (与) 求 也 ,可 謂 (谓) 具 臣 矣 。
“Sekarang, Zhong You – Tiong Yu dan Ran Qiu – Jiam Kiu itu hanya cukup untuk menggenapi jawatan saja.”

曰 :然 則 (则) 從 (从) 之 者 與 (与) ?
“Kalau begitu mereka itu hanya orang yang suka menuruti atasannya saja?”

子 曰 :弑 父 與 (与) 君 ,亦 不 從 (从) 也 。
Nabi bersabda, “Kalau disuruh membunuh ayah atau rajanya, mereka tidak akan mau menurut.”

子 路 使 子 羔 為 (为) 費 (费) 宰 。
25. Zi Lu – Cu Lo menyarankan agar Zi Gao – Cu Koo diangkat menjadi kepala daerah Bi – Pi.

子 曰 :賊 (贼) 夫 人 之 子 。
Nabi menjawab, “Engkau ini akan mencelakakan anak orang.”

子 路 曰 :有 民 人 焉 ,有 社 稷 焉 ,
何 必 讀 (读) 書 (书) ,然 後 (后) 為 (为) 學 (学) ?
Zi Lu – Cu Lo berkata, “Di sana sudah ada rakyatnya, sudah ada tempat-tempat untuk melakukan upacara sembahyang kepada Malaikat Bumi dan Malaikat Pertanian. Mengapakah ia masih harus membaca buku lagi baharu dinamai belajar?”

子 曰 :是 故 惡 (恶) 夫 侫 者 。
Nabi bersabda, “Aku benci kepada orang yang suka memutar lidah.”

子 路 ,曾 晳 ,冉 有 ,公 西 華 (华) 侍 坐 。
26. Pada suatu hari Zi Lu – Cu Lo, Zeng Xi – Cing Sik, Ran You – Jiam Kiu dan Gong Xi Hua – Kong See Hwa mendampingi Nabi duduk.

子 曰 :以 吾 壹 (一) 日 長 (长) 乎 爾 (尔) ,毋 吾 以 也 。
居 則 (则) 曰 :不 吾 知 也 。如 或 知 爾 (尔) ,則 (则) 何 以 哉 ?
Nabi bersabda, “Meskipun Aku lebih tua satu dua hari daripadamu, janganlah itu kaujadikan halangan. Bukankah pada waktu senggang kami sering bicara ‘Orang tiada yang mau mengenal diriku.’ Sekarang, kalau ada orang yang mau mengenal dirimu, apakah yang akan dapat kamu lakukan?”

子 路 率 爾 (尔) 而 對 (对) 曰 :千 乘 之 國 (国) ,
攝 (摄) 乎 大 國 (国) 之 間 (间) ,加 之 以 師 (师) 旅 ,
因 之 以 饑 (饥) 饉 (馑) ,由 也 為 (为) 之 ,比 及 三 年 ,
可 使 有 勇 ,且 知 方 也 。
Mendengar itu segera Zi Lu – Cu Lo berkata, “Misalkan ada sebuah daerah yang mempunyai seribu kereta perang dan terletak di antara dua negeri besar, dan ke dua negeri itu saling menyerang sehingga di daerah itu timbul kekalutan dan kelaparan, dan You – Yu diberi kesempatan mengaturnya; dalam tiga tahun, kutanggung semua rakyatnya akan mempunyai keberanian. Bukan hanya itu, juga akan menjadi rakyat yang mengerti Kebenaran.”

夫 子 哂 之 。求 爾 (尔) 何 如 ?
對 (对) 曰 :方 六 七 十 ,如 五 六 十 ,求 也 為 (为) 之 ,比 及 三 年 ,可 使 足 民 。如 其 禮 (礼) 樂 (乐) ,以 俊 君 子 。
Mendengar itu Nabi tersenyum, lalu bertanya kepada Ran Qiu – Jiam Kiu: “Bagaimanakah denganmu, Qiu – Kiu?”
“Kalau ada suatu daerah yang luasnya enam puluh atau tujuh puluh Li – Li ataupun daerah yang luasnya lima puluh atau enam puluh Li – Li, diserahkan kepada Qiu – Kiu; dalam waktu tiga tahun niscaya akan berkecukupan kebutuhan rakyatnya. Hanya mengenai pendidikan Kesusilaan dan Musik, Qiu – Kiu menunggu adanya seorang Jun Zi – Kun Cu.”

赤 爾 (尔) 何 如 ?對 (对) 曰 :非 曰 能 之 ,願 (愿) 學 (学) 焉 。
宗 廟 (庙) 之 事 ,如 會 (会) 同 ,端 章 甫 ,
願 (愿) 為 (为) 小 相 焉 。
“Bagaimanakah denganmu Chi – Chik?” “Chi – Chik tidak berani memastikan. Hanya ingin belajar lebih dahulu. Kalau harus membantu upacara di Miao – Bio atau istana, Chi – Chik kiranya dapat diberi tugas memakai topi dan pakaian upacara untuk melaksanakan sebagai pembantu kecil pemimpin upacara.”

點 (点) 爾 (尔) 何 如 ?鼓 瑟 希 ,鏗 (铿) 爾 (尔) ,舍 瑟 而 作 ,
對 (对) 曰 :異 (异) 乎 三 子 者 之 撰 。
“Bagaimanakah denganmu, Dian – Tiam?” Zeng Xi – Cing Sik segera mengakhiri permainan celempungnya dengan sebuah petikan yang keras, kemudian berdiri dan berkata, “Keinginan murid lain dengan yang diinginkan ke tiga saudara tadi.”

子 曰 :何 傷 (伤) 乎 !亦 各 言 其 志 也 。
“Apa salahnya? Bukankah masing-masing hanya mengemukakan keinginanya sendiri?”

曰 :莫 春 者 ,春 服 既 成 ,冠 者 五 六 人 ,童 子 六 七 人 ,浴 乎 沂 ,風 (风) 乎 舞 雩 ,詠 (咏) 而 歸 (归) 。
“Saat ini sudah mendekati akhir musim semi, maka semua pakaian untuk musim ini sudah siap. Dian – Tiam ingin dengan lima, enam kawan yang dewasa dan enam, tujuh anak-anak bermandi-mandi di tepi Sungai Yi – Ki, dan mencari hawa yang sejuk di sekitar tempat untuk upacara memohon hujan; kemudian sambil menyanyi-nyanyi di sepanjang jalan pulang ke rumah.”

夫 子 喟 然 歎 (叹) 曰 :吾 與 (与) 點 (点) 也 !
Dengan menarik napas Nabi bersabda, “Aku setuju denganmu, Dian – Tiam!”

三 子 者 出 ,曾 晳 後 (后) 。
曾 誓 曰 :夫 三 子 者 之 言 何 如 ?
Setelah Zi Lu – Cu Lo, Ran You – Jiam Yu, Gong Xi Hua – Kong See Hwa keluar, Zeng Xi – Cing Sik tidak ikut pergi dan bertanya, “Bagaimanakah dengan pendapat ke tiga kawan tadi?”

子 曰 :亦 各 言 其 志 也 已 矣 。
“Ah, masing-masing menyatakan isi hatinya sendiri.”

曰 :夫 子 何 哂 由 也 ?曰 :
為 (为) 國 (国) 以 禮 (礼) ,其 言 不 讓 (让) ,是 故 哂 之 。
“Mengapakah Guru tersenyum atas You – Yu?” Untuk mengatur pemerintahan perlu diutamakan Kesusilaan, tetapi kata-katanya menunjukkan sifat tidak mau mengalah. Itulah sebabnya Aku tersenyum.”

唯 求 (则) 非 邦 也 (与) ?
安 (见) 方 六 七 十 ,如 五 六 十 ,而 非 邦 也 者 ?
“Apakah yang diucapkan Qiu – Kiu juga belum tepat untuk suatu pemerintahan?”
“Ia hanya membicarakan tentang daerah yang luasnya enam atau tujuh puluh Li – Li; atau daerah yang luasnya lima puluh atau enam puluh Li – Li. Kiranya itu belum cukup untuk dinamai suatu Negara.”

唯 赤 則(则) 非 邦 也 與 (与) ?
宗 廟 (庙) 會 (会) 同 ,非 諸 (诸) 侯 而 何 ?
赤 也 為 (为) 之 小 ,孰 能 為 (为) 之 大 ?
“Apakah kata-kata Chi – Chik juga tidak mengenai pemerintahan?”
“Dia membicarakan adanya Miao – Bio leluhur serta upacaranya; memang berhubungan dengan pemerintahan, tetapi kalau Chi – Chik hanya berani menjabat sebagai pembantu kecil pemimpin upacara; siapakah yang dapat menjadi pemimpin upacara?”


JILID XII. 顏 (颜) 淵 (渊) – (GAN YAN – NAMA)

顏 (颜) 淵 (渊) 問 (问) 仁 。
子 曰 :克 己 復 (复) 禮 (礼) 為 (为) 仁 。
壹 (一) 日 克 己 復 (复) 禮 (礼) ,天 下 歸 (归) 仁 焉 。
為 (为) 仁 由 己 ,而 由 人 乎 哉 ?
1. Yan Yuan – Gan Yan bertanya tentang Cinta Kasih. Nabi menjawab, “Mengendalikan diri pulang kepada Kesusilaan, itulah Cinta Kasih. Bila suatu hari dapat mengendalikan diri pulang kepada Kesusilaan, dunia akan kembali kepada Cinta Kasih. Cinta Kasih itu bergantung kepada usaha diri sendiri; dapatkah bergantung kepada orang lain?”

顏 (颜) 淵 (渊) 曰 :請 (请) 問 (问) 其 目 。
Yan Yuan – Gan Yan bertanya, “Mohon penjelasan tentang pelaksanaannya.”

子 曰 :非 禮 (礼) 勿 視 (视) ,非 禮 (礼) 勿 聽 (听) ,非 禮 (礼) 勿 言 ,
非 禮 (礼) 勿 動 (动) 。
Nabi bersabda, “Yang tidak susila jangan dilihat, yang tidak susila jangan didengar, yang tidak susila jangan dibicarakan, dan yang tidak susila jangan dilakukan.”

顏 (颜) 淵 (渊) 曰 :回 雖 (虽) 不 敏 ,請 (请) 事 斯 語 (语) 矣 。
“Sekalipun Hui – Hwee tidak cakap, akan berusaha melaksanakan kata-kata Guru.”

仲 弓 問 (问) 仁 。
2. Zhong Gong – Tiong Kiong bertanya tentang Cinta Kasih.

子 曰 :出 門 (门) 如 見 (见) 大 賓 (宾) ,使 民 如 承 大 祭 。
己 所 不 欲 ,勿 施 於 (于) 人 。在 邦 無 (无) 怨 ,在 家 無 (无) 怨 。
Nabi bersabda, “Keluar rumah hendaklah bersikap sebagai menjumpai tamu agung; mengabdikan diri kepada rakyat, bersikap sebagai melakukan Sembahyang Besar. Apa yang diri sendiri tiada inginkan, janganlah diberikan kepada orang lain. Dengan demikian di dalam negeri tidak disesali, di dalam keluarga pun tidak disesali.”

仲 弓 曰 :雍 雖 (虽) 不 敏 ,請 (请) 事 斯 語 (语) 矣 。
Zhong Gong – Tiong Kiong berkata, “Yong – Yong meskipun tidak cakap, akan berusaha pula melakukan kata-kata Guru.”

司 馬 (马) 牛 問 (问) 仁 。子 曰 :仁 者 其 言 也 訒 (讱) 。
3. Si Ma Niu – Su Ma Giu bertanya tentang Cinta Kasih. Nabi bersabda, “Seorang yang berperi Cinta Kasih hati-hati dalam bicara.”

曰 :其 言 也 訒 (讱) ,斯 謂 (谓) 之 仁 矣 乎 ?
子 曰 :為 (为) 之 難 (难) ,言 之 得 無 (无) 訒 (讱) 乎 ?
“Mengapakah hati-hati dalam bicara dapat dinamai berperi Cinta Kasih?” Nabi bersabda, “Melaksanakan sesuatu itu sukar, maka dapatkah orang tidak hati-hati dalam bicara?”

司 馬 (马) 牛 問 (问) 君 子 。子 曰 :君 子 不 憂 (忧) 不 懼 (惧) 。
4. Si Ma Niu – Su Ma Giu bertanya tentang seorang Jun Zi – Kun Cu. Nabi bersabda, “Seorang Jun Zi – Kun Cu tidak merasa susah dan tidak merasa khawatir.”

曰 :不 憂 (优) 不 懼 (惧) ,斯 謂 (谓) 之 君 子 已 乎 ?
“Tidak merasa susah dan tidak merasa khawatir, mengapakah menjadi sifat seorang Jun Zi – Kun Cu?”

子 曰 :内 省 不 疚 ,夫 何 憂 (忧) 何 懼 (惧) 。
Nabi bersabda, “Bila memeriksa ke dalam diri sendiri ternyata tidak bernoda, mengapakah harus susah dan khawatir?”

司 馬 (马) 牛 憂 (忧) 曰 :人 皆 有 兄 弟 ,我 獨 (独) 亡 。
5. Dengan sedih Si Ma Niu – Su Ma Giu berkata, “Orang lain mempunyai saudara, namun aku sebatang kara.”

子 夏 曰 :商 聞 (闻) 之 矣 ,死 生 有 命 ,富 貴 (贵) 在 天 。
君 子 敬 而 無 (无) 失 ,與 (与) 人 恭 而 有 禮 (礼) ,
四 海 之 内 皆 兄 弟 也 。君 子 何 患 乎 無 (无) 兄 弟 也 。
Zi Xia – Cu He berkata, “Apa yang Shang – Siang pernah dengar, demikian: ‘Mati hidup adalah Firman, kaya mulia adalah pada Tian – Thian Yang Maha Esa. Seorang Jun Zi – Kun Cu selalu bersikap sungguh-sungguh, maka tiada khilaf. Kepada orang lain bersikap hormat dan selalu susila. Di empat penjuru lautan, semuanya saudara.’ Mengapakah seorang Jun Zi – Kun Cu merana karena tidak mempunyai saudara?”

子 張 (张) 問 (问) 明 。
6. Zi Zhang – Cu Tiang bertanya tentang seorang yang berpikiran jernih.

子 曰 :浸 潤 (润) 之 譖 (谮) ,膚 (肤) 受 之 愬 (诉) ,
不 行 焉 ,可 謂 (谓) 明 也 已 矣 。
浸 潤 (润) 之 譖 (谮) ,膚 (肤) 受 之 愬 (诉) ,
不 行 焉 ,可 謂 (谓) 遠 (远) 也 已 矣 。
Nabi bersabda, “Kata-kata muslihat yang datang seperti air menetes di kulit, atau sebagai api menghangus kulit, tidak dapat mempengaruhinya; dialah seorang yang berpikiran jernih. Kata-kata muslihat yang datang seperti air menetes di kulit atau sebagai api menghangus kulit, tidak dapat mempengaruhinya; dialah seorang yang berpandangan jauh.”

子 貢 (贡) 問 (问) 政 。
7. Zi Gong – Cu Khong bertanya tentang pemerintahan.

子 曰 :足 食 ,足 兵 ,民 信 之 矣 。
Nabi bersabda, “Harus cukup makan, cukup persenjataan, dan ada kepercayaan rakyat.”

子 貢 (贡) 曰 :必 不 得 已 而 去 ,
於 (于) 斯 三 者 何 先 ?曰 :去 兵 。
Zi Gong – Cu Khong bertanya, “Kalau terpaksa ada yang tidak dapat dipenuhi dari ketiganya, manakah yang dapat dilalukan?”
“Lalukan persenjataan.”

子 貢 (贡) 曰 :必 不 得 已 而 去 ,於 (于) 斯 二 者 何 先 ?
曰 :去 食 。自 古 皆 有 死 ,民 無 (无) 信 不 立 。
Zi Gong – Cu Khong bertanya, Kalau terpaksa ada yang tidak dapat dipenuhi dari kedua yang masih itu, manakah yang dapat dilalukan? “Lalukan makan. Sejak jaman kuno selalu ada kematian; tanpa kepercayaan rakyat, Negara tidak dapat berdiri.”

棘 子 成 曰 :君 子 質 (质) 而 已 矣 ,何 以 文 為 (为)?
8. Ji Zi Cheng – Kik Cu Sing berkata. “Seorang Jun Zi – Kun Cu itu hanya perlu menjaga kemurnian hatinya. Maka, apa perlunya segala tata cara?”

子 貢 (贡) 曰 :惜 乎 !
夫 子 之 說 (说) 君 子 也 ,駟 (驷) 不 及 舌 。
文 猶 (犹) 質 (质) 也 ,質 (质) 猶 (犹) 文 也 。
虎 豹 之 鞟 ,猶 (犹) 犬 羊 之 鞟 。
Zi Gong – Cu Khong berkata, “Mengapakah tuan melukiskan seorang Jun Zi – Kun Cu demikian? Sungguh sayang! Kata-kata yang telah lepas itu empat ekor kuda tidak dapat mengejar. Sesungguhnya tata cara itu harus selaras dengan kemurnian hati, dan kemurnian hati itu harus mewujud di dalam tata cara. Ingatlah kulit harimau dan macan tutul, bila dihilangkan bulunya takkan banyak berbeda dengan kulit anjing dan kambing.”

哀 公 問 (问) 於 (于) 有 若 曰 :年 饑 (饥) ,用 不 足 ,如 之 何 ?
9. Pangeran Ai – Ai bertanya kepada You Ruo – Yu Jiak, “Hasil panen tidak baik, hasilnya tidak mencukupi, bagaimanakah baiknya?”

有 若 對 (对) 曰 :盍 徹 (彻) 乎 ?
You Ruo – Yu Jiak menjawab, “Kurangilah pajak menjadi sepersepuluh hasil panen.”

曰 :二 ,吾 猶 (犹) 不 足 ,如 之 何 其 徹 (彻) 也 ?
“Dua persepuluh bagian saja tidak cukup, bagaimana dapat dikurangi menjadi seper sepuluh bagian?”

對 (对) 曰 :百 姓 足 ,君 孰 與 (与) 不 足 ?
百 姓 不 足 ,君 孰 與 (与) 足 ?
“Bila rakyat berkecukupan, mustahil raja tidak berkecukupan. Kalau rakyat tidak berkecukupan, bagaimana raja ingin berkecukupan?”

子 張 (张) 問 (问) 崇 德 辨 惑 。
10. Zi Zhang – Cu Tiang bertanya tentang menjunjung Kebajikan dan menyingkirkan pikiran sesat (Lun Yu – Lun Gi XVI: 12).

子 曰 :主 忠 信 ,徙 義 (义) ,崇 德 也 。
Nabi menjawab, “Utamakanlah sifat Satya dan Dapat Dipercaya. Ikutilah Kebenaran. Inilah menjunjung Kebajikan.”

爱 之 欲 其 生 ,惡 (恶) 之 欲 其 死 ,既 欲 其 生 ,又 欲 其 死 ,
是 惑 也 。誠 (诚) 不 以 富 ,亦 祇 以 異 (异) 。
“Pada waktu mencintai seseorang, mengharapkan hidup terus; setelah benci, mengharapkan mati. Inilah pikiran sesat. Sungguh ini bukan pembawa bahagia, melainkan ajakan pikiran sesat.”

齊 (齐) 景 公 問 (问) 政 於 (于) 孔 子 。
11. Pangeran Jing – King dari Negeri Qi – Cee bertanya tentang pemerintahan kepada Nabi Kong Zi – Khong Cu.

孔 子 對 (对) 曰 :君 君 ,臣 臣 ,父 父 ,子 子 。
Nabi Kong Zi – Khong Cu bersabda, “Pemimpin hendaklah dapat menempatkan diri sebagai pemimpin, pembantu sebagai pembantu, orang tua sebagai orang tua dan anak sebagai anak.”

公 曰 :善 哉 !
信 如 君 不 君 ,臣 不 臣 ,父 不 父 ,子 不 子 ,
雖 (虽) 有 粟 ,吾 得 而 食 諸 (诸) ?
Pangeran itu bekata, “Shan Zai – Sian Cai! Sungguh tepat, kalau pemimpin tidak dapat menempatkan diri sebagai pemimpin, pembantu tidak sebagai pembantu, orang tua tidak sebagai orang tua dan anak tidak sebagai anak, meskipun berkecukupan makanan, dapatkah menikmatinya?” (Lun Yu – Lun Gi XIII. 3)

子 曰 :片 言 可 以 折 獄 (狱) 者 ,其 由 也 與 (与) !
12. Nabi bersabda, “Untuk memutuskan suatu perkara dengan tiada pihak yang menaruh sesal, kiranya hanya You – Yu dapat melakukan.”

子 路 無 (无) 宿 諾 (诺) 。
Zi Lu – Cu Lo tidak pernah menangguhkan perkara hari ini sampai besok.

子 曰 :聽 (听) 訟 (讼) ,吾 猶 (犹) 人 也 ,
必 也 使 無 (无) 訟 (讼) 乎 !
13. Nabi bersabda, “untuk memutuskan perkara di dalam ruang pengadilan, Aku dapat menyelesaikan seperti orang lain; tetapi, yang seharusnya diutamakan ialah mengusahakan agar orang tidak saling mendakwa.” (Da Xue – Thai Hak IV)

子 張 (张) 問 (问) 政 。
子 曰 :居 之 無 (无) 倦 ,行 之 以 忠 。
14. Zi Zhang – Cu Tiang bertanya tantang pemerintahan. Nabi bersabda, “Janganlah merasa lelah memikirkan urusan dan berbuatlah dengan penuh Satya.”
(Lun Yu – Lun Gi XIII: 3)

子 曰 :博 學 (学) 於 (于) 文 ,約 (约) 之 以 禮 (礼) ,
亦 可 以 弗 畔 矣 夫 。
15. Nabi bersabda, “Luaskan pengetahuanmu dengan membaca Kiab-Kitab, dan batasi dirimu dengan Kesusilaan. Dengan demikian kamu tidak melanggar Kebenaran.”

子 曰 :君 子 成 人 之 美 ,不 成 人 之 惡 (恶) 。小 人 反 是 。
16. Nabi bersabda, “Seorang Jun Zi – Kun Cu menjadikan kebaikan orang, tidak menjadikan keburukan orang. Seorang rendah budi berbuat sebaliknya.”
(Zhong Yong – Tiong Yong IX: 3)

季 康 子 問 (问) 政 於 (于) 孔 子 。孔 子 對 (对) 曰 :政 者 ,
正 也 。子 帥 (帅) 以 正 ,孰 敢 不 正 ?
17. Ji Kang Zi – Kwi Khong Cu bertanya tantang pemerintahan kepada Nabi Kong Zi – Khong Cu. Nabi Kong Zi – Khong Cu bersabda, “Makna memerintah ialah meluruskan. Bila kamu menjadi pelopor berbuat lurus, siapakah berani berbuat tidak lurus?”

季 康 子 患 盗 ,問 (问) 於 (于) 孔 子 。
孔 子 對 (对) 曰 :苟 子 之 不 欲 ,雖 (虽) 賞 (赏) 之 不 竊 (窃) 。
18. Ji Kang Zi – Kwi Khong Cu merasa susah karena banyak pencuri di daerahnya, lalu bertanya kepada Nabi Kong Zi – Khong Cu. Nabi Kong Zi – Khong Cu bersabda, “Bila kamu tidak tamak akan harta benda, sekalipun diberi upah tidak akan ada orang yang mau mencuri!”

季 康 子 問 (问) 政 於 (于) 孔 子 ,
曰 :如 殺 (杀) 無 (无) 道 以 就 有 道 ,何 如 ?
19. Ji Kang Zi – Kwi Khong Cu bertanya tentang pemerintahan kepada Nabi Kong Zi – Khong Cu, “Bagaimanakah bila dibunuh orang-orang yang ingkar dari Jalan Suci, untuk mengambangkan Jalan Suci?”

孔 子 對 (对) 曰 :子 為 (为) 政 ,焉 用 殺 (杀) ?
子 欲 善 而 民 善 矣 。君 子 之 德 ,風 (风) 。
小 人 之 德 ,草 。
草 ,上 之 风 ,必 偃 。
Nabi Kong Zi – Khong Cu menjawab, “Kamu memangku jabatan pemerintahan mengapa harus membunuh? Bila kamu berbuat baik, niscaya rakyat akan mengikuti baik. Kebajikan seorang pembesar laksana angin, dan Kebajikan rakyat laksana rumput; ke mana angin bertiup, ke situ rumput mengarah!”

子 張 (张) 問 (问) :士 ,何 如 斯 可 謂 (谓) 之 達 (达) 矣 ?
20. Zi Zhang – Cu Tiang bertanya, “Bagaimanakah yang dinamai seorang Siswa yang telah berhasil?” (Lun Yu – Lun Gi XIII.20; XV.6)

子 曰 :何 哉 ,爾 (尔) 所 謂 (谓) 達 (达) 者 ?
Kong Zi – Khong Cu menjawab, “Apa yang kau maksudkan dengan kata ‘telah berhasil’?”

子 張 (张) 對 (对) 曰 :
在 邦 必 聞 (闻) ,在 家 必 聞 (闻) 。
Zi Zhang – Cu Tiang berkata, “Yaitu seseorang yang ternama dalam negeri, dan ternama pula dalam keluarganya.” (Lun Yu – Lun Gi XIX. 1)

子 曰 :是 聞 (闻) 也 ,非 達 (达) 也 。
Nabi bersabda, “Itu hanya orang yang ternama, belum seorang yang telah ‘berhasil’.”

夫 達 (达) 也 者 ,質 (质) 直 而 好 義 (义) ,
察 言 而 觀 (观) 色 ,慮 (虑) 以 下 人 ,
在 邦 必 達 (达) ,在 家 必 達 (达) 。
Seorang yang ‘telah berhasil’ itu dengan kemurnian dan kelurusan menyukai Kebenaran; pandai memeriksa kata-kata dan melihat wajah seseorang serta selalu memikirkan bawahannya. Dengan demikian dalam Negara ia telah berhasil dan dalam keluarga pun ia telah berhasil. (Zhong Yong – Tiong Yong VIII)

夫 聞 (闻) 也 者 ,色 取 仁 而 行 違 (违) ,
居 之 不 疑 ,在 邦 必 聞 (闻) ,在 家 必 聞 (闻) 。
Sedangkan orang yang ternama itu mungkin hanya seorang yang di luarnya nampak berlaku Cinta Kasih, tetapi tidak demikian di dalam hatinya. Orang yang demikian ini besar kemungkinan dapat ternama dalam negeri dan dalam keluarga.

樊 遲 (迟) 從 (从) 遊 (游) 於 (于) 舞 雩 之 下 ,
曰 :敢 問 (问) 祟 德 修 慝 辨 惑 。
21. Fan Chi – Hwan Thi ikut bertamasya ke tempat panggung pemujaan untuk memohon hujan dan bertanya, “Murid memberanikan bertanya, apakah yang dimaksud dengan menjunjung Kebajikan, memperbaiki kesalahan dan menyingkirkan pikiran sesat?”

子 曰 :善 哉 問 (问) !先 事 後 (后) 得 ,非 崇 德 與 (与) ?
攻 其 惡 (恶) ,無 (无) 攻 人 之 惡 (恶) ,非 修 慝 與 (与) ?
壹 (一) 朝 之 忿 ,忘 其 身 ,以 及 其 親 (亲) ,非 惑 與 (与) ?
Nabi bersabda, “Sungguh pertanyaan yang baik. Mendahulukan pengabdian dan membelakangkan hasil; bukankah ini sikap yang menjunjung Kebajikan? Menyerang keburukan sendiri dan tidak menyerang keburukan orang lain; bukankah ini cara memperbaiki kesalahan? Bila suatu pagi menuruti nafsu marah lalu melupakan diri dan melupakan orang tua; bukankah ini pikiran sesat?”

樊 遲 (迟) 問 (问) 仁 。子 曰 :爱 人 。
22. Fan Chi – Hwan Thi bertanya tantang Cinta Kasih. Nabi bersabda, “Yaitu mencintai manusia.” (Meng Zi – Bing Cu VIIA: 46).

問 (问) 知 。子 曰 :知 人 。
Bertanya lagi tentang Kebijaksanaan. Nabi bersabda, “Yaitu mencintai manusia.”
樊 遲 (迟) 未 達 (达) 。

子 曰 :舉 (举) 直 錯 (错) 諸 (诸) 枉 ,能 使 枉 者 直 。
Fan Chi – Hwan Thi belum dapat menangkap artinya. Nabi bersabda, “Angkatlah orang-orang yang lurus di atas orang-orang yang bengkok; dengan demikian dapat mengubah yang bengkok menjadi lurus.”

樊 遲 (迟) 退 ,見 (见) 子 夏 ,
曰 :鄉 (乡) 也 ,吾 (见) 於 (于) 夫 子 而 問 (问) 知 ,
子 曰 :舉 (举) 直 錯 (错) 諸 (诸) 枉 ,能 使 枉 者 直 。
何 謂 (谓) 也 ?
Setelah Fan Chi – Hwan Thi undur dan bertemu dengan Zi Xia – Cu He, lalu berkata, “Tadi aku menjumpai Guru dan bertanya tantang Kebijaksanaan. Guru menjawab, ‘Angkatlah orang-orang yang lurus di atas orang-orang yang bengkok, dengan demikian dapat mengubah yang bengkok menjadi lurus!’ Apa maksudnya?”

子 夏 曰 :富 哉 言 乎 !
舜 有 天 下 ,選 (选) 於 (于) 眾 (众) ,
舉 (举) 皋 陶 ,不 仁 者 遠 (远) 矣 。
湯 (汤) 有 天 下 ,選 (选) 於 (于) 眾 (众) ,
舉 (举) 伊 尹 ,不 仁 者 遠 (远) 矣 。
Zi Xia – Cu He menjawab, “Sungguh kata-kata yang baik! Dahulu ketika Shun – Sun menguasai dunia, di antara menteri-menterinya ia mengangkat Gao Yao – Koo Yau; akibatnya orang-orang yang tidak berperi Cinta Kasih dapat dijauhkan. Ketika Cheng Tang – Sing Thong menguasai dunia, di antara banyak menterinya ia mengangkat Yi Yin – I Ien, maka orang-orang yang tidak berperi Cinta Kasih dapat dijauhkan.” (Meng Zi – Bing Cu IIA. 2/22).

子 貢 (贡) 問 (问) 友 。子 曰 :忠 告 而 善 道 之 ,
不 可 則 (则) 止 ,毋 自 辱 焉 。
23. Zi Gong – Cu Khong bertanya tentang bersahabat. Nabi menjawab, “(Bila kawan bersalah), dengan Satya berilah nasihat agar dapat kembali ke Jalan Suci. Kalau dia tidak mau menurut, janganlah mendesaknya, itu hanya akan memalukan diri sendiri.”

曾 子 曰 :君 子 以 文 會 (会) 友 ,以 友 辅 仁 。
24. Zeng Zi – Cing Cu berkata, “Seorang Jun Zi – Kun Cu menggunakan pengetahuan Kitab untuk memupuk persahabatan dan dengan persahabatan mengembangkan Cinta Kasih.”


JILID XIII. 子 路 – (CU LO – NAMA)

子 路 問 (问) 政 。子 曰 :先 之 勞 (劳) 之 。
請 (请) 益 。曰 :無 (无) 倦 。
1. Zi Lu – CuLo bertanya tantang pemerintahan. Nabi bersabda, “Jadikanlah dirimu pelopor dalam berjerih payah melaksanakan tugas.” Zi Lu – CuLo minta penjelasan. Nabi bersabda, “Pantang merasa capai.”

仲 弓 為 (为) 季 氏 宰 ,問 (问) 政 。
子 曰 :先 有 司 ,赦 小 過 (过) ,舉 (举) 賢 (贤) 才 。
2. Zhong Gong – Tiong Kiong sebagai pengurus rumah tangga Keluarga Ji – Kwi, bertanya tentang pemerintahan. Nabi bersabda, “Tempatkanlah orang-orang yang sesuai dengan kecakapannya; maafkanlah kesalahan-kesalahan kecil, dan angkatlah orang-orang bijaksana.”

曰 :焉 知 賢 (贤) 才 而 舉 (举) 之 ?
子 曰 :舉 (举) 爾 (尔) 所 知 ,爾 (尔) 所 不 知 ,人 其 舍 諸 (诸) ?
“Bagaimanakah dapat mengetahui kecakapan seseorang untuk memangku suatu jabatan?” Nabi bersabda, “Angkatlah mereka yang kau ketahui; yang belum kau ketahui, kiranya orang lain dapat memberikan keterangan tentangnya.”
子 路 曰 :衛 (卫) 君 待 子 而 為 (为) 政 ,子 將 (将) 奚 先 ?

3. Zi Lu – CuLo bertanya, “Kalau Pangeran Wei – Wee mengangkat Guru dalam pemerintahan, apakah yang akan Guru lakukan lebih dahulu?”

子 曰 :必 也 正 名 乎 ?
Nabi bersabda, “Akan Kubenarkan lebih dahulu nama-nama.”

子 路 曰 :有 是 哉 !子 之 迂 也 。奚 其 正 ?
Zi Lu – CuLo berkata, “Mengapakah demikian? Jawaban Guru jauh dari persoalannya. Mengapakah perlu lebih dahulu membenarkan nama-nama?”
(Lun Yu – Lun Gi XII. 11, 14).

子 曰 :野 哉 由 也 !君 子 於 (于) 其 所 不 知 ,蓋 (盖) 闕 (阙) 如 也 。
“Oh, You – Yu, sungguh kasar engkau! Seorang Jun Zi – Kun Cu bila belum memahami sesuatu tidak lekas-lekas mengeluarkan pendapat.”

名 不 正 則 (则) 言 不 順 (顺) ,言 不 順 (顺) 則 (则) 事 不 成,
“Bilamana nama-nama tidak benar, maka pembicaraan tidak sesuai dengan hal yang sesungguhnya, maka segala urusan tak dapat dilakukan baik-baik.”

事 不 成 則 (则) 禮 (礼) 樂 (乐) 不 興 (兴) ,
禮 (礼) 樂 (乐) 不 興 (兴) 則 (则) 刑 罰 (罚) 不 中 。
刑 罰 (罚) 不 中 則 (则) 民 無 (无) 所 措 手 足 。
“Bila pekerjaan tak dapat dilakukan baik-baik, Kesusilaan dan Musik tak dapat berkembang. Bila Kesusilaan dan Musik tak dapat berkembang, hukum pun tidak dapat dilakukan dengan tepat. Bila hukum tidak dapat dilakukan dengan tepat, maka rakyat akan merasa tiada tempat untuk menaruhkan kaki dan tangannya.

故 君 子 名 之 必 可 言 也 ,言 之 必 可 行 也 ,
君 子 於 (于) 其 言 ,無 (无) 所 苟 而 已 矣 。
“Bagi seorang Jun Zi – Kun Cu, nama itu harus sesuai dengan yang diucapkan dan kata-kata itu harus sesuai dengan perbuatannya. Itulah sebabnya seorang Jun Zi – Kun Cu tidak gampang-gampang mengucapkan kata-kata.”

樊 遲 (迟) 請 (请) 學 (学) 稼 。
子 曰 :吾 不 如 老 農 (农) 。
請 (请) 學 (学) 為 (为) 圃 。
曰 :吾 不 如 老 圃 。
4. Fan Chi – Hwan Thi mohon belajar cara bersawah. Nabi menjawab, “Di dalam hal ini Aku tidak dapat menang dengan seorang petani tua.” Bertanya lagi cara berkebun, dijawab, “Aku tidak menang dengan seorang tukang kebun yang tua.”

樊 遲 (迟) 出 ,子 曰 :小 人 哉 !樊 須 (须) 也 !
Fan Chi – Hwan Thi keluar. Nabi bersabda, “Sungguh sempit pandangan Fan Xu – Hwan Su.

上 好 禮 (礼) ,則 (则) 民 莫 敢 不 敬 。
上 好 義 (义) ,則 (则) 民 莫 敢 不 服 。
上 好 信 ,則 (则) 民 莫 敢 不 用 情 。
夫 如 是 ,則 (则) 四 方 之 民 漒 (襁) 負 (负) 其 子 而 至 矣 ,
焉 用 稼 ?
“Kalau seorang atasan dapat menyukai Kesusilaan, niscaya rakyat tiada yang berani tidak hormat; kalau seorang atasan menyukai Kebenaran, niscaya rakyat tiada yang berani tidak patuh; kalau seorang atasan menyukai sikap Dapat Dipercaya, niscaya rakyat tiada yang berani tidak menggunakan perasaan. Bila dapat berbuat demikian, dari ke empat penjuru rakyat dengan mendukung anak-anaknya akan datang kepadanya. Untuk apa ia bertanya-tanya tentang bertanam?”

子 曰 :誦 (诵) 詩 (诗) 三 百 ,授 之 以 政 ,不 達 (达) 。
使 於 (于) 四 方 ,不 能 專 (专) 對 (对) 。
雖 (虽) 多 ,亦 奚 以 為 (为) ?
5. Nabi bersabda, “Orang yang hafal luar kepala ketiga ratus nyanyian dalam Kitab Sanjak (Shi Jing – Si King), tetapi di dalam memangku jabatan Negara tidak dapat berhasil; diutus ke luar negeri tidak dapat memberikan keterangan dengan tegas; sekalipun ia belajar lebih banyak, apa gunanya?” (Lun Yu – Lun Gi II. 2)

子 曰 :其 身 正 ,不 令 而 行 。
其 身 不 正 ,雖 (虽) 令 不 從 (从) 。
6. Nabi bersabda, “Bila diri telah lurus, dengan tanpa memerintah semuanya akan berjalan beres. Bila diri tidak lurus, sekalipun memerintah tidak akan diturut.”
(Lun Yu – Lun Gi XIII: 13)

子 曰 :魯 (鲁) 衛 (卫) 之 政 ,兄 弟 也 。
7. Nabi besabda, “Pemerintahan Negara Lu – Lo dan Wei – Wee seperti keadaan kakak dan adik.” (Lun Yu – Lun Gi VI: 24)

子 謂 (谓) 衛 (卫) 公 子 荆 善 居 室 。始 有 ,曰 :苟 合 矣 。
少 有 ,曰 :苟 完 矣 。富 有 ,曰 :苟 美 矣 。
8. Nabi berbicara tentang Gong Zi Jing – Kong Cu King dari Negeri Wei – Wee, “Dia sungguh seorang kepala keluarga yang baik, Ketika baru sedikit pendapatannya, ia berkata, ‘hampir cukup’; sesudah agak banyak ia berkata, ‘hampir mencukupi semuanya’; dan setelah kaya raya ia berkata, ‘hampir semuanya baik!’”

子 適 (适) 衛 (卫) ,冉 有 僕 (仆) 。
9. Ketika Nabi di Negeri Wei – Wee, Ran You – Jiam Yu menyaisi keretanya.

子 曰 :庶 矣 哉 !
Nabi bersabda, “Sungguh padat penduduknya.”

冉 有 曰 :既 庶 矣 ,又 何 加 焉 ?曰 :富 之 。
Ran You – Jiam Yu bertanya, “Setelah padat penduduknya, apa pula yang harus dikembangkan?” “Kemakmurannya.”

曰 :既 富 矣 ,又 何 加 焉 ?曰 :教 之 。
“Setelah makmur, apa pula yang perlu dikembangkan?” “Pendidikannya.”

子 曰 :苟 有 用 我 者 ,期 月 而 已 可 也 ,三 年 有 成 。
10. Nabi bersabda, “Kalau ada yang mau memberi jabatan Negara kepadaKu, dalam setahun akan dapat Kubereskan, dan dalam tiga tahun Kusempurnakan negeri itu.”

子 曰 :善 人 為 (为) 邦 百 年 ,
亦 可 以 勝 (胜) 殘 (残) 去 殺 (杀) 矣 。誠 (诚) 哉 是 言 也 !
11. Nabi bersabda, “Bila orang-orang baik dapat berturut-turut seratus tahun memerintah Negara, niscaya dapat mengubah yang jahat menjadi baik, sehingga tidak perlu adanya hukuman mati dan lain-lain. Sungguh benar peribahasa ini.”

子 曰 :如 有 王 者 ,必 世 而 後 (后) 仁 。
12. Nabi bersabda, “Bila bangkit raja yang benar, masih diperlukan satu jaman untuk mengembalikan dunia ini kepada Cinta Kasih.”

子 曰 :苟 正 其 身 矣 ,於 (于) 從 (从) 政 乎 何 有 ?
不 能 正 其 身 ,如 正 人 何 ?
13. Nabi bersabda, “Kalau seseorang dapat meluruskan diri, apa sukarnya mengurus pemerintahan? Kalau tidak dapat meluruskan diri, bagaimanakah mungkin meluruskan orang lain?” (Lun Yu – Lun Gi XIII: 6).

冉 子 退 朝 ,子 曰 :何 晏 也 ?(对) 曰 :有 政 。
子 曰 :其 事 也 ?如 有 政 ,雖 (虽) 不 吾 以 ,
吾 其 與 (与) 聞 (闻) 之 。
14. Ran zi – Jiam Cu pulang dari istana, Nabi bertanya, “Mengapakah sampai larut malam?” Dijawab, “Ada urusan pemerintahan,” Nabi bersabda, “Kukira ini hanya urusan pribadi saja! Kalau benar-benar ada urusan pemerintahan, sekalipun Aku tidak menjabat apa-apa, kiranya Aku akan mendengar pula.”

定 公 問 (问) :壹 (一) 言 而 可 以 興 (兴) 邦 ,有 諸 (诸) ?
15. Pangeran Ding – Ting bertanya, “Adakah sepatah kata yang dapat membangun negeri?”

孔 子 對 (对) 曰 :言 不 可 以 若 是 其 幾 (几) 也 。
人 之 言 曰 :為 (为) 君 難 (难) ,為 (为) 臣 不 易 。
如 知 為 (为) 君 之 難 (难) 也 ,
不 幾 (几) 乎 壹 (一) 言 而 興 (兴) 邦 乎 ?
Nabi Kong Zi – Khong Cu menjawab, “Kata-kata tidak dapat diringkas sedemikian itu. Semuanya pernah mengucapkan, ‘menjadi pemimpin itu sukar, namun menjadi pembantu pun tidak mudah’. Kalau orang benar-benar mengerti sukarnya menjadi pemimpin, bukankah ini berarti sepatah kata dapat membangun negeri?”

曰 :壹 (一) 言 而 喪 (丧) 邦 ,有 諸 (诸) ?
“Adakah sepatah kata yang dapat merobohkan negeri?”

孔 子 对 曰 :言 不 可 以 若 是 其 幾 (几) 也 。
人 之 言 曰 :予 無 (无) 樂 (乐) 乎 為 (为) 君 ,
唯 其 言 而 莫 予 違 (违) 也 。
如 其 善 而 莫 之 違 (违) 也 ,不 亦 善 乎 ?
如 不 善 而 莫 之 違 (违) 也 ,
不 幾 (几) 乎 壹 (一) 言 而 喪 (丧) 邦 乎 ?
Nabi Kong Zi – Khong Cu menjawab, “Kata-kata tidak dapat diringkas sedemikian rupa. Semuanya pernah mengucapkan, ‘Sesungguhnya aku tidak senang menjadi pemimpin, hanya aku senang karena dalam kedudukan ini, kata-kataku tidak ada yang berani membantah’. Kalau dalam hal-hal yang baik dan tiada yang berani membantah, memang ini baik pula. Tetapi dalam hal-hal yang tidak baik dan tiada yang berani membantah, bukankah ini berarti sepatah kata dapat merobohkan negeri?”

葉 (叶) 公 問 (问) 政 。子 曰 :近 者 說 (说) ,遠 (远) 者 来 。
16. Pangeran She – Siap bertanya tentang pemerintahan. Nabi bersabda, “Gembirakanlah yang dekat, agar yang jauh suka datang.” (Lun Yu – Lun Gi VI. 19).

子 夏 為 (为) 莒 父 宰 ,問 (问) 政 。
子 曰 :無 (无) 欲 速 ,無 (无) 見 (见) 小 利 。
欲 速 則 (则) 不 達 (达) ,見 (见) 小 利 則 (则) 大 事 不 成 。
17. Zi Xia – Cu He menjadi Kepala Daerah Ju Fu – Ki Hu bertanya tentang pemerintahan. Nabi bersabda, “Janganlah ingin cepat-cepat berhasil, engkau takkan maju. Kalau engkau mengutamakan keuntungan kecil, perkara-perkara besar takkan dapat kau sempurnakan.”

葉 (叶) 公 語 (语) 孔 子 曰 :
吾 黨 (党) 有 直 躬 者 ,
其 父 攘 羊 ,而 子 證 (证) 之 。
18. Pangeran She – Siap berkata kepada Nabi Kong Zi – Khong Cu, “Di daerahku ini ada seorang yang sangat jujur, tatkala ayahnya mencuri kambing, anaknya datang mengadukannya.”

孔 子 曰 :吾 黨 (党) 之 直 者 異 (异) 於 (于) 是 。
父 為 (为) 子 隱 (隐) ,子 為 (为) 父 隱 (隐) ,直 在 其 中 矣 。
Nabi Kong Zi – Khong Cu bersabda, “Orang-orang jujur di daerahKu lain; seorang ayah melindungi anaknya dan seorang anak melindungi ayahnya. Di dalam perbuatan itulah terletak kejujuran.”

樊 遲 (迟) 問 (问) 仁 。
子 曰 :居 處 (处) 恭 ,執 (执) 事 敬 ,與 (与) 人 忠 ,
雖 (虽) 之 夷 狄 ,不 可 棄 (弃) 也 。
19. Fan Chi – Hwan Thi bertanya tentang Cinta Kasih, Nabi bersabda, “Di dalam rumah hendaklah bersikap hormat; melakukan tugas hendaklah sungguh-sungguh; dan kepada orang lain hendaklah bersikap Satya. Hal ini sekalipun hidup di negeri bangsa Yi – I atau Di – Tik, jangan disia-siakan.” (Lun Yu – Lun Gi IX. 14)

子 貢 (贡) 問 (问) 曰 :何 如 斯 可 謂 (谓) 之 士 矣 ?
子 曰 :行 己 有 恥 (耻) ,使 於 (于) 四 方 ,
不 辱 君 命 ,可 謂 (谓) 士 矣 。
20. Zi Gong – Cu Khong bertanya, “Bagaimanakah orang yang boleh disebut Siswa itu?” (Lun Yu – Lun Gi XII: 20)
Nabi bersabda, “Di dalam tingkah lakunya kenal rasa malu, bila diutus ke luar negeri tidak menghinakan perintah rajanya. Demikianlah seorang Siswa itu.”

曰 :敢 問 (问) 其 次 。曰 :宗 族 稱 (称) 孝 焉 ,
鄉 (乡) 黨 (党) 稱 (称) 弟 焉 。
“Mohon bertanya orang yang setingkat lebih rendah daripadanya.”
“Yaitu seorang yang di dalam keluarganya terpuji Laku Baktinya dan di dalam kampung terpuji Sikap Rendah Hatinya.”

曰 :敢 問 (问) 其 次 。
曰 :言 必 信 ,行 必 果 ,
硜 (硁) 硜 (硁) 然 小 人 哉 !
抑 亦 可 以 為 (为) 次 矣 。
“Mohon bertanya orang yang setingkat lebih rendah daripadanya.”
“Yaitu seorang yang kata-katanya dapat dipercaya dan perbuatan dapat memberi buah; orang semacam ini meskipun sudah mempunyai cacat-cacat rendah budi, ia masih masuk hitungan.”

曰 :今 之 從 (从) 政 者 何 如 ?
子 曰 :噫 !斗 筲 之 人 ,何 足 算 也 !
“Bagaimanakah tentang pejabat-pejabat Negara saat ini?”
Nabi bersabda, “O, para gentong nasi itu? Mana boleh masuk hitungan!”

子 曰 :不 得 中 行 而 與 (与) 之 ,必 也 狂 狷 乎 !
狂 者 進 (进) 取 ,狷 者 有 所 不 為 (为) 也 。
21. Nabi bersabda, “Kalau tidak dapat Kuperoleh seorang yang benar-benar dapat berlaku Tengah, cukuplah kalau Kudapatkan seorang yang berkemauan keras dan bercita-cita tinggi! Seorang yang berkemauan keras ada harapan maju dan seorang yang bercita-cita tinggi tidak suka melakukan perbuatan rendah.”
(Meng Zi – Bing Cu VIIB: 37; Lun Yu – Lun Gi V: 22)

子 曰 :南 人 有 言 曰 :
人 而 無 (无) 恆 (恒) ,不 可 以 作 巫 醫 (医) 。善 夫 !
22. Nabi bersabda, “Orang di daerah Selatan mempunyai pepatah ‘Seorang yang tiada keteguhan hati takkan dapat menjadi seorang pawang atau tabib.’ Sungguh baik kata-kata ini.”

不 恆 (恒) 其 德 ,或 承 之 羞 。
(Dalam Yi Jing – Ya King tertulis) “Seseorang yang tiada teguh dalam Kebajikan, niscaya mudah beroleh malu.” (Yi Jing – Ya King XXXII)

子 曰 :不 占 而 已 矣 !
Nabi bersabda, “Orang yang tidak mengerti ini, tentulah karena belum mempelajari ayat ini.”

子 曰 :君 子 和 而 不 同 ,小 人 同 而 不 和 。
23. Nabi bersabda, “Seorang Jun Zi – Kun Cu dapat rukun meski tidak dapat sama; seorang Xiao Ren – Siau Jien dapat sama meski tidak dapat rukun.”
(Lun Yu – Lun Gi II. 14)

子 貢 (贡) 問 (问) 曰 :鄉 (乡) 人 皆 好 之 ,何 如 ?
子 曰 :未 可 也 。
鄉 (乡) 人 皆 惡 (恶) 之 ,何 如 ?子 曰 :未 可 也 。
不 如 鄉 (乡) 人 之 善 者 好 之 ,其 不 善 者 惡 (恶) 之 。
24. Zi Gong – Cu Khong bertanya, “Bagaimanakah tentang seseorang yang disukai seluruh penduduk kampung?” (Meng Zi – Bing Cu IB: 7,4) Nabi bersabda, “Itu belum cukup.”
“Bagaimanakah tentang seseorang yang dibenci seluruh penduduk kampung?” Nabi bersabda, “Itupun belum cukup. Yang sebaik-baiknya ialah kalau ia disukai orang-orang yang baik, dan dibenci orang-orang yang jahat di kampung ini”.

子 曰 :君 子 易 事 而 難 (难) 說 (说) 也 。
說 (说) 之 不 以 道 ,不 說 (说) 也 。及 其 使 人 也 ,器 之。
25. Nabi bersabda, “Seorang Jun Zi – Kun Cu mudah dilayani tetapi sukar disenangkan; bila akan disenangi dengan hal yang tidak di dalam Jalan Suci, ia tidak dapat senang; tetapi, di dalam menyuruh, ia selalu menyesuaikan dengan kecakapan orang.”

小 人 難 (难) 事 而 易 說 (说) 也 。
說 (说) 之 雖 (虽) 不 以 道 ,說 (说) 也 。
及 其 使 人 也 ,求 備 (备) 焉。
Seorang Xiao Ren – Siau Jien sukar dilayani tetapi mudah disenangkan. Meski disenangkan dengan hal yang tidak di dalam Jalan Suci, ia senang juga; tetapi di dalam menyuruh, ia menuntut orang dapat menyiapkan segalanya.”

子 曰 :君 子 泰 而 不 驕 (骄) ,小 人 難 (骄) 而 不 泰 。
26. Nabi bersabda, “Seorang Jun Zi – Kun Cu berwibawa tetapi tidak congkak, seorang Xiao Ren – Siau Jien congkak tetapi tidak berwibawa.”
(Da Xue – Thai Hak X: 18; Lun Yu – Lun Gi XX: 2)

子 曰 :剛 (刚) ,毅 ,木 ,訥 (讷) 近 仁 。
27. Nabi bersabda, “Sifat keras kemauan, tahan uji, sederhana, dan tidak mudah mengucapkan kata-kata, itu dekat dengan peri Cinta Kasih.” (Lun Yu – Lun Gi IV: 24).

子 路 問 (问) 曰 :何 如 斯 可 謂 (谓) 之 士 矣 ?
子 曰 :切 切 ,偲 偲 ,怡 怡 如 也 ,可 謂 (谓) 士 矣 。
朋 友 切 切 偲 偲 ,兄 弟 怡 怡 。
28. Zi Lu – Cu Lo bertanya, “Bagaimanakah seseorang yang boleh disebut seorang Siswa itu?” Nabi bersabda, “Seseorang yang dapat sungguh-sungguh, setia dan rukun, bolehlah disebut seorang Siswa. Dengan kawan dia sungguh-sungguh dan setia, dengan saudara dapat sabar dan rukun.”

子 曰 :善 人 教 民 七 年 ,亦 可 以 即 戎 矣 。
29. Nabi bersabda, “Bila seseorang yang benar-benar baik dapat memberi pendidikan pada rakyat selama tujuh tahun, niscaya rakyat dapat disiapkan baik-baik bila sampai terjadi peperangan.”

子 曰 :以 不 教 民 戰 (战) ,是 謂 (谓) 棄 (弃) 之 。
30. Nabi bersabda, “Memerintah maju perang rakyat yang tidak diberi pendidikan, itu sama saja dengan membuang mereka.”


JILID XIV. 憲 (宪) 問 (问) – (HIAN BUN – BERTANYA)

憲 (宪) 問 (问) 恥 (耻) 。子 曰 :邦 有 道 ,穀 (谷) 。
邦 無 (无) 道 穀 (谷) ,恥 (耻) 也 。
1. Xian – Hian bertanya tentang perbuatan yang memalukan. Nabi bersabda, “Negara dalam Jalan Suci, hanya tahu gaji saja; Negara ingkar dari Jalan Suci, juga hanya tahu gaji saja. Inilah perbuatan yang memalukan.”
(Lun Yu – Lun Yu VIII: 13; Meng Zi – Bing Cu VIIA: 6,7)

克 ,伐 ,怨 ,欲 不 行 焉 ,可 以 為 (为) 仁 矣 ?
“Orang yang sudah dapat mengalahkan sifat suka menang sendiri, menyombongkan diri sendiri, pendendam dan tamak; dapatkah dinamai seorang yang berperi Cinta Kasih?”

子 曰 :可 以 為 (为) 難 (难) 矣 ,仁 則 (则) 吾 不 知 也 。
Nabi bersabda, “Ia sudah melakukan hal yang sukar, tetapi tentang Cinta Kasihnya, Aku belum tahu.”

子 曰 :士 而 懷 (怀) 居 ,不 足 以 為 (为) 士 矣 。
2. Nabi bersabda, “Seorang Siswa yang hanya mendambakan kesenangan saja, belum cukup disebut seorang Siswa.” (Lun Yu – Lun Gi IV: 9,11)

子 曰 :邦 有 道 ,危 言 危 行 。邦 無 (无) 道 ,危 行 言 孫 (孙) 。

3. Nabi bersabda, “Bila negeri dalam Jalan Suci, hendaklah berani di dalam kata-kata dan berani di dalam perbuatan. Bila negeri ingkar dari Jalan Suci, hendaklah berani dalam perbuatan dan mengalah dalam bicara.”

子 曰 :有 德 者 必 有 言 ,有 言 者 不 必 有 德 。
仁 者 必 有 勇 ,勇 者 不 必 有 仁 。
4. Nabi bersabda, “Seorang yang berKebajikan, niscaya dapat berbicara baik; tetapi, seorang yang dapat berbicara baik, belum tentu berkebajikan. Seorang yang berperi Cinta Kasih niscaya berani; tetapi, seorang yang berani belum tentu berperi Cinta Kasih.”

南 宫 适 問 (问) 於 (于) 孔 子 曰 :
羿 善 射 ,奡 盪 (荡) 舟 ,俱 不 得 其 死 然 。
禹 稷 躬 稼 而 有 天 下 。夫 子 不 答 。
5. Nan Gong – Lam Kiong bertanya kepada Nabi Kong Zi – Khong Cu, “Raja Yi – Gee ialah seorang ahli memanah dan Raja Ao – Goo termasyur kuat menggerakkan perahu di daratan, tetapi keduanya mati tidak wajar. Raja Yu – I dan Ji – Cik ialah orang-orang yang terkenal mau bercocok tanam sendiri, tetapi bahkan memperoleh dunia ini. Mengapakah demikian?” Nabi tidak menjawab.

南 宫 适 出 ,子 曰 :君 子 哉 若 人 !尚 德 哉 若 人 !
Setelah Nan Gong Gua – Lam Kiong Kwat keluar, Nabi bersabda, “Sungguh Jun Zi – Kun Cu orang ini! Sungguh menjunjung Kebajikan orang ini.”

子 曰 :君 子 而 不 仁 者 有 矣 夫 !未 有 小 人 而 仁 者 也 。
6. Nabi bersabda, “Seorang Jun Zi – Kun Cu, tetapi tidak berperi Cinta Kasih, adakah itu? Seorang Xiao Ren – Siau Jien belum pernah ada yang berperi Cinta Kasih.”
(Lun Yu – Lun Gi IV: 4)

子 曰 :愛 (爱) 之 ,能 勿 勞 (劳) 乎 ?忠 焉 ,能 勿 誨 (诲) 乎 ?
7. Nabi bersabda, “Bila seseorang benar-benar mencintai, dapatkah tidak berjerih payah? Kalau seseorang benar-benar Satya, dapatkah tidak memberi bimbingan.” (Lun Yu – Lun Gi VIII: 1)

子 曰 :為 (为) 命 ,裨 諶 (谌) 草 創 (创) 之 ,
世 叔 討 (讨) 論 (论) 之 ,行 人 子 羽 修 飾 (饰) 之 ,
東 (东) 里 子 產 (产) 潤 (润) 色 之 。
8. Nabi bersabda, “(Bila Negeri Zheng – Ting) berkirim surat ke luar negeri, lebih dahulu Pi Chen – Pi Siem disuruh membuat rencana, Shi Shu – Si Siok disuruh memeriksa, menteri luar negeri Zi Yu – Cu I disuruh memperbaiki, dan Zi Chan – Cu San dari Dong Li – Tong Li disuruh menyempurnakan.”

或 問 (问) 子 產 (产) 。子 曰 :惠 人 也 。
9. Ada orang bertanya tentang Zi Chan – Cu San. Nabi bersabda, “Dia seorang yang murah hati.” (Lun Yu – Lun Gi V. 16)

問 (问) 子 西 。曰 :彼 哉 !彼 哉!
Ada yang bertanya tentang Zi Xi – Cu See. Nabi bersabda, “O, dia? Dia!”

問 (问) 管 仲 。曰 :人 也 :
奪 (夺) 伯 氏 駢 (骈) 邑 三 百 ,飯 (饭) 疏 食 ,
沒 (没) 齒 (齿) 無 (无) 怨 言 。
Ada pula yang bertanya tentang Guan Zhong – Kwan Tiong. (Lun Yu – Lun Gi III: 22)
“Dia sangat pandai, maka sekalipun dia merampas daerah Pian Yi – Pian Iep yang berpenduduk tiga ratus keluarga dari Kepala Keluarga Bo – Pik sehingga mengakibatkan Kepala Keluarga Bo – Pik hanya dapat makan makanan yang sangat sederhana; namun Kepala Keluarga Bo – Pik tidak merasa menyesal kepadanya.”

子 曰 :貧 (贫) 而 无 怨 難 (难) ,
富 而 無 (无) 驕 (骄) 易 。
10. Nabi bersabda, “Miskin tanpa menggerutu itu sukar. Kaya tanpa merasa sombong itu mudah.” (Lun Yu – Lun Gi 1: 15)

子 曰 :孟 公 綽 (绰) ,為 (为) 趙 (赵) ,
魏 老 則 (则) 優 (优) ,
不 可 以 為 (为) 滕 ,薛 大 夫 。
11. Nabi bersabda, “Meng Gong Chuo – Bing Kong Too bila disuruh memangku jabatan menteri Kepala Keluarga Zhao – Thio dan Wei – Gui (di Negeri Jin – Cien) ia masih sanggup mengerjakan, tetapi tidak mampu untuk menjadi pembesar di Negeri Teng – Ting atau Xue – Siat yang kecil itu.”

子 路 問 (问) 成 人 。
子 曰 :若 臧 (减) 武 仲 之 知 ,公 綽 (绰) 之 不 欲 ,
卞 莊 (庄) 子 之 勇 ,冉 求 之 藝 (艺) ,
文 之 以 禮 (礼) 樂 (乐) ,亦 可 以 為 (为) 成 人 矣 。
12. Zi Lu – Cu Lo bertanya cara menjadi seorang yang sempurna. Nabi bersabda, “Harus mempunyai kecakapan seperti Zang Wu Zhong – Cong Bu Tiong, tidak tamak seperti Meng Gong Chuo – Bing Kong Too, berani seperti Bian Zhuang Zi – Pian Cong Cu, banyak pengetahuan seperti Ran Qiu – Jiam Kiu dan segenap tingkah lakunya sesuai dengan Kesusilaan dan Musik. Demikianlah seorang yang sempurna itu.”

曰 :今 之 成 人 者 何 必 然 。
見 (见) 利 思 義 (义) ,見 (见) 危 授 命 ,
久 要 不 忘 平 生 之 言 ,亦 可 以 為 (为) 成 人 矣 。
Kemudian bersabda pula, “Untuk masa sekarang, bagaimanakah orang yang sempurna itu?” “Cukup bilamana melihat keuntungan ingat akan Kebenaran, menghadapi bahaya berani menetapi takdir, sekalipun lama mengalami penderitaan tidak lupa akan janji yang diucapkan; ini cukup untuk dianggap sempurna.”

子 問 (问) 公 叔 文 子 於 (于) 公 明 賈 (贾) ,
曰 :信 乎 ?夫 子 不 言 不 笑 不 取 乎 ?
13. Nabi bertanya tantang Gong Shu Wen Zi – Kong Siok Bun Cu kepada Gong Ming Jia – Kong Bing Ke, “Benarkah ia tidak suka berbicara, tertawa dan mengambil sesuatu?”

公 明 賈 (贾) 對 (对) 曰 :以 告 者 過 (过) 也 。
夫 子 時 (时) 然 後 (后) 言 ,人 不 厭 (厌) 其 言 。
樂 (乐) 然 後 (后) 笑 ,人 不 厭 (厌) 其 笑 。
義 (义) 然 後 (后) 取 ,人 不 厭 (厌) 其 取 。
Gong Ming Jia – Kong Bing Ke menjawab, “Itu tidak benar. Pada saat perlu bicara Beliau berbicara, maka kata-katanya tidak menjemukan; pada saat-saat yang menggembirakan juga tertawa, maka tawanya tidak menjemukan; dan, bila sesuai dengan Kebenaran Beliaupun mau mengambil, maka hal mengambilnyapun tidak menjemukan.”

子 曰 :其 然 ,豈 (岂) 其 然 乎 ?
Nabi bersabda, “Betulkah begitu? Betulkah begitu?”

子 曰 :臧 武 仲 以 防 求 為 (为) , 後 (后) 於 (于) 魯 (鲁) ,
雖 (虽) 曰 不 要 君 ,吾 不 信 也 。
14. Nabi bersabda, “Zang Wu Zhong – Cong Bu Tiong setelah menduduki daerah Fang – Hong, lalu mengajukan permohonan memangku jabatan di situ kepada Pangeran Negeri Lu – Lo; biarpun ada orang mengatakan dia tidak memaksa, Aku tidak percaya.” (Lun Yu – Lun Gi XIV: 12)

子 曰 :晉 (晋) 文 公 譎 (谲) 而 不 正 ,
齊 (齐) 桓 公 正 而 不 譎 (谲) 。
15. Nabi bersabda, “Rajamuda Wen – Bun dari Negeri Jin – Cien bermuslihat dan tidak lurus; Raja muda Huan – Hwan dari Negeri Qi – Cee lurus dan tidak bermuslihat.”

子 路 曰 :桓 公 殺 (杀) 公 子 糾 (纠) ,
召 忽 死 之 ,管 仲 不 死 。曰 :未 仁 乎 ?
16. Zi Lu – Cu Lo bertanya, “Ketika Rajamuda Huan – Hwan dari Negeri Qi – Cee membunuh Gong Zi Jiu – Kong Cu Kiu, Shao Hu – Tiau Hut (guru pembantunya) melakukan bela mati, tetapi Guan Zhong – Kwan Tiong tidak. Kiranya ia belum mempunyai peri Cinta Kasih.”

子 曰 :桓 公 九 合 諸 (诸) 侯 ,不 以 兵 車 (车) ,
管 仲 之 力 也 。如 其 仁 。如 其 仁 。
Nabi bersabda, “Rajamuda Huan – Hwan mengepalai rajamuda-rajamuda lainnya dengan tanpa kekerasan senjata. Itu tidak lain karena daya upaya Guan Zhong – Kwan Tiong. Di sinilah peri Cinta Kasihnya! Di sinilah peri Cinta Kasihnya!”

子 貢 (贡) 曰 :管 仲 非 仁 者 與 (与) ?
桓 公 殺 (杀) 公 子 糾 (纠) ,不 能 死 ,又 相 之 。
17. Zi Gong – Cu Khong bertanya, “Bukankah Guan Zhong – Kwan Tiong ini tidak berperi Cinta Kasih? Raja muda Huan – Hwan sudah membunuh Gong Zi Jiu – Kong Cu Kiu, ia tidak melakukan bela mati, bahkan mau menjadi menterinya.”

子 曰 :管 仲 相 桓 公 ,霸 諸 (诸) 侯 ,
壹 (一) 匡 天 下 ,民 到 於 (于) 今 受 其 賜 。
微 管 仲 ,吾 其 被 髮 (发) 左 衽 矣 。
Nabi bersabda, “Di dalam membantu Rajamuda Huan – Hwan, Guan Zhong – Kwan Tiong dapat mengepalai para rajamuda lainya sehingga dunia mendapat pemerintah yang baik, bahkan sampai kini rakyat masih dapat merasakan faedahnya. Kalau tidak karena jasa Guan Zhong – Kwan Tiong, kita mungkin sudah menjadi orang yang rambutnya diurai dan memakai baju yang berbelah ke kiri.

豈 (岂) 若 匹 夫 匹 婦 (妇) 之 為 (为) 諒 (谅) 也 ,
自 經 (经) 於 (于) 溝 (沟) 瀆 (渎) 而 莫 之 知 也 !
“Masakan dia mau berbuat seperti laki-laki atau perempuan biasa yang hanya kukuh pada perkara-perkara kecil; kalau ia hanya menurutkan perkara-perkara kecil, meski ia membunuh diri, mati di selokan, tidak akan ada orang yang memperdulikannya.” (Zhong Yong – Tiong Yong XI: 2)

公 叔 文 子 之 臣 大 夫 僎 ,與 (与) 文 子 同 升 諸 (诸) 公 。
18. Pembesar Zhuan – Swan, dahulu bekas pembantu Gong Shu Wen Zi – Kong Siok Bun Cu, naik menghadap Pangeran bersama Gong Shu Wen Zi – Kong Siok Bun Cu.

子 闻 之 ,曰 :可 以 為 (为) 文 矣 。
Mendengar itu Nabi bersabda, “Sungguh cocok ia diberi gelar Wen – Bun (Sasterawan).”

子 言 衛 (卫) 靈 (灵) 公 之 無 (无) 道 也 。
康 子 曰 :夫 如 是 ,奚 而 不 喪 (丧) ?
19. Nabi menbicarakan tentang Rajamuda Ling – Ling dari Negeri Wei – Wee yang ingkar dari Jalan Suci. Ji Kang Zi – Kwi Khong Cu bertanya, “Kalau demikian mengapakah tidak hancur kekuasaannya?” (Lun Yu – Lun Gi XV: 1)

孔 子 曰 :仲 叔 圉 治 賓 (宾) 客 ,
祝 鮀 (鮀) 治 宗 廟 (庙) ,王 孫 (孙) 賈 (贾) 治 軍 (军) 旅 ,
夫 如 是 ,奚 其 喪 (丧) !
Nabi Kong Zi – Khong Cu menjawab, “Zhong Shu Yu – Tiong Siok Gi diangkat sebagai pimpinan penyambut tamu negeri; Zhu Tuo – Ciok Too diangkat sebagai pemimpin upacara di Zong Miao – Cong Bio (Miao – Bio leluhurnya); dan Wang Sun Jia – Ong Sun Ke diangkat sebagai panglima tentaranya. Dengan demikian bagaimanakah dapat hancur kekuasaannya?”

子 曰 :其 言 之 不 怍 ,則 (则) 為 (为) 之 也 難 (难) 。
20. Nabi bersabda, “Orang yang suka beromong besar, akan sukar dapat melaksanakan kata-katanya.” (Lun Yu – Lun Gi IV: 22; XIV: 27)

陳 (陈) 成 子 弑 簡 (简) 公 ,
21. Chen Cheng Zi – Tien Sing Cu membunuh Pangeran Jian – Kian dari Negeri Qi – Cee.

孔 子 沐 浴 而 朝 ,告 於 (于) 哀 公 曰 :
陳 (陈) 恆 (恒) 弑 其 君 ,請 (请) 討 (讨) 之 !
Nabi Kong Zi – Khong Cu setelah mandi dan keramas lalu pergi ke istana memberi laporan kepada Pangeran Ai – Ai, “Chen Heng – Tien Hing telah membunuh rajanya. Mohon tindakan untuk menghukumnya.”

公 曰 :告 夫 三 子 。
Pangeran Ai – Ai menjawab, “Beritahukanlah kepada tiga Keluarga Besar itu.”

孔 子 曰 :以 吾 從 (从) 大 夫 之 後 (后) ,不 敢 不 告 也 。
君 曰 :告 夫 三 子 者 。
(Setelah keluar) Nabi Kong Zi – Khong Cu bersabda, “Karena Aku pernah menjadi menteri, maka tidak berani tidak memberi laporan, tetapi Pangeran berkata supaya dilaporkan kepada tiga Keluarga Besar itu.”

之 三 子 告 ,不 可 。
孔 子 曰 :以 吾 從 (从) 大 夫 之 後 (后) ,不 敢 不 告 也 。
Baliau memberi laporan kepada tiga Keluarga Besar itu, tetapi mereka tidak menyetujuinya. Nabi Kong Zi – Khong Cu bersabda, “Aku pernah menjadi menteri, maka tidak berani tidak memberi laporan.”

子 路 問 (问) 事 君 。子 曰 :勿 欺 也 ,而 犯 之 。
22. Zi Lu – Cu Lo bertanya bagaimanakah mengabdi kepada raja. Nabi bersabda, “Janganlah menipunya; tetapi, berterang-teranglah berani memberi peringatan.”

子 曰 :君 子 上 達 (达) ,小 人 下 達 (达) 。
23. Nabi bersabda, “Majunya seorang Jun Zi – Kun Cu itu menuju ke atas, dan majunya seorang Xiao Ren – Siau Jien itu menuju ke bawah.”

子 曰 :古 之 學 (学) 者 為 (为) 己 ,今 之 學 (学) 者 為 (为) 人 。
24. Nabi bersabda, “Jaman dahulu orang belajar bertujuan membina diri. Sekarang orang belajar bertujuan memperlihatkan diri kepada orang lain.”

蘧 伯 玉 使 人 於 (于) 孔 子 ,孔 子 與 (与) 之 坐 而 問 (问) 焉 。
曰 :夫 子 何 為 (为) ?
25. Qu Bo Yu – Ki Pik Giok mengutus seseorang kepada Nabi Kong Zi – Khong Cu. Setelah bersama duduk, Nabi Kong Zi – Khong Cu bertanya, “Bagaimanakah pribadi tuanmu itu?” (Lun Yu – Lun Gi XV: 7).

對 (对) 曰 :夫 子 欲 寡 其 過 (过) 而 未 能 也 。
Jawabnya, “Tuanku itu orang yang selalu berusaha mengurangi kesalahannya, tetapi merasa masih belum dapat.”

使 者 出 。
子 曰 :使 乎 !使 乎 !
Setelah utusan itu keluar, Nabi bersabda, “Sungguh seorang utusan yang baik! Sungguh seorang utusan yang baik!”

子 曰 :不 在 其 位 ,不 謀 (谋) 其 政 。
26. Nabi bersabda, “Kalau tiada atas hal yang berhubungan dengan kedudukanmu, janganlah ikut campur tangan.” (Lun Yu – Lun Gi VIII: 14)

曾 子 曰 :君 子 思 不 出 其 位 。
Zeng Zi – Cing Cu berkata, “Seorang Jun Zi – Kun Cu di dalam pikirannya tidak melantur-lantur ke luar dari kedudukannya.” (Zhong Yong – Tiong Yong XIII: 1)

子 曰 :君 子 恥 (耻) 其 言 而 過 (过) 其 行 。
27. Nabi bersabda, “Seorang Jun Zi – Kun Cu malu bila kata-katanya melampaui perbuatannya.” (Lun Yu – Lun Gi XIV: 20)

子 曰 :君 子 道 者 三 ,我 無 (无) 能 焉 。
仁 者 不 憂 (忧) ,知 者 不 惑 ,勇 者 不 懼 (惧) 。
28. Nabi bersabda, “Ada tiga hal di dalam Jalan Suci seorang Jun Zi – Kun Cu yang belum dapat Kucapai. Penuh Cinta Kasih sehingga tidak merasa susah payah. Bijaksana sehingga tidak dilamun bimbang, dan Berani sehingga tidak dirundung kecemasan.”

子 貢 (贡) 曰 :夫 子 自 道 也 。
Zi Gong – Cu Khong berkata, “Inilah Jalan Suci yang telah Guru jalani sendiri.”
(Lun Yu – Lun Gi IX: 29)

子 貢 (贡) 方 人 。
子 曰 :賜 (赐) 也 賢 (贤) 乎 哉 !夫 我 則 (则) 不 暇 。
29. Zi Gong – Cu Khong sering mengecam orang lain. Nabi bersabda, “Si – Su, engkau pandai bukan? Aku tidak mempunyai waktu berbuat seperti kamu.”
(Zhong Yong – Tiong Yong XIII: 1)

子 曰 :不 患 人 之 不 己 知 ,患 其 不 能 也 。
30. Nabi bersabda, “Jangan menyesal orang lain tidak mengenal dirimu, tetapi menyesallah kalau dirimu tidak mempunyai kecakapan.” (Lun Yu – Lun Gi I: 16)

子 曰 :不 逆 詐 (诈) ,不 億 (亿) 不 信 ,
抑 亦 先 覺 (觉) 者 ,是 賢 (贤) 乎 ?
31. Nabi bersabda, “Tidak berprasangka akan kecurangan orang lain; tidak mencurigai apakah seseorang tidak mempercayai dirinya; tetapi dapat merasa, kalau ada sesuatu yang tidak benar, inilah laku seorang yang Bijaksana.”

微 生 畝 (亩) 謂 (谓) 孔 子 曰 :
丘 !何 為 (为) 是 棲 (栖) 棲 (栖) 者 與 (与) ?
無 (无) 乃 為 (为) 侫 乎 ?
32. Wei Sheng Mu – Bi Sing Bo bertanya kepada Nabi Kong Zi – Khong Cu, “Mengapakah Qiu – Khiu selalu repot ke mana-mana? Apakah itu tidak menyebabkanmu seperti orang yang suka memutar lidah?”

孔 子 曰 :非 敢 為 (为) 侫 也 ,疾 固 也 。
Nabi Kong Zi – Khong Cu menjawab, “Bukannya Aku berani pandai bersilat lidah, tetapi Aku benci akan sifat kukuh.”

子 曰 :驥 (骥) 不 稱 (称) 其 力 ,稱 (称) 其 德 也 。
33. Nabi bersabda, “Kuda dinamai Ji – Ki (sebutan bagi kuda baik) bukan hanya karena tenaganya, tetapi karena sifat-sifat lainnya yang Bajik pula.”

或 曰 :以 德 報 (报) 怨 ,何 如 ?
34. Ada orang bertanya, “Dengan Kebajikan membalas kejahatan, bagaimanakah itu?” (Li Ji – Lee Ki XXIX: 12)

子 曰 :何 以 報 (报) 德 ?
Nabi bersabda, “Kalau demikian, dengan apa engkau dapat membalas Kebajikan?

以 直 報 (报) 怨 ,以 德 報 (报) 德 。
“Balaslah kejahatan dengan kelurusan dan balaslah Kebajikan dengan Kebajikan.”

子 曰 :莫 我 知 也 夫 !
35. Nabi bersabda, “Ah, tiada orang yang mengenal Aku.”

子 貢 (贡) 曰 :何 為 (为) 其 莫 知 子 也 ?
Zi Gong – Cu Khong bertanya, “Apakah maksudnya tiada orang yang mengenal Guru?”

子 曰 :不 怨 天 ,不 尤 人 ,下 學 (学) 而 上 達 (达) ,
知 我 者 其 天 乎!
Nabi bersabda, “Aku tidak menggerutu kepada Tian – Thian Yang Maha Esa, tidak pula menyesali manusia. Aku hanya belajar dari tempat rendah ini, terus maju menuju tinggi, Tian – Thian Yang Maha Esa lah mengerti diriKu.” (Lun Yu – Lun Gi XIX: 23)

公 伯 寮 愬 (诉) 子 路 於 (于) 季 孫 (孙) 。
子 服 景 伯 以 告 ,曰 :夫 子 固 有 惑 志 於 (于) 公 伯 寮 ,
吾 力 (犹) 能 肆 (诸) 市 朝 。
36. Gong Bo Liao – Kong Pik Liau memfitnah Zi Lu – Cu Lo di hadapan Ji Sun – Kwi Sun. Zi Fu Jing Bo – Cu Hok King Pik datang kepada Nabi dan melapor, “Tuanku nampaknya keras kepala membenarkan hasutan Gong Bo Liao – Kong Pik Liau, tetapi saya masih mempunyai tenaga untuk membunuhnya dan menyeret mayatnya ke pasar.”

子 曰 :道 之 將 (将) 行 也 與 (与) ,命 也 。
道 之 將 (将) 廢 (废) 也 與 (与) ,命 也 。公 伯 寮 其 如 命 何 ?
Nabi bersabda, “Kalau Jalan Suci akan dapat dilaksanakan dan berkembang. Itulah Firman; kalau Jalan Suci itu harus musna, itupun Firman. Apa yang dapat dilakukan Gong Bo Liao – Kong Pik Liau terhadap Firman?”
(Lun Yu – Lun Gi VII: 23; IX: 5; Meng Zi – Bing Cu IB: 16)

子 曰 :賢 (贤) 者 辟 世 ,其 次 辟 地 ,其 次 辟 色 ,其 次 辟 言 。
37. Nabi bersabda, “Di antara orang-orang bijaksana ada yang menyingkiri dunia; ada yang menyingkiri negerinya; ada yang menyingkiri wajah-wajah; dan ada yang menyingkiri kata-kata.”

子 曰 :作 者 七 人 矣 。
Nabi bersabda pula, “Orang yang melakukan ini sudah ada tujuh.”

子 路 宿 於 (于) 石 门 。晨 門 (门) 曰 :奚 自 ?子 路 曰 :自 孔 氏 。
38. Zi Lu – Cu Lo bermalam di Shi Men – Sik Bun (Gerbang Batu). Keesokan harinya penjaga pintu berkata, “Engkau dari mana?” Zi Lu – Cu Lo menjawab, “Dari tempat Nabi Kong Zi – Khong Cu.”

曰 :是 知 其 不 可 而 為 (为) 之 者 與 (与) ?
“O, dari orang yang masih hendak menjalankan hal yang sudah diketahuinya tidak akan dapat dijalankan itu?”

子 擊 (击) 磬 於 (于) 衛 (卫) 。
有 荷 蕢 (蒉) 而 過 (过) 孔 氏 之 門 (门) 者 ,
曰 :有 心 哉 !擊 (击) 磬 乎 !
39. Tatkala Nabi di Negeri Wei – Wee, menabuh semacam alat musik yang dibuat dari batu. Ketika itu lewatlah seorang yang mendukung keranjang rumput di muka pintu kediamannya lalu berkata, “Sungguh sepenuh hati memukulnya.”
(Lun Yu – Lun Gi XVIII: 5)

既 而 曰 :鄙 哉 !硜 (硁) 硜 (硁) 乎 !莫 己 知 也 ,斯 己 而 已 矣 。
深 則 (则) 厲 (厉) ,淺 (浅) 則 (则) 揭 。
Sebentar kemudian berkata pula, “Sungguh jelas! Lagunya merayu seperti berkata ‘Tiada orang yang mengenal Aku!’ Tetapi kalau tidak ada yang mau mengenalNya, mengapakah tidak dihentikan saja? ‘Menyeberangi sungai, bila airnya dalam, menyeberanglah beserta pakaian; bila airnya dangkal, boleh menarik pakaian ke atas’.” (Shi Jing – Si King I.3.9.1)

子 曰 :果 哉 !末 之 難 (难) 矣 。
Nabi bersabda, “Sungguh tegas orang ini. Tetapi apakah sukarnya kalau hanya begitu?”

子 張 (张) 曰 :書 (书) 雲 (云) :高 宗 諒 (谅) 陰 (阴) ,
三 年 不 言 。何 謂 (谓) 也 ?
40. Zi Zhang – Cu Tiang bertanya, “Di dalam Shu Jing – Su King (Kitab Hikayat) tertulis ‘Raja Gao Zong – Koo Cong dalam masa berkabung tiga tahun tidak berbicara di sidang! Mengapakah begitu?” (Shu Jing – Su King IV: 8)

子 曰 :何 必 高 宗 ,古 之 人 皆 然 。
君 薨 ,百 官 總 (总) 己 以 廳 (听) 於 (于) 冢 宰 ,三 年 。
Nabi bersabda, “Ini bukan hanya Gao Zong – Koo Cong saja, orang-orang kuno semua menjalankannya. Bila raja mangkat, seratus jawatan itu membereskan persoalan-persoalan sendiri. Selama tiga tahun itu perdana menterinyalah yang memimpin.”

子 曰 :上 好 禮 (礼) ,則 (则) 民 易 使 也 。
41. Nabi bersabda, “Bila yang berkedudukan tinggi menyukai kesusilaan, niscaya mudah menyuruh rakyat mengikutinya.”

子 路 問 (问) 君 子 。子 曰 :修 己 以 敬 。
42. Zi Lu – Cu Lo bertanya tantang seorang Jun Zi – Kun Cu, Nabi bersabda, “Ia membina dirinya dengan penuh hormat.”

曰 :如 斯 而 已 乎 ?曰 :修 己 以 安 人 。
“Setelah dapat berbuat demikian lalu bagaimana?”
“Ia membina diri untuk memberi sentosa kepada orang lain.”

曰 :如 斯 而 已 乎 ?
曰 :修 己 以 安 百 姓 。
修 己 以 安 百 姓 ,堯 (尧) 舜 其 猶 (犹) 病 諸 (诸) !
“Setelah dapat berbuat demikian lalu bagaimana?”
“Ia membina diri untuk memberi sentosa kepada segenap rakyat. Membina diri untuk dapat memberi sentosa kepada seluruh rakyat, meskipun Yao – Giau dan Shun – Sun masih khawatir belum dapat melaksanakan dengan sempurna. “
(Lun Yu – Lun Gi VI: 30).

原 壤 夷 俟 。
43. Yuan Rang – Gwan Chiang jongkok di jalan (mencegat Nabi lewat).

子 曰 :幼 而 不 孫 (孙) 弟 ,長 (长) 而 無 (无) 述 焉 ,
老 而 不 死 ,是 為 (为) 賊 (贼) 。以 杖 叩 其 脛 (胫) 。
Nabi bersabda, “Ketika masih muda kamu tidak patuh, setelah dewasa tidak ada sesuatu yang dapat kau berikan kepada masyarakat dan setelah tua tidak mau mati; sesungguhnya engkau ini pencuri (Kebajikan).” Lalu dengan tongkatnya dipukul kaki orang itu.

闕 (阙) 黨 (党) 童 子 將 (将) 命 。
或 問 (问) 之 ,曰 :益 者 與 (与) ?
44. Seorang anak dari Que Dang – Khwat Tong, oleh Nabi sering disuruh menyambut tamu-tamu. Ada seorang bertanya, “Majukah anak ini dalam pelajaran?”

子 曰 :吾 見 (见) 其 居 於 (于) 位 也 ,
見 (见) 其 與 (与) 先 生 並 (并) 行 也 ,
非 求 益 者 也 ,欲 速 成 者 也 。
Nabi bersabda, “Ia sering kulihat duduk di atas-atas dan suka berjalan bersama orang-orang yang berkedudukan tinggi. Dia bukan seorang anak yang maju, melainkan hanya ingin seperti orang-orang besar.”


JILID XV. 衛 (卫) 靈 (灵) 公 – (WEE LING KONG – NAMA)

衛 (卫) 靈 (灵) 公 問 (问) 陳 (陈) 於 (于) 孔 子 。
孔 子 對 (对) 曰 :俎 豆 之 事 ,則 (则) 嘗 (尝) 聞 (闻) 之 矣 。
軍 (军) 旅 之 事 ,未 之 學 (学) 也 。明 日 遂 行 。
1. Raja muda Ling – Ling dari Negeri Wei – Wee bertanya cara mengatur barisan kepada Nabi Kong Zi – Khong Cu. Nabi Kong Zi – Khong Cu menjawab, “Tentang cara mengatur Zu – Coo dan Dou – Too (alat-alat sembahyang) Aku pernah mendengar, namun hal mengatur barisan Aku belum pernah belajar.” Esok harinya lalu meninggalkan negeri itu. (Lun Yu – Lun Gi XIV: 19).

在 陳 (陈) 絕 (绝) 糧 (粮) ,從 (从) 者 病 ,莫 能 興 (兴) 。
2. Di Negeri Chen – Tien rombongan Nabi kehabisan bekal makanan sehingga beberapa murid menderita sakit dan tidak dapat bangun.

子 路 愠 見 (见) 曰 :君 子 亦 有 窮 (穷) 乎 ?
Zi Lu – Cu Lo dengan kurang senang berkata, “Layakkah seorang Jun Zi – Kun Cu menderita semacam ini?”

子 曰 :君 子 固 窮 (穷) 。小 人 窮 (穷) ,斯 濫 (滥) 矣 。
Nabi bersabda, “Seorang Jun Zi – Kun Cu tahan dalam penderitaan; seorang Xiao Ren – Siau Jien, berbuat yang tidak karuan bila menderita.”
(Lun Yu – Lun Gi V: 22).

子 曰 :賜 (赐) 也 !
女 以 予 為 (为) 多 學 (学) 而 識 (识) 之 者 與 (与) ?
3. Nabi bersabda, “Si – Su, tentu engkau menyangka Aku ini banyak sekali belajar dan menghafalkan bukan?”

对 曰 :然 ,非 與 (与) ?
“Ya, bukankah memang begitu?”

曰 :非 也 。予 壹 (一) 以 貫 (贯) 之 。
“Bukan. Aku berpegang pada satu yang menembusi semuanya.”
(Lun Yu – Lun Gi IV. 15).

子 曰:由 知 德 者 鮮 (鲜) 矣 。
4. Nabi bersabda, “You – Yu, sesungguhnya jaranglah yang benar-benar mengerti akan Kebajikan.”

子 曰 :無 (无) 為 (为) 而 治 者 ,其 舜 也 與 (与) !
夫 何 為 (为) 哉 ?恭 己 正 南 面 而 已 矣 。
5. Nabi bersabda, “Orang yang dapat memerintah negerinya dengan tanpa berbuat apa-apa, hanya Raja Shun – Sun kiranya. Apakah yang dilakukannya? Tidak lebih hanya dengan sungguh-sungguh dan hormat menghadap ke Selatan menerima menteri-menterinya.”

子 張 (张) 問 (问) 行 。
6. Zi Zhang – Cu Tiang bertanya bagaimanakah layak tingkah lakunya.
(Lun Yu – Lun Gi VII: 20)

子 曰 :言 忠 信 ,行 篤 (笃) 敬 ,
雖 (虽) 蠻 (蛮) 貊 之 邦 行 矣 。
言 不 忠 信 ,行 不 篤 (笃) 敬 ,雖 (虽) 州 里 行 乎 哉 ?
Nabi bersabda, “Perkataanmu hendaklah kaupegang dengan Satya dan Dapat Dipercaya; perbuatanmu hendaklah kau perhatikan sungguh-sungguh. Dengan demikian di daerah Man – Ban dan Mo – Bek pun, tingkah lakumu dapat diterima. Kalau perkataanmu tidak kau pegang dengan Satya dan Dapat Dipercaya, perbuatan tidak kau perhatikan sungguh-sungguh, sekalipun di kampung halaman sendiri mungkinkah dapat diterima?

立 則 (则) 見 (见) 其 參 於 (于) 前 也 ,
在 舆 則 (则) 見 (见) 其 倚 於 (于) 衡 也 ,夫 然 後 (后) 行 。
Kalau engkau sedang berdiri, hendaklah hal ini kau bayangkan seolah-olah di mukamu, kalau sedang naik kereta bayangkan seolah-olah hal ini tampak di atas gandaran keretamu. Dengan demikian tingkah lakumu dapat diterima.”

子 張 (张) 書 (书) 諸 (诸) 紳 (绅) 。
Zi Zhang – Cu Tiang lalu mencatat kata-kata itu pada ikat pinggangnya.
子 曰 :直 哉 史 魚 (鱼) !邦 有 道 ,如 矢 。邦 無 (无) 道 ,如 矢 。

7. Nabi bersabda, “Sungguh jujurlah Shi Yu – Su Gi itu. Negara dalam Jalan Suci, ia berbuat lurus seperti anak panah; Negara ingkar dari Jalan Suci, perbuatannya tetap lurus seperti anak panah.

君 子 哉 蘧 伯 玉 !邦 有 道 ,則 (则) 仕 。
邦 無 (无) 道 ,(则) 可 卷 而 懷 (怀) 之 。
“Sungguh seorang Jun Zi – Kun Cu, Qu Bo Yu – Ki Pik Giok itu. Negara di dalam Jalan Suci, ia tampil ke muka memangku jabatan; Negara ingkar dari Jalan Suci, ia rela menyimpan pandangan hidupnya di dalam hati.” (Lun Yu – Lun Gi XIV: 25)

子 曰 :可 與 (与) 言 而 不 與 (与) 之 言 知 者 ,失 人 。
不 可 與 (与) 言 而 與 (与) 之 言 ,失 言 。知 者 不 失 人 ,亦 不 失 言 。
8. Nabi bersabda, “Kepada orang yang patut diajak bicara, tidak mau mengajaknya bicara; ini berarti kehilangan orang. Kepada yang tidak patut diajak bicara, diajaknya bicara; ini berarti kehilangan kata-kata. Seorang yang Bijaksana tidak akan kehilangan orang maupun kata-kata.”

子 曰 :志 士 仁 人 ,無 (无) 求 生 以 害 仁 ,
有 殺 (杀) 身 以 成 仁 。
9. Nabi bersabda, “Seorang yang bercita-cita menjadi siswa dalam Cinta Kasih, tidak inginkan hidup bila itu membahayakan Cinta Kasih. Bahkan ada yang mengorbankan dirinya untuk menyempurnakan Cinta Kasih itu.” (Lun Yu – Lun Gi IV: 2)

子 貢 (贡) 問 (问) 為 (为) 仁 。
子 曰 :工 欲 善 其 事 ,必 先 利 其 器 。
居 是 邦 也 ,事 其 大 夫 之 賢 (贤) 者 ,
友 其 士 之 仁 者 。
10. Zi Gong – Cu Khong bertanya bagaimanakah melaksanakan Cinta Kasih. Nabi bersabda, “Seorang tukang yang ingin bekerja baik-baik, lebih dahulu menyempurnakan alat-alatnya. Maka hidup di suatu Negara hendaklah dapat mengabdi kepada pembesar yang Bijaksana dan berkawan dengan para Siswa di dalam Cinta Kasih.”

顏 (颜) 淵 (渊) 問 (问) 為 (为) 邦 。
11. Yan Yuan – Gan Yan bertanya bagaimanakah mengatur pemerintahan.

子 曰 :行 夏 之 时 ,
Nabi bersabda, “Pakailah penanggalan Dinasti Xia – He.”

乘 殷 之 輅 (辂) ,
“Gunakanlah ukuran kereta Kerajaan Yin – Ien.”

服 周 之 冕 ,
“Kenakanlah topi kebesaran Kerajaan Zhou – Ciu.”

樂 (乐) 則 (则) 韶 舞 。
“Bersukalah di dalam musik Shao – Siau dan Wu – Bu.”

放 鄭 (郑) 聲 (声) ,遠 (远) 佞 人 。
鄭 (郑) 聲 (声) 淫 ,佞 人 殆 。
“Jauhkanlah musik Negeri Zheng – Ting dan Jauhilah orang-orang yang pandai memutar lidah. Musik Negeri Zheng – Ting itu membangkitkan nafsu dan orang-orang yang pandai memutar lidah itu membahayakan.”

子 曰 :人 無 (无) 遠 (远) 慮 (虑) ,必 有 近 憂 (忧) 。
12. Nabi bersabda, “Bila orang tidak mau berfikir tentang kemungkinan yang masih jauh, kesusahan itu tentu sudah berada di dekatnya.”

子 曰 :已 矣 乎 !吾 未 見 (见) 好 德 如 好 色 者 也 。
13. Nabi bersabda, “Ah, sudah! Aku belum pernah melihat seseorang yang mencintai Kebajikan seperti mencintai keelokan.”

子 曰 :臧 文 仲 ,其 竊 (窃) 位 者 與 (与) !
知 柳 下 惠 之 賢 (贤) 而 不 與 (与) 立 也 。
14. Nabi bersabda, “Zang Wen Zhong – Cong Bun Tiong nampaknya bukan seorang yang tepat untuk memangku jabatan. Ia mengetahui Liu Xia Hui – Liu He Hui bijaksana, tetapi tidak mau memberinya kedudukan.“ (Lun Yu – Lun Gi XVIII: 2)

子 曰 :躬 自 厚 而 薄 責 (责) 於 (于) 人 ,
則 (则) 遠 (远) 怨 矣 。
15. Nabi bersabda, “Bersikap keras kepada diri sendiri dan bersikap lunak kepada orang lain, akan menjauhkan sesalan orang.”

子 曰 :不 曰 如 之 何 如 之 何 者 ,吾 末 如 之 何 也 已 矣 。
16. Nabi bersabda, “Orang yang tidak mau bertanya ‘Apakah yang harus kulakukan? Apakah yang harus kulakukan?’ Aku tidak tahu apa yang harus Kulakukan terhadapnya.”

子 曰 :群 居 終 (终) 日 ,言 不 及 義 (义) ,
好 行 小 慧 ,難 (难) 矣 哉 !
17. Nabi bersabda, “Orang yang berkumpul sepanjang hari, tetapi yang dibicarakan tiada yang berhubungan dengan Kebenaran, melainkan hanya ribut akan hal-hal kecil, sungguh sukar orang-orang semacam itu.”

子 曰 :君 子 義 (义) 以 為 (为) 質 (质) ,禮 (礼) 以 行 之 ,
孫 (孙) 以 出 之 ,信 以 成 之 ,君 子 哉 !
18. Nabi bersabda, “Seorang Jun Zi – Kun Cu memegang Kebenaran sebagai pokok pendiriannya. Kesusilaan sebagai pedoman perbuatannya, mengalah dalam pergaulan dan menyempurnakan diri dengan Laku Dapat Dipercaya. Demikianlah Jun Zi – Kun Cu.”

子 曰 :君 子 病 無 (无) 能 焉 ,不 病 人 之 不 己 知 也 。
19. Nabi bersabda, “Seorang Jun Zi – Kun Cu susah kalau tidak mempunyai kecakapan; tetapi, tidak susah bila orang lain tidak mau mengenalnya.”

子 曰 :君 子 疾 沒 (没) 世 而 名 不 稱 (称) 焉 。
20. Nabi bersabda, “Seorang Jun Zi – Kun Cu tidak hanya khawatir setelah mati namanya tidak disebut-sebut lagi.”

子 曰 :君 子 求 諸 (诸) 己 ,小 人 求 諸 (诸) 人 。
21. Nabi bersabda, “Seorang Jun Zi – Kun Cu menuntut diri sendiri, seorang Xiao Ren – Siau Jien menuntut orang lain.”

子 曰 :君 子 矜 而 不 爭 (争) ,群 而 不 黨 (党) 。
22. Nabi bersabda, “Seorang Jun Zi – Kun Cu mau berlomba, tetapi tidak mau berebut. Mau berkumpul, tetapi tidak mau berkomplot.”

子 曰 :君 子 不 以 言 舉 (举) 人 ,不 以 人 廢 (废) 言 。
23. Nabi bersabda, “Seorang Jun Zi – Kun Cu tidak memuji seseorang karena kata-katanya, dan tidak menyia-nyiakan kata-kata karena orangnya.”

子 貢 (贡) 問 (问) 曰 :
有 壹 (一) 言 而 可 以 終 (终) 身 行 之 者 乎 ?
24. Zi Gong – Cu Khong bertanya, “Adakah suatu kata yang boleh menjadi pedoman sepanjang hidup?”

子 曰 :其 恕 乎 ?己 所 不 欲 ,勿 施 於 (于) 人 。
Nabi bersabda, “Itulah Tepa Sarira! Apa yang diri sendiri tiada inginkan, janganlah diberikan kepada orang lain.” (Da Xue – Thai Hak IX: 4)

子 曰 :吾 之 於 (于) 人 也 ,誰 (谁) 毁 (谁) 譽 (誉) ?
如 有 所 譽 (誉) 者 ,其 有 所 試 (试) 矣 。
25. Nabi bersabda, “Terhadap seseorang, siapakah yang Kucela? Siapakah yang Kupuji? Kalau ada yang Kupuji, tentu karena Aku sudah mengujinya benar-benar.”

斯 民 也 ,三 代 之 所 以 直 道 而 行 也 。
“Orang-orang (yang Kupuji) itulah yang meletakkan dasar tiga Kerajaan itu melaksanakan Jalan Suci yang lurus.”

子 曰 :吾 猶 (犹) 及 史 之 闕 (阙) 文 也 ,
有 馬 (马) 者 借 人 乘 之 ,今 亡 矣 夫 !
26. Nabi bersabda, “Aku pernah menjumpai pengarang Hikayat yang masih mengosongkan beberapa bagian karangannya. Ada pula orang yang mempunyai kuda, mau meminjamkan kepada orang lain. Sayang semangat-semangat demikian saat ini tiada lagi.”

子 曰 :巧 言 亂 (乱) 德 ,小 不 忍 則 (则) 亂 (乱) 大 謀 (谋) 。
27. Nabi bersabda, “Orang yang pandai memutar lidah akan mengacaukan Kebajikan. Kalau orang tidak mau menanggung kesukaran-kesukaran kecil, ia akan merusakkan perkara-perkara besar.”

子 曰 :從 (众) 惡 (恶) 之 ,必 察 焉 。從 (众) 好 之 ,必 察 焉 。
28. Nabi bersabda, “Yang dibenci umum harus diperiksa, yang disukai umum harus diperiksa pula.”

子 曰 :人 能 弘 道 ,非 道 弘 人 。
29. Nabi bersabda, “Oranglah yang harus mengembangkan Jalan Suci, bukan Jalan Suci yang mengembangkan orang.”

子 曰 :過 (过) 而 不 改 ,是 謂 (谓) 過 (过) 矣 。
30. Nabi bersabda, “Bersalah tetapi tidak mau memperbaiki, inilah benar-benar kesalahan.”

子 曰 :吾 嘗 (尝) 終 (终) 日 不 食 ,終 (终) 夜 不 寢 (寝) ,
以 思 ,無 (无) 益 ,不 如 學 (学) 也 。
31. Nabi bersabda, “Aku pernah sepanjang hari tidak makan dan sepanjang malam tidak tidur merenungkan sesuatu. Ini ternyata tak berguna, lebih baik belajar.”

子 曰 :君 子 謀 (谋) 道 不 謀 (谋) 食 。
耕 也 ,餒 (馁) 在 其 中 矣 。學 (学) 也 ,祿 (禄) 在 其 中 矣 。
君 子 憂 (忧) 道 不 憂 (忧) 貧 (贫) 。
32. Nabi bersabda, “Seorang Jun Zi – Kun Cu mengutamakan Jalan Suci, tidak mengutamakan soal makan. Orang bercocok tanam, mungkin juga masih dapat kelaparan; orang belajar, mungkin juga mendapatkan kedudukan. Seorang Jun Zi – Kun Cu susah kalau tidak dapat hidup dalam Jalan Suci, tidak susah karena miskin.”

子 曰 :知 及 之 ,仁 不 能 守 之 ,
雖 (虽) 得 之 ,必 失 之 。
33. Nabi bersabda, “Seorang yang pandai, meski tidak memegang teguh Cinta Kasih, mungkin berhasil pula usahanya; tetapi akhirnya pasti hilang pula.”

知 及 之 ,仁 能 守 之 ,不 莊 (庄) 以 蒞 (莅) 之 ,
則 (则) 民 不 敬 。
Meskipun pandai dan dapat memegang teguh Cinta Kasih; bila tidak berwibawa, rakyat tidak mau menaruh hormat.

知 及 之 ,仁 能 守 之 ,莊 (庄) 以 蒞 (莅) 之 ,
動 (动) 之 不 以 禮 (礼) ,未 善 也 。
Meskipun pandai, teguh di dalam Cinta Kasih dan berwibawa; bila tindakannya tidak berdasarkan Kesusilaan, itu belum sempurna baik.”

子 曰 :君 子 不 可 小 知 ,而 可 大 受 也 。
小 人 不 可 大 受 ,而 可 小 知 也 。
34. Nabi bersabda, “Seorang Jun Zi – Kun Cu mungkin tidak dapat terkenal di dalam perkara-perkara kecil, tetapi dapat diberi beban melaksanakan perkara besar. Seorang Xiao Ren – Siau Jien tidak dapat diberi beban melaksanakan perkara besar, tetapi mungkin dapat terkenal di dalam perkara-perkara kecil.”

子 曰 :民 之 於 (于) 仁 也 ,甚 於 (于) 水 火 。
水 火 ,吾 見 (见) 蹈 而 死 者 矣 ,未 見 (见) 蹈 仁 而 死 者 也 。
35. Nabi bersabda, “Cinta Kasih bagi rakyat adalah lebih dari kebutuhannya akan air dan api. Aku pernah melihat orang mati karena masuk ke dalam air atau api, tetapi Aku belum pernah melihat orang mati menempuh Cinta Kasih.”

子 曰 :當 (当) 仁 不 讓 (让) 於 (于) 师 。
36. Nabi bersabda, “Dalam menempuh peri Cinta Kasih, janganlah kalah dengan guru.”

子 曰 :君 子 貞 (贞) 而 不 諒 (谅) 。
37. Nabi bersabda, “Seorang Jun Zi – Kun Cu mengutamakan hal-hal yang penting bukan hal-hal yang remeh.”

子 曰 :事 君 ,敬 其 事 而 後 (后) 其 食 。
38. Nabi bersabda, “Di dalam mengabdi kepada pemimpin, bersungguh-sungguhlah di dalam melaksanakan tugas dan belakangkanlah soal makan.”

子 曰 :有 教 無 (无) 類 (类) 。
39. Nabi bersabda, “Ada pendidikan, tiada perbedaan.”

子 曰 :道 不 同 ,不 相 為 (为) 謀 (谋) 。
40. Nabi bersabda, “Kalau berlainan Jalan Suci, tidak usah saling berdebat.”

子 曰 :辭 (辞) ,達 (达) 而 已 矣 。
41. Nabi bersabda, “Di dalam menulis sesuatu, cukup bila tepat dengan yang dimaksudkan.”

師 (师) 冕 見 (见) ,及 階 (阶) ,子 曰 :階 (阶) 也 。
及 席 ,子 曰 :席 也 。皆 坐 ,子 告 之 曰 :某 在 斯 ,某 在 斯 。
42. Guru musik Mian – Bian menjumpai Nabi. Ketika sampai di ambang pintu, Nabi bersabda, “ini sudah di ambang pintu!” Setelah sampai di tempat duduk. Nabi bersabda, “Kita sudah sampai di tempat duduk.” Setelah duduk Nabi memberitahu, “Ini si Anu, ini si Anu.”

師 (师) 冕 出 ,子 張 (张) 問 (问) 曰 :
與 (与) 師 (师) 言 之 ,道 與 (与) ?
Setelah Guru Musik Mian – Bian pergi, Zi Zhang – Cu Tiang bertanya, “Demikiankah cara melayani seorang guru musik yang buta?”

子 曰 :然 。固 相 師 (师) 之 道 也 。
Nabi menjawab, “Benar, demikianlah kita harus membantu seorang guru musik (yang buta).”


JILID XVI. 季 氏 – (KWI SI – NAMA)

季 氏 將 (将) 伐 顓 (颛) 臾 。
1. Keluarga Ji – Kwi menyiapkan tentara untuk menyerang daerah Zhuan Yu – Cwan Ji.

冉 有 ,季 路 見 (见) 於 (于) 孔 子 ,
曰 :季 氏 將 (将) 有 事 於 (于) 顓 (颛) 臾 。
Ran You – Jiam Yu dan Ji Lu – Kwi Lo menghadap Nabi Kong Zi – Khong Cu dan melaporkan, “Keluarga Ji – Kwi hendak menggempur daerah Zhuan Yu – Cwan Ji.”

孔 子 曰 :求 !無 (无) 乃 爾 (尔) 是 過 (过) 與 (与) ?
Nabi Kong Zi – Khong Cu bersabda, “Qiu – Kiu, bukankah ini karena kesalahanmu?”

夫 顓 (颛) 臾 ,昔 者 先 王 以 為 (为) 東 (东) 蒙 主 ,
且 在 邦 域 之 中 矣 ,是 社 稷 之 臣 也 ,何 以 伐 為 (为) ?
“Pembesar daerah Zhuan Yu – Cwan Ji dahulu oleh raja almarhum diberi tugas memimpin upacara sembahyang di gunung Dong Meng – Tong Bong. Daerah ini bukankah masuk daerah sendiri? Dan pembesarnyapun menteri kerajaan sendiri, mengapakah perlu digempur?”

冉 有 曰 :夫 子 欲 之 ,吾 二 臣 者 ,皆 不 欲 也 。
Ran You – Jiam Yu berkata, “ini ialah kehendak Ji Sun – Kwi Sun. kami berdua tidak menghendakinya.”

孔 子 曰 :求 !周 任 有 言 曰 :陳 (陈) 力 就 列 ,不 能 者 止 。
危 而 不 持 ,顛 (颠) 而 不 扶 ,則 (则) 將 (将) 焉 用 彼 相 矣 ?
Nabi Kong Zi – Khong Cu bersabda, “Qiu – Kiu, dahulu seorang bernama Zhou Ren – Ciu Jiem pernah berkata ‘Kalau dapat menunjukkan kemampuanmu, bekerjalah. Kalau tidak dapat, berhentilah.’ Seumpama menuntun orang buta, tetapi tidak mau memegang bila orang itu terhuyung-huyung, dan tidak mau menolong bila orang itu jatuh. Apakah gunanya?”

且 爾 (尔) 言 過 (过) 矣 !
虎 兕 出 於 (于) 柙 ,龜 (龟) 玉 毁 於 (于) 櫝 (犊) 中 ,
是 誰 (谁) 之 過 (过) 與 (与) ?
“Kata-katamu sungguh-sungguh salah, seumpama orang yang diberi tugas menjaga harimau atau badak, tetapi membiarkannya lepas dari kurungan; disuruh menjaga kura-kura atau batu Yu – Giok, tetapi dibiarkan rusak ditempatnya; siapakah yang harus disalahkan?”

冉 有 曰 :今 夫 顓 (颛) 臾 ,固 而 近 於 (于) 費 (费) ,
今 不 取 ,後 (后) 世 必 為 (为) 子 孫 (孙) 憂 (忧) 。
Ran You – Jiam Yu berkata, “pada saat ini daerah Zhuan Yu – Cwan Ji terus memperkuat benteng-bentengnya lagi pula sangat dekat dengan daerah Bi – Pi; kalau tidak dirampas sekarang, kelak akan menyusahkan anak cucu.”

孔 子 曰 :求 !君 子 疾 夫 舍 曰 欲 之 而 必 為 (为) 之 辭 (辞) 。
Nabi Kong Zi – Khong Cu bersabda, “Qiu – Kiu, seorang Jun Zi – Kun Cu itu benci akan perbuatan menutupi ketamakan dengan berdalih-dalih.

丘 也 聞 (闻) 有 國 (国) 有 家 者 ,不 患 寡 而 患 不 均 ,
不 患 貧 (贫) 而 患 不 安 。
蓋 (盖) 均 無 (无) 貧 (贫) ,和 無 (无) 寡 ,安 無 (无) 傾 (倾) 。
“Apa yang pernah Qiu – Khiu (Nabi Kong Zi – Khong Cu) dengar, tidak peduli seorang pangeran atau seorang Kepala Keluarga, ia tidak perlu khawatir kekurangan harta benda, hanya perlu khawatir kalau-kalau tidak ada keadilan. Tidak perlu khawatir karena miskin, hanya perlu khawatir kalau-kalau tidak ada perasaan sentosa. Kalau ada keadilan, tiada persoalan kemiskinan; kalau ada persatuan, tidak ada persoalan kekurangan orang; dan kalau ada perasaan sentosa, niscaya tidak ada bahaya yang perlu ditakuti.”

夫 如 是 ,故 遠 (远) 人 不 服 ,則 (则) 修 文 德 以 來 (来) 之 。
既 来 之 ,則 (则) 安 之 。
“Kalau dengan cara ini orang yang jauh masih tidak mau tunduk, tariklah dengan membina Kebudayaan dan Kebajikan. Setelah datang berilah hidup sentosa.”

今 由 與 (与) 求 也 ,相 夫 子 ,遠 (远) 人 不 服 而 不 能 來 (来) 也 ,
邦 分 崩 離 (离) 析 而 不 能 守 也 ,
而 謀 (谋) 動 (动) 干 戈 於 (于) 邦 内 。
“Sekarang kamu You – Yu dan Qiu – Kiu, sebagai menteri, tidak dapat menundukkan orang yang di tempat jauh sehingga tidak mau datang; negeri terpecah-pecah kamu tidak bisa menolong, bahkan akan menggerakkan perisai dan tombak untuk menindas daerah sendiri.”

吾 恐 季 孫 (孙) 之 憂 (忧) ,不 在 顓 (颛) 臾 ,
而 在 蕭 (萧) 牆 (墙) 之 内 也 。
“Aku khawatir kesukaran yang dialami Ji Sun – Kwi Sun ini bukan karena daerah Zhuan Yu – Cwan Ji melainkan kekalutan di dalam keluarga sendiri!”

孔 子 曰 :天 下 有 道 ,則 (则) 禮 (礼) 樂 (乐) 征 伐 自 天 子 出 。
天 下 無 (无) 道 ,則 (则) 禮 (礼) 樂 (乐) 征 伐 自 諸 (诸) 侯 出 。
自 (诸) 侯 出 ,蓋 (盖) 十 世 希 不 失 矣 。
自 大 夫 出 ,五 世 希 不 失 矣 。
陪 臣 執 (执) 國 (国) 命 ,三 世 希 不 失 矣 。
2. Nabi Kong Zi – Khong Cu bersabda, “Bila dunia di dalam Jalan Suci, hal Kesusilaan, Musik dan menggerakkan tentara untuk menghukum ditetapkan oleh Raja. Bila dunia ingkar dari Jalan Suci, hal Kesusilaan, Musik dan menggerakkan tantara untuk menghukum ditetapkan oleh para raja muda. Bila kekuasaan ini sudah jatuh di tangan raja muda, dalam sepuluh generasi jarang dapat meneruskan kekuasaannya lagi; bila kekuasaannya itu kemudian jatuh ke tangan para pembesar, kiranya lima generasi saja jarang yang dapat melanjutkannya; dan bila kekuasaannya itu dipegang oleh pegawai para pembesar itu, kiranya tiga generasi saja tidak dapat melanjutkannya.

天 下 有 道 ,則 (则) 政 不 在 大 夫 。
Bila dunia di dalam Jalan Suci, kekuasaan pemerintahan tidak akan jatuh ke tangan pembesar-pembesar.

天 下 有 道 ,則 (则) 庶 人 不 議 (议) 。
Bila dunia di dalam Jalan Suci, rakyat tidak akan berkasak-kusuk.

孔 子 曰 :
祿 (禄) 之 去 公 室 ,五 世 矣 。
政 逮 於 (于) 大 夫 ,四 世 矣 。
故 夫 三 桓 之 子 孫 (孙) 微 矣 。
3. Nabi Kong Zi – Khong Cu bersabda, “Pemerintahan Negeri (Lu – Lo) sudah lima generasi lepas dari tangan raja muda, kekuasaan tiga Keluarga Besar itu kini sudah empat generasi jatuh ke tangan pembantunya; maka kekuasaan anak cucunya sudah sangat lemah.”

孔 子 曰 :益 者 三 友 ,損 (损) 者 三 友 。
友 直 ,友 諒 (谅) ,友 多 聞 (闻) ,益 矣 。
友 便 辟 ,友 善 柔 ,友 便 佞 ,損 (损) 矣 。
4. Nabi Kong Zi – Khong Cu bersabda, “Ada tiga macam sahabat yang membawa faedah dan ada tiga macam sahabat yang membawa celaka. Seorang sahabat yang lurus, yang jujur dan yang berpengetahuan luas, akan membawa faedah. Seorang sahabat yang licik, yang lemah dalam hal-hal baik dan hanya pandai memutar lidah, akan membawa celaka.”

孔 子 曰 :益 者 三 樂 (乐) ,損 (损) 者 三 樂 (乐) 。
樂 (乐) 節 (节) 禮 (礼) 樂 (乐) ,樂 (乐) 道 人 之 善 ,
樂 (乐) 多 賢 (贤) 友 ,益 矣 。
樂 (乐) 驕 (骄) 樂 (乐) ,樂 (乐) 佚 遊 (游) ,
樂 (乐) 宴 乐 ,损 矣 。
5. Nabi Kong Zi – Khong Cu bersabda, “Ada tiga macam kesukaan yang membawa faedah dan ada tiga macam kesukaan yang membawa celaka. Suka memahami Kesusilaan dan Musik, suka membicarakan perbuatan baik orang lain dan suka bersahabat dengan orang-orang bijaksana, akan membawa faedah. Suka akan kesombongan dan kemewahan, suka bermalas-malas dan berkeliaran, dan suka berpesta pora yang tiada artinya, akan membawa celaka.”

孔 子 曰 :侍 於 (于) 君 子 有 三 愆 。
言 未 及 之 而 言 ,謂 (谓) 之 躁 。
言 及 之 而 不 言 ,謂 (谓) 之 (隐) 。
未 見 (见) 顏 (颜) 色 而 言 ,謂 (谓) 之 瞽 。
6. Nabi Kong Zi – Khong Cu bersabda, “Melayani seorang pemimpin ada tiga kesalahan yang mudah terlakukan. Berbicara pada saat belum seharusnya bicara, inilah yang dinamai lancang; di dalam hal yang seharusnya berbicara tetapi tidak mau bicara, inilah yang dinamai menyembunyikan rahasia; berbicara sesuka hati tanpa memperhatikan wajah, inilah yang dinamai buta.”

孔 子 曰 :君 子 有 三 戒 。少 之 时 ,血 氣 (气) 未 定 ,戒 之 在 色 。
及 其 壯 (壮) 也 ,血 氣 (气) 方 剛 (刚) ,
戒 之 在 鬥 (斗) 。及 其 老 也 ,血 氣 (气) 既 衰 ,戒 之 在 得 。
7. Nabi Kong Zi – Khong Cu bersabda,”Ada tiga hal yang sangat diperhatikan oleh seorang Jun Zi – Kun Cu. Pada waktu muda, di kala semangat masih berkobar-kobar, ia berhati-hati dalam masalah asmara; setelah cukup dewasa, dikala badan sedang kuat-kuatnya dan semangat membaja, ia menjaga diri terhadap perselisihan; dan setelah tua, di kala semangat sudah lemah, ia hati-hati terhadap ketamakan.”

孔 子 曰 :君 子 有 三 畏 。
畏 天 命 ,畏 大 人 ,畏 聖 (圣) 人 之 言 。
8. Nabi Kong Zi – Khong Cu bersabda, “Seorang Jun Zi – Kun Cu memuliakan tiga hal: memuliakan Firman Tian – Thian Yang Maha Esa, memuliakan orang-orang besar dan memuliakan sabda para Nabi.

小 人 不 知 天 命 而 不 畏 也 。狎 大 人 。
侮 聖 (圣) 人 之 言 。
“Seorang Xiao Ren – Siau Jien tidak mengenal dan tidak memuliakan Firman Tian – Thian, meremehkan orang-orang besar dan mempermainkan sabda para Nabi.”

孔 子 曰 :生 而 知 之 者 ,上 也 。
學 (学) 而 知 之 者 ,次 也 ,困 而 學 (学) 之 ,
又 其 次 也 。困 而 不 學 (学) ,民 斯 為 (为) 下 矣 。
9. Nabi Kong Zi – Khong Cu bersabda, “Orang yang sejak lahir sudah bijaksana, inilah orang tingkat teratas. Orang yang belajar lalu bijaksana, ialah orang tingkat ke dua. Orang yang setelah menanggung sengsara lalu insyaf dan mau belajar, inilah orang tingkat ke tiga. Dan orang yang sekalipun sudah menanggung sengsara, tetapi tidak mau insyaf untuk belajar, ialah orang yang paling rendah di antara rakyat.”
(Zhong Yong – Tiong Yong XIX: 9).

孔 子 曰 :君 子 有 九 思 。
視 (视) 思 明 ,聽 (听) 思 總 (聪) ,色 思 溫 (温) ,
貌 思 恭 ,言 思 忠 ,事 思 敬 ,疑 思 問 (问) ,
忿 思 難 (难) ,見 (见) 得 思 義 (义) 。
10. Nabi Kong Zi – Khong Cu bersabda, “Ada sembilan hal yang dipikirkan seorang Jun Zi – Kun Cu. Tentang melihat sesuatu, selalu dipikirkan sudahkah benar-benar terang; tentang mendengar sesuatu, selalu dipikirkan sudahkah benar-benar jelas; tentang wajahnya selalu dipikirkan sudahkah ramah-tamah; tentang sikapnya, selalu dipikirkan sudahkah penuh hormat; tentang kata-katanya, selalu dipikirkan sudahkah penuh Satya; tentang pekerjaannya, selalu dipikirkan sudahkah dilakukan dengan sungguh-sungguh; di dalam menjumpai keragu-raguan, selalu dipikirkan sudahkah dapat bertanya baik-baik; di dalam marah, selalu dipikirkan benar-benar kesukaran yang diakibatkannya; dan di dalam melihat keuntungan, selalu dipikirkan sudahkah sesuai dengan Kebenaran.”

孔 子 曰 :見 (见) 善 如 不 及 ,
見 (见) 不 善 如 探 湯 (汤) 。
吾 見 (见) 其 人 矣 ,吾 聞 (闻) 其 語 (语) 矣 。
11. Nabi Kong Zi – Khong Cu bersabda, “’Melihat kebaikan, takut tidak dapat mencapai; melihat ketidak baikan, merasa bagai tercelup air mendidih’, orang seperti ini penuh Kujumpai sesuai dengan kata-kata yang Kudengar ini.

隱 (隐) 居 以 求 其 志 ,行 義 (义) 以 達 (达) 其 道 。
吾 聞 (闻) 其 語 (语) 矣 ,未 見 (见) 其 人 也 。
“’Menyembunyikan diri untuk memupuk cita, menjalankan Kebenaran untuk menempuh Jalan Suci’. Hal ini pernah Kudengar, tetapi tidak pernah Kujumpai orangnya.”

齊 (齐) 景 公 有 馬 (马) 千 駟 (驷) ,死 之 日 ,
民 無 (无) 德 而 稱 (称) 焉 。
伯 夷 ,叔 齊 (齐) 餓 (饿) 於 (于) 首 陽 (阳) 之 下 ,
民 到 於 (于) 今 稱 (称) 之 。其 斯 之 謂 (谓) 與 (与) !
12. Raja muda Jing – King dari Negeri Qi – Cee mempunyai empat ribu ekor kuda yang baik, tetapi pada saat matinya tiada rakyat yang menyerukan Kebajikannya. Bo Yi – Pik I dan Shu Qi – Siok Cee mati kelaparan di kaki gunung Shou Yang – Siu Yang, tetapi rakyat sampai kini masih tetap menyebut-nyebutnya. Sesungguhnya bukanlah harta yang menentukan, melainkan perbuatan yang membedakan. Bukankah demikian maksudnya?” (Lun Yu – Lun Gi XII: 10)

陳 (陈) 亢 問 (问) 於 (于) 伯 魚 (鱼)
曰 :子 亦 有 異 (异) 聞 (闻) 乎 ?
13. Chen Gang – Tien Khong bertanya kepada Bo Yu – Pik Gi, “Pernahkah kamu mendapatkan pelajaran yang istimewa?”

對 (对) 曰 :未 也 。
嘗 (尝) 獨 (独) 立 ,鯉 (鲤) 趨 (趋) 而 過 (过) 庭 。
曰 :學 (学) 詩 (诗) 乎 ?對 (对) 曰 :未 也 。
不 學 (学) 詩 (诗) ,無 (无) 以 言 。
Dijawab, “Tidak, Hanya suatu ketika tatkala Beliau sedang berdiri di ruangan, pernah Li – Li hendak melaluiNya cepat-cepat; tanyaNya, ‘Sudahkah engkau mempelalari Kitab Sanjak (Shi Jing – Si King)?’ Kujawab ‘Belum’. Lalu sabdaNya, ‘Kalau engkau tidak mempelajari Kitab Sanjak (Shi Jing – Si King), engkau tidak akan tahu bagaimana bercakap sebaik-baiknya’.”

鯉 (鲤) 退 而 學 (学) 詩 (诗) 。
Li – Li lalu kembali dan sejak itu mempelajari Kitab Sanjak (Shi Jing – Si King).

他 日 ,又 獨 (独) 立 ,鯉 (鲤) 趨 (趋) 而 過 (过) 庭 。
曰 :學 (学) 禮 (礼) 乎 ?對 (对) 曰 :未 也 。
不 學 (学) 禮 (礼) ,無 (无) 以 立 。
鯉 (鲤) 退 而 學 (学) 禮 (礼) 。聞 (闻) 斯 二 者 。
“Pada hari lain, Beliau juga berdiri di ruangan dan Li – Li hendak melaluiNya cepat-cepat; tanyaNya, ‘Sudahkah engkau mempelajari Kitab Kesusilaan (Li Jing – Lee King)?’ Kujawab ‘Belum’ lalu sabdaNya, ‘Kalau engkau tidak mempelajari Kitab Kesusilaan (Li Jing – Lee King), tidak akan teguh pribadimu’. Maka Li – Li kembali masuk dan sejak itu mempelajari Kitab Kesusilaan (Li Jing – Lee King). Dua hal inilah yang kudengar dari Beliau.”

陳 (陈) 亢 退 而 喜 曰 :問 (问) 壹 (一) 得 三 。
聞 (闻) 詩 (诗) ,聞 (闻) 禮 (礼) ,
又 聞 (闻) 君 子 之 遠 (远) 其 子 也 。
Setelah pergi dengan gembira Chen Gang – Tien Khong berkata, “Sekali bertanya aku mendapatkan tiga hal, yakni: Mendengar tentang Kitab Sanjak, Kitab Kesusilaan dan bagaimana seorang Jun Zi – Kun Cu itu tidak memanjakan anakNya.”

邦 君 之 妻 ,君 稱 (称) 之 曰 夫 人 ,
夫 人 自 稱 (称) 曰 小 童 ,
邦 人 稱 (称) 之 曰 君 夫 人 ,
稱 (称) 諸 (诸) 異 (异) 邦 曰 寡 小 君 ,
異 (异) 邦 人 稱 (称) 之 亦 曰 君 夫 人 。
14. Istri seorang raja, dipanggil Fu Ren – Hu Jien oleh sang raja, dan Fu Ren – Hu Jien itu memanggil dirinya sendiri Xiao Tong – Siau Tong. Rakyat memanggilnya Jun Fu Ren – Kun Hu Jien, tetapi terhadap orang luar negeri rakyat menyebutkan Fu Ren – Hu Jien itu Gua Xiao Jun – Kwa Siau Kun, orang luar negeri menyebutnya juga Jun Fu Ren – Kun Hu Jien.


JILID XVII. 陽 (阳) 貨 (货) – (YANG HO – NAMA)

陽 (阳) 貨 (货) 欲 見 (见) 孔 子 ,孔 子 不 見 (见) 。
歸 (归) 孔 子 豚 。
孔 子 時 (时) 其 亡 也 而 往 拜 之 ,遇 諸 (诸) 塗 (涂) 。
1. Yang Huo – Yang Ho ingin bertemu dengan Nabi Kong Zi – Khong Cu, tetapi Nabi Kong Zi – Khong Cu tidak mau menjumpainya. Ia lalu mengirim seekor babi panggang ketika Beliau tidak di rumah. Nabi Kong Zi – Khong Cu pun mencari saat Yang Huo – Yang Ho tidak di rumah, datang untuk mengucapkan terima kasih. Tetapi mereka berjumpa di tengah jalan.

謂 (谓) 孔 子 曰 :來 (来) !予 與 (与) 爾 (尔) 言 。
曰 :懷 (怀) 其 寶 (宝) 而 迷 其 邦 ,可 謂 (谓) 仁 乎 ?
曰 :不 可 。好 從 (从) 事 而 亟 失 時 (时) ,
可 謂 (谓) 知 乎 ?曰 :不 可 。日 月 逝 矣 ,歲 (岁) 不 我 與 (与) 。
Yang Huo – Yang Ho berkata kepada Nabi Kong Zi – Khong Cu, “Kemarilah, aku ingin berbicara denganMu. Kalau seseorang menyimpan mestikanya yang berharga dan membiarkan negerinya berantakan, dapatkah ia dinamai seorang yang berperi Cinta Kasih?” “tidak!” “Kalau ada seseorang yang mau memangku jabatan, tetapi selalu salah mencari waktu yang tepat, dapatkah ia dinamai seorang yang bijaksana?” “Tidak!” “Ingatlah, hari dan bulan terus berlalu, umurpun tidak mau menanti!”

孔 子 曰 :諾 (诺) 。吾 將 (将) 仕 矣 。
Nabi Kong Zi bersabda, “Benar, Akupun akan memangku jabatan!”

子 曰 :性 相 近 也 ,習 (习) 相 遠 (远) 也 。
2. Nabi bersabda, “Watak Sejati itu saling mendekatkan, kebiasaan saling menjauhkan.”

子 曰 :唯 上 知 與 (与) 下 愚 不 移 。
3. Nabi bersabda, “Hanya orang yang paling bijaksana dan yang paling bodoh saja tidak dapat diubah.”

子 之 武 城 ,聞 (闻) 弦 歌 之 聲 (声) 。
4. Ketika Nabi sampai di kota Wu Cheng – Bu Sing (yang diperintah oleh Zi You – Cu Yu) mendengar suara musik dan nyanyi.

夫 子 莞 爾 (尔) 而 笑 曰 :割 雞 (鸡) 焉 用 牛 刀 ?
Dengan gembira dan tersenyum Nabi bersabda, “Mengapakah memotong ayam sampai menggunakan golok pemotong lembu?”

子 遊 (游) 對 (对) 曰 :
昔 者 偃 也 聞 (闻) 諸 (诸) 夫 子 曰 :
君 子 學 (学) 道 則 (则) 愛(爱) 人 ,小 人 學 (学) 道 則 (则) 易 使 也 。
Zi You – Cu Yu menjawab, “Dahulu Yan – Yan mendengar Guru bersabda, ‘Seorang pembesar bila mau belajar menempuh Jalan Suci, niscaya akan dapat benar-benar mencintai rakyatnya; dan rakyat jelata bila mau belajar menempuh Jalan Suci, niscaya akan mudah diberi tugas’.”

子 曰 :二 三 子 !
偃 之 言 是 也 。前 言 戲 (戏) 之 耳 。
Nabi bersabda, “Hai, murid-murid, ucapan Yan – Yan ini benar, kata-kataKu tadi hanya untuk kelakar saja.”

公 山 弗 擾 (扰) 以 費 (费) 畔 ,召 ,子 欲 往 。
5. Gong Shan Fu Rao – Kong San Hut Jiau yang berkuasa di daerah Bi – Pi memberontak dan mengundang Nabi untuk membantunya. Nabi ingin menjumpainya.

子 路 不 說 (说) ,曰 :末 之 也 已 ,何 必 公 山 氏 之 之 也 !
Zi Lu – Cu Lo dengan tidak senang berkata, ‘Kita tidak mendapat kedudukan, ya sudahlah! Mengapakah harus pergi ke tempat Gong Shan Fu Rao – Kong San Hut Jiau?”

子 曰 :夫 召 我 者 ,而 豈 (岂) 徒 哉 ?
如 有 用 我 者 ,吾 其 為 (为) 東 (东) 周 乎 !
Nabi bersabda, “Masakan tanpa alasankah orang itu mengundangKu? Kalau orang mau mempekerjakan Aku, bukankah boleh membangun kembali Negara Zhou – Ciu Timur ini?”

子 張 (张) 問 (问) 仁 於 (于) 孔 子 。
孔 子 曰 :能 行 五 者 於 (于) 天 下 ,為 (为) 仁 矣 。
請 (请) 問 (问) 之 。
6. Zi Zhang – Cu Tiang bertanya kepada Nabi Kong Zi – Khong Cu tentang Cinta Kasih, Nabi Kong Zi – Khong Cu menjawab, “Kalau orang dimanapun dapat melaksanakan lima pedoman itu, dialah dapat dinamai berperi Cinta Kasih.” “Mohon bertanya lebih lanjut.”

曰 :恭 ,寬 (宽) ,信 ,敏 ,惠 。
恭 則 (则) 不 侮 ,
寬 (宽) 則 (则) 得 眾 (众) ,
信 則 (则) 人 任 焉 ,敏 則 (则) 有 功 ,惠 則 (则) 足 以 使 人 。
“Yaitu kalau orang dapat berlaku: Hormat, Lapang Hati, Dapat Dipercaya, Cekatan, dan Bermurah Hati. Orang yang berlaku Hormat, niscaya tidak terhina; yang Lapang Hati, niscaya mendapat simpati umum; yang Dapat Dipercaya, niscaya mendapat kepercayaan orang; yang Cekatan, niscaya berhasil pekerjaannya; dan yang Bermurah Hati niscaya diturut perintahnya.” (Lun Yu – Lun Gi XX: 1/9).

佛 肸 召 ,子 欲 往 。
7. Bi Xi – Piet Hiet menyampaikan undangan; Nabi ingin menjumpainya.

子 路 曰 :昔 者 由 也 聞 (闻) 諸 (诸) 夫 子 曰 :
親 (亲) 於 (于) 其 身 為 (为) 不 善 者 ,君 子 不 入 也 。
佛 肸 以 中 牟 畔 ,子 之 往 也 ,如 之 何 ?
Zi Lu – Cu Lo berkata, “Dahulu You – Yu mendengar Guru bersabda, ‘Kepada orang yang suka berbuat tidak baik, seorang Jun Zi – Kun Cu tidak mau mendatanginya’. Bi Xi – Piet Hiet itu pemberontak dan merampas daerah Zhong Mou – Tiong Bo, Kalau Guru pergi ke sana, apa kata orang?”

子 曰 :然 !有 是 言 也 。
不 曰 堅 (坚) 乎 ?磨 而 不 磷 。
不 曰 白 乎 ?涅 而 不 缁 。
Nabi bersabda, “Benar, Aku pernah berkata demikian, tetapi bukankah tersebut pula ‘Benda yang benar-benar keras, sekalipun digosok, tidak akan menipis. Yang benar-benar putih, sekalipun dicelup, tidak akan hitam’.

吾 豈 (岂) 匏 瓜 也 哉 ?焉 能 繫 (系) 而 不 食 !
“Apakah Aku harus menjadi buah labu pahit yang hanya digantung tanpa dimakan?”

子 曰 :由 也 !女 聞 (闻) 六 言 六 蔽 矣 乎 ?對 (对) 曰:未 也 。
8. Nabi bersabda, “You – Yu, pernahkah engkau mendengar tentang enam perkara dengan enam cacatnya?” Dijawab, “Belum!”

居 !吾 語 (语) 女 。
好 仁 不 好 學 (学) ,其 蔽 也 愚 。
好 知 不 好 學 (学) ,其 蔽 也 蕩 (荡) 。
好 信 不 好 學 (学) ,其 蔽 也 賊 (贼) 。
好 直 不 好 學 (学) ,其 蔽 也 絞 (绞) 。
好 勇 不 好 學 (学) ,其 蔽 也 亂 (乱) 。
好 剛 (刚) 不 好 學 (学) ,其 蔽 也 狂 。
“Duduklah! Kuberi tahu kamu. Orang yang suka Cinta Kasih tetapi tidak suka belajar, ia akan menanggung cacat: bodoh. Yang suka Kebijaksanaan tetapi tidak suka belajar, ia akan menanggung cacat: kalut jalan fikiran. Yang suka sifat Dapat Dipercaya tetapi tidak suka belajar, ia akan menanggung cacat: menyusahkan diri sendiri. Yang suka Kejujuran tetapi tidak suka belajar, ia akan menanggung cacat: menyakiti hati orang lain. Yang suka sifat Berani tetapi tidak suka belajar, ia akan menanggung cacat: mengacau. Dan, yang suka sifat keras tetapi tidak suka belajar, ia akan menanggung cacat: ganas.”

子 曰 :小 子 何 莫 學 (学) 夫 詩 (诗) ?
詩 (诗) 可 以 興 (兴) ,可 以 觀 (观) ,可 以 群 ,可 以 怨 。
9. Nabi bersabda, “Murid-murid, mengapakah kamu tidak mempelajari Kitab Sanjak (Shi Jing – Si King)? Dengan mempelajari Kitab Sanjak (Shi Jing – Si King), kamu akan dapat mengambangkan fikiran, dapat mawas diri, beroleh pedoman pergaulan dan mengatasi kesedihan.

邇 (迩) 之 事 父 ,遠 (远) 之 事 君 。
多 識 (识) 於 (于) 鳥 (鸟) 獸 (兽) 草 木 之 名 。
“Dalam hal yang dekat, dapat kau gunakan untuk mengabdi kepada orang tuamu dan dalam hal yang jauh, dapat kau gunakan untuk mengabdi kepada pemimpin; lebih jauh kami akan mengenal nama-nama burung, hewan, rumput dan pohon-pohonan.”

子 謂 (谓) 伯 魚 (鱼) 曰 :
女 為 (为) 周 南 召 南 矣 乎 ?
人 而 不 為 (为) 周 南 召 南 ,
其 猶 (犹) 正 牆 (墙) 面 而 立 也 與 (与) !
10. Nabi bersabda kepada Bo Yu – Pik Gi, “Sudahkah engkau mempelajari Sanjak Zhou Nan – Ciu Lam dan Shao Nan – Tiau Lam? Seseorang yang tidak mempelajari Sanjak Zhou Nan – Ciu Lam dan Shao Nan – Tiau Lam, ia seperti orang yang hanya berdiri menghadap dinding rumah.” (Shi Jing – Si King I. 1, I. 2)

子 曰 :禮 (礼) 雲 (云) 禮 (礼) 雲 (云) ,玉 帛 雲 (云) 乎 哉 !
樂 (乐) 雲 (云) 樂 (乐) 雲 (云) ,鐘 (钟) 鼓 雲 (云) 乎 哉 !
11. Nabi bersabda, “Orang sering berkata, ‘Kesusilaan! Kesusilaan!’ Tetapi, apakah itu hanya berarti mempersoalkan (sumbang-menyumbang) batu Yu – Giok, kain sutera saja? Orang sering berkata, ‘Musik! Musik!’ Apakah itu hanya berarti mempersoalkan hal menabuh lonceng dan tambur saja?” (Meng Zi – Bing Cu VII B: 37)

子 曰 :色 厲 (厉) 而 内 荏 ,譬 諸 (诸) 小 人 ,
其 猶 (犹) 穿 窬 之 盗 也 與 (与) !
12. Nabi bersabda, “Seorang yang diluarnya kelihatan keras, tetapi di dalamnya lemah, ia tak ubahnya seperti orang-orang rendah budi yang menjadi pencuri sedang melubangi atau melompati dinding rumah.”

子 曰 :鄉 (乡) 原 ,德 之 賊 (贼) 也 。
13. Nabi bersabda, “Seorang yang hanya pandai menarik perhatian untuk mendapat pujian di kampung halamannya, sesungguhnya ialah pencuri Kebajikan.”

子 曰 :道 聽 (听) 而 塗 (涂) 說 (说) ,
德 之 棄 (弃) 也 。
14. Nabi bersabda, “Mendengar Jalan Suci, lalu menggunakannya hanya sebagai bahan percakapan sepanjang jalan, sesungguhnya menyia-nyiakan Kebajikan.”

子 曰 :鄙 夫 可 與 (与) 事 君 也 與 (与) 哉 !
15. Nabi bersabda, “Seorang yang berpikiran rendah sukar dikatakan dapat mengabdi kepada pemimpin.”

其 未 得 之 也 ,患 得 之 。既 得 之 ,患 失 之 。
“Sebelum ia memperoleh kedudukan, ia selalu khawatir bagaimana memperolehnya. Setelah memperoleh kedudukan, ia selalu khawatir kalau-kalau hilang lagi.”

苟 患 失 之 ,無 (无) 所 不 至 矣 。
“Orang yang selalu khawatir kehilangan kedudukannya, niscaya tidak segan melakukan perbuatan apapun.”

子 曰 :古 者 民 有 三 疾 ,
今 也 或 是 之 亡 也 。
16. Nabi bersabda, “Jaman dahulu orang mempunyai tiga cacat yang sekarang mungkin tidak ada lagi.

古 之 狂 也 肆 ,今 之 狂 也 蕩 (荡) 。
古 之 矜 也 廉 ,今 之 矜 也 忿 戾 。
古 之 愚 也 直 ,今 之 愚 也 詐 (诈) 而 已 矣 。
“Dahulu, kekerasan hati menujukkan tidak puas dengan urusan kecil; sekarang, kekerasan hati menunjukkan perbuatan sewenang-wenang. Dahulu, keangkuhan me- nunjukkan Kesucian, sekarang keangkuhan menunjukkan perbuatan jahat dan suka marah-marah. Dahulu, kebodohan menunjukkan kelurusan; sekarang, kebodohan menunjukkan banyak akal busuk.”

子 曰 :巧 言 令 色 ,鮮 (鲜) 矣 仁 。
17. Nabi besabda, “Seorang yang pandai memutar kata-kata dan bermanis muka, sesungguhnya jarang berperi Cinta Kasih.” (Lun Yu – Lun Gi I: 3)

子 曰 :惡 (恶) 紫 之 奪 (夺) 朱 也 ,
惡 (恶) 鄭 (郑) 聲 (声) 之 亂 (乱) 雅 樂 (乐) 也 ,
惡 (恶) 利 口 之 覆 邦 家 者 。
18. Nabi bersabda, “Aku benci kepada warna ungu yang merebut kedudukan warna merah asli. Aku benci kepada musik Negeri Zheng – Ting yang merusak keindahan Musik Pujian. Aku benci kepada orang yang tajam lidah sehingga dapat membawa kehancuran bagi Negara dan rumah tangga.”

子 曰 :予 欲 無 (无) 言 。
19. Nabi bersabda, “Aku ingin tidak usah bicara lagi.”

子 貢 (贡) 曰 :子 如 不 言 ,
則 (则) 小 子 何 述 焉 ?
Zi Gong – Cu Khong bertanya, “Bila Guru tidak mau berbicara lagi, bagaimanakah murid-murid dapat mengikuti pelajaran?”

子 曰 :天 何 言 哉 ?
四 時 (时) 行 焉 ,百 物 生 焉 ,天 何 言 哉 ?
Nabi bersabda, “Berbicaralah Tian – Thian Yang Maha Esa? Empat musim beredar dan segenap makluk tumbuh. Berbicarakah Tian – Thian Yang Maha Esa?”

孺 悲 欲 見 (见) 孔 子 ,孔 子 辭 (辞) 以 疾 。
將 (将) 命 者 出 户 ,取 瑟 而 歌 ,使 之 聞 (闻) 之 。
20. Ru Bei – Ji Pi ingin menemui Nabi Kong Zi – Khong Cu. Nabi Kong Zi – Khong Cu menolaknya dengan alasan sakit. Setelah orang yang disuruh memberi keterangan itu keluar, Nabi Kong Zi – Khong Cu memetik kecapi dan menyanyi, agar didengar olehnya. (Meng Zi – Bing Cu IIB: 2)

宰 我 問 (问) :三 年 之 喪 (丧) ,期 已 久 矣 。
21. Zai Wo – Cai Ngo bertanya, “Masa tiga tahun berkabung itu apakah tidak terlalu lama?”

君 子 三 年 不 為 (为) 禮 (礼) ,禮 (礼) 必 壞 (坏) 。
三 年 不 為 (为) 樂 (乐) ,樂 (乐) 必 崩 。
“Seorang Jun Zi – Kun Cu bila selama tiga tahun tidak mempratekkan adat istiadat, niscaya rusaklah kebiasaannya yang baik itu. Bila tiga tahun tidak menabuh alat musiknya, niscaya hilanglah kepandaiannya.

舊 (旧) 榖 (谷) 既 没 ,新 榖 (谷) 既 升 ,
鑽 (钻) 燧 (隧) 改 火 ,期 可 已 矣 。
“Dalam setahun, hasil bumi yang lama sudah habis, hasil bumi baru menggantikannya; kayu-kayu untuk bahan bakarpun sudah empat kali berganti-ganti jenisnya. Bukankah setahun itu sudah cukup?”

子 曰 :食 夫 稻 ,衣 夫 錦 (锦) ,於 (于) 女 安 乎 ?曰 :安 。
Nabi membalas bertanya, “Dalam jangka waktu yang sedemikian itu, dapatkah kamu merasa enak memakan nasi yang putih dan mengenakan pakaian yang bersulam?” Zai Wo – Cai Ngo menjawab, “Dapat!”

女 安 則 (则) 為 (为) 之 。
夫 君 子 之 居 喪 (丧) ,食 旨 不 甘 ,聞 (闻) 樂 (乐) 不 樂 (乐) ,
居 處 (处) 不 安 ,故 不 為 (为) 也 。今 女 安 則 (则) 為 (为) 之 。
“Kalau engkau dapat merasa enak, kerjakan! Seorang Jun Zi – Kun Cu melakukan berkabung karena makan apapun tidak enak, mendengarkan musikpun tidak dapat merasa gembira, berdiam di manapun tidak merasa enak; itulah mengapa ia melakukannya. Sekarang kamu sudah dapat merasa enak, kerjakan!”

宰 我 出 ,子 曰 :予 之 不 仁 也 !
子 生 三 年 ,然 後 (后) 免 於 (于) 父 母 之 懷 (怀) 。
夫 三 年 之 喪 (丧) ,天 下 之 通 喪 (丧) 也 。
予 也 ,有 三 年 之 愛 (爱) 於 (于) 其 父 母 乎 ?
Setelah Zai Wo – Cai Ngo keluar, Nabi bersabda pula, “Yu – I sungguh tidak berperi Cinta Kasih. Anak lahir setelah tiga tahun baharu dapat lepas dari asuhan ayah bundanya, maka berkabung tiga tahun sudah teradatkan di dunia. Mungkinkah Yu – I tidak mendapatkan cinta orang tuanya tiga tahun?” (Zhong Yong – Tiong Yong XVII. 3)

子 曰 :饱 食 終 (终) 日 ,無 (无) 所 用 心 ,難 (难) 矣 哉 !
不 有 博 弈 者 乎 ?
為 (为) 之 猶 (犹) 賢 (贤) 乎 已 。
22. Nabi bersabda, “Orang yang sepanjang hari hanya makan kenyang, tidak mau menggunakan fikirannya; sungguh menyusahkan. Tidak dapatkah melewatkan waktu dengan main catur? Mungkin cara ini masih lebih baik!”

子 路 曰 :君 子 尚 勇 乎 ?
23. Zi Lu – Cu Lo bertanya, “Seorang Jun Zi – Kun Cu itu menjunjung tinggi Keberaniankah?”

子 曰 :君 子 義 (义) 以 為 (为) 上 。
君 子 有 勇 而 無 (无) 義 (义) 為 (为) 亂 (乱) ,
小 人 有 勇 而 無 (无) 義 (义) 為 (为) 盗 。
Nabi bersabda, “Seorang Jun Zi – Kun Cu meletakkan kebenaran di tempat teratas. Seorang yang berkedudukan tinggi bila hanya mengutamakan Keberanian, dan tanpa Kebenaran, niscaya akan menimbulkan kekacauan. Seorang rakyat jelata bila hanya mengutamakan Keberanian tanpa Kebenaran, niscaya akan menjadi perampok.”

子 貢 (贡) 曰 :君 子 亦 有 惡 (恶) 乎 ?
24. Zi Gong – Cu Khong bertanya, “Adakah yang dibenci oleh seorang Jun Zi – Kun Cu?”

子 曰 :有 惡 (恶) 。惡 (恶) 稱 (称) 人 之 惡 (恶) 者 。
惡 (恶) 居 下 流 而 訕 (讪) 上 者 。
惡 (恶) 勇 而 無 (无) 禮 (礼) 者 。惡 (恶) 果 敢 而 窒 者 。
曰 :(赐) 也 ,亦 有 惡 (恶) 乎 ?
Nabi bersabda, “Ada, Ia benci akan perbuatan menunjuk-nunjukkan keburukan orang lain; benci akan perbuatan sebagai orang bawahan memfitnah atasannya; benci akan perbuatan berani tanpa Kesusilaan; dan benci akan perbuatan gegabah tanpa memikirkan akibatnya. Adakah perbuatan orang yang kau benci, Si – Su?”

惡 (恶) 徼 以 為 (为) 知 者 。惡 (恶) 不 孫 (孙) 以 為 (为) 勇 者 。
惡 (恶) 訐 (讦) 以 為 (为) 直 者 。
“Murid benci akan perbuatan meremehkan hasil yang dicapai orang lain dan menganggap diri sendiri pandai; benci akan perbuatan tidak senonoh dan menganggap diri sendiri berani; dan benci akan perbuatan membuka rahasia orang lain dan menganggap diri sendiri jujur.”

子 曰 :唯 女 子 與 (与) 小 人 為 (为) 難 (难) 養 (养) 也 。
近 之 則 (则) 不 孫 (孙) ,遠 (远) 之 則 (则) 怨 。
25. Nabi bersabda, “Yang paling sukar ialah bergaul dengan para dayang dan Xiao Ren – Siau Jien. Kalau didekati, berbuat melampaui batas; dijauhi, merasa tidak senang.”

子 曰 :年 四 十 而 見 (见) 惡 (恶) 焉 ,其 終 (终) 也 已 。
26. Nabi bersabda, “Orang yang sampai usia empat puluh tahun masih suka berbuat buruk, sepanjang hidupnya akan berbuat demikian.”


JILID XVIII. 微 子 – (BI CU – NAMA)

微 子 去 之 ,箕 子 為 (为) 之 奴 ,比 干 諫 (谏) 而 死 。
1. (Oleh karena Raja Zhou – Tiu berbuat jahat) Wei Zi – Bi Cu menyingkirkan diri, Ji Zi – Ki Cu dihukum menjadi budak dan Bi Gan – Pi Kan dianiaya sehingga mati
(Meng Zi – Bing Cu IIA: 1/8)

孔 子 曰 :殷 有 三 仁 焉 。
Nabi Kong Zi – Khong Cu bersabda, “Kerajaan Yin – Ien masih mempunyai tiga orang yang berperi Cinta Kasih.”

柳 下 惠 為 (为) 士 師 (师) ,三 黜 (黜) 。人 曰 :子 未 可 以 去 乎 ?
2. Liu Xia Hui – Liu He Hwi tiga kali diangkat dan diturunkan sebagai menteri kehakiman. Ada orang bertanya, “Mengapakah tuan tidak pergi saja?”
(Lun Yu – Lun Gi XV: 14)

曰 :直 道 而 事 人 ,焉 往 而 不 三 黜 (黜) ?
枉 道 而 事 人 ,何 必 去 父 母 之 邦 ?
Jawabnya, “Kalau aku menjalankan hidup lurus di dalam Jalan Suci untuk mengabdi kepada seseorang, dimanakah aku tidak akan diangkat dan dipecat? Kalau aku mau mengingkari Jalan Suci untuk mengabdi kepada seseorang, mengapakah aku harus meninggalkan negeri orang tuaku?”

齊 (齐) 景 公 待 孔 子 ,曰 :若 季 氏 ,則 (则) 吾 不 能 ,以 季 ,
孟 之 間 (间) 待 之 。曰 :吾 老 矣 ,不 能 用 也 。孔 子 行 。
3. Di dalam suatu musyawarah, Raja muda Jing – King dari Negeri Qi – Cee membicarakan sikapnya terhadap Nabi Kong Zi – Khong Cu, “Aku tidak dapat memberikan kedudukan kepadaNya setingkat kepala Keluarga Ji – Kwi, maka Ia akan kuberi kedudukan setingkat dengan kedudukan Kepala Keluarga Ji – Kwi dan Kepala Keluarga Meng – Bing” (LunYu – Lun Gi II: 5) Kemudian berkata lagi, “Aku sudah terlalu tua, aku tidak dapat menggunakan tenagaNya lagi.” Maka Nabi Kong Zi – Khong Cu pun meninggalkan Negeri Qi – Cee.

齊 (齐) 人 歸 (归) 女 樂 (乐) ,季 桓 子 受 之 ,三 日 不 朝 ,
孔 子 行 。
4. Negeri Qi – Cee mengirimkan penari-penari wanita ke Negeri Lu – Lo. Ji Huan Zi – Kwi Hwan Cu menerimanya dan tiga hari tidak ada sidang di istana. Maka Nabi Kong Zi – Khong Cu pun meninggalkan Negeri Lu – Lo.

楚 狂 接 輿 (舆) 歌 而 過 (过) 孔 子 ,
曰 :鳳 (凤) 兮 鳳 (凤) 兮 !何 德 之 衰 !
往 者 不 可 諫 (谏) ,來 (来) 者 猶 (犹) 可 追 。
已 而 已 而 !今 之 從 (从) 政 者 殆 而 !
5. Jie Yu – Ciap I seorang majenun dari Negeri Chu – Cho melewati Nabi Kong Zi – Khong Cu sambil bernyanyi-nyanyi, “O, burung Feng – Hong, burung Feng – Hong; sudah melemahkan Kebajikanmu? Yang sudah lalu tidak dapat dicegah, yang mendatang saja mungkin dapat dikejar. Sudahlah! Sudahlah! Memegang pemerintahan pada jaman sekarang ini sungguh berbahaya.” (Lun Yu – Lun Gi IX: 9).

孔 子 下 ,欲 與 (与) 之 言 。
趨 (趋) 而 辟 之 ,不 得 與 (与) 之 言 。
Nabi Kong Zi – Khong Cu turun dari kereta, ingin berbicara dengannya; tetapi orang itu cepat menyingkirkan diri sehingga tidak dapat diajak berbicara.

長 (长) 沮 ,桀 溺 耦 而 耕 ,孔 子 過 (过) 之 ,
使 子 路 問 (问) 津 焉 。
6. Chang Ju – Tiang Chi dan Jie Ni – Kiat Lik mengerjakan sawahnya. Nabi Kong Zi – Khong Cu melewati mereka lalu menyuruh Zi Lu – Cu Lo menanyakan letak tempat penyeberangan. (Lun Yu – Lun Gi XIV: 39)

長 (长) 沮 曰 :夫 執 (执) 輿 (舆) 者 為 (为) 誰 (谁) ?
子 路 曰 :為 (为) 孔 丘 。
曰 :是 魯 (鲁) 孔 丘 與 (与) ?
曰 :是 也 。曰 :是 知 津 矣 。
Chang Ju – Tiang Chi membalas bertanya, “Siapakah yang memegang kendali kereta itu?”
“Zi Lu – Cu Lo menjawab, “Dialah Kong Qiu – Khong Khiu.”
“Kong Qiu – Khong Khiu dari negeri Lu – Lo itu?”
“Benar!”
“O, Dia tentu tahu tempat penyeberangannya.”

問 (问) 於 (于) 桀 溺 。桀 溺 曰 :子 為 (为) 誰 (谁) ?
曰 :為 (为) 仲 由 。
曰 :是 魯 (鲁) 孔 丘 之 徒 與 (与) ?
對 (对) 曰 :然 。
曰 :滔 滔 者 ,天 下 皆 是 也 ,而 誰 (谁) 以 易 之 。
且 而 ,與 (与) 其 從 (从) 辟 人 之 士 也 ,
豈 (岂) 若 從 (从) 辟 世 之 士 哉 !耰 而 不 輟 (辍) 。
Zi Lu – Cu Lo lalu bertanya kepada Jie Ni – Kiat Lik. Jie Ni – Kiat Lik membalas bertanya, “Siapakah Tuan?”
“Zhong You – Tiong Yu.”
“O, penganut Kong Qiu – Khong Khiu dari Negeri Lu – Lo itu?”
“Benar.”
“Banjir sudah melanda segala sesuatu di dunia ini, siapakah yang dapat memperbaiki? Daripada engkau mengikuti orang yang hendak menyingkiri orang-orang jahat dengan pergi ke tempat-tempat lain, bukankah lebih baik ikut aku menyingkiri masyarakat.”Lalu melanjutkan pekerjaannya.

子 路 行 以 告 。夫 子 憮 (怃) 然 曰 :
鳥 (鸟) 獸 (兽) 不 可 與 (与) 同 群 ,
吾 非 斯 人 之 徒 與 (与) 而 誰 (谁) 與 (与) ?
天 下 有 道 ,丘 不 與 (与) 易 也 。
Zi Lu – Cu Lo melaporkan hal itu kepada Nabi. Nabi sambil mengeluh bersabda, “Kita manusia, tidak dapat hanya hidup bersama burung dan hewan. Bukankah Aku ini manusia? Kepada siapa Aku harus berkumpul? Kalau dunia dalam Jalan Suci, Qiu – Khiu tidak usah berusaha memperbaikinya.”

子 路 從 (从) 而 後 (后) ,
遇 丈 人 ,以 杖 荷 蓧 。
子 路 問 (问) 曰 :子 見 (见) 夫 子 乎 ?
丈 人 曰:四 體 (体) 不 勤 ,五 穀 (谷) 不 分 ,
孰 為 (为) 夫 子 !植 其 杖 而 芸 。
7. Zi Lu – Cu Lo tertinggal di belakang dan menjumpai seorang tua dengan pikulannya menggalas tempat rumput. Zi Lu – Cu Lo bertanya, “Berjumpakah Tuan dengan Guruku?”
Orang tua itu berkata, “Hai orang yang keempat anggota tubuhmu tidak dapat bekerja dan tidak dapat membedakan kelima macam hasil bumi, siapakah mengenal Gurumu?” Setelah itu lalu menancapkan pikulannya dan mulai menyabit rumput.

子 路 拱 而 立 。止 子 路 宿 ,殺 (杀) 雞 (鸡) 為 (为) 黍 而 食 之 ,
見 (见) 其 二 子 焉 。明 日 ,子 路 行 ,以 告 。
子 曰 :隱 (隐) 者 也 。使 子 路 反 見 (见) 之 。至 ,則 (则) 行 矣 。
Zi Lu – Cu Lo dengan merangkapkan kedua tangannya berdiri di dekat orang itu. Kemudian, orang itu mengajak Zi Lu – Cu Lo menginap di rumahnya. Di sana ia dipotongkan ayam dan ditanakkan nasi sebagai jamuan; dan diperkenalkan dengan kedua orang anaknya. Keesokan harinya Zi Lu – Cu Lo pergi dan melaporkan kepada Nabi. Nabi bersabda, “Dia seorang yang menyembunyikan dirinya.” Lalu disuruhnya Zi Lu – Cu Lo menjumpai sekali lagi, tetapi setibanya di sana ternyata orang itu sudah pergi.

子 路 曰 :不 仕 無 (无) 義 (义) ,長 (长) 幼 之 節 (节) ,
不 可 廢 (废) 也 。君 臣 之 義 (义) ,如 之 何 其 廢 (废) 之 ?
欲 潔 (洁) 其 身 而 亂 (乱) 大 倫 (伦) 。
君 子 之 仕 也 ,行 其 義 (义) 也 。道 之 不 行 ,已 知 之 矣 。
(Kepada kedua orang anaknya) Zi Lu – Cu Lo berkata, “Seseorang yang mengelakkan diri tidak mau memangku jabatan, itu tidak menetapi kewajiban; kalau hubungan antara yang tua dan yang muda saja tidak boleh disia-siakan, bagaimanakah kewajiban seorang menteri kepada rajanya, boleh begitu saja disia-siakan? Ini berarti, karena hanya ingin membersihkan diri sendiri, membuat perkara besar kacau. Seorang Jun Zi – Kun Cu memangku jabatan adalah untuk menjalankan kewajiban. Hal Jalan Suci tidak dapat berkembang saat ini, ia sudah menyadarinya.”

逸 民 :伯 夷 ,叔 齊 (齐) ,虞 仲 ,
夷 逸 ,朱 張 (张) ,柳 下 惠 ,少 連 (连) 。
8. Orang-orang yang telah mengundurkan diri dari dunia ramai ialah: Bo Yi – Pik I, Shu Qi – Siok Cee, Yu Zhong – Gi Tiong, Yi Yi – I Iet, Zhu Zhang – Cu Tiang, Liu Xia Hui – Liu He Hwi dan Shao Lian – Siau Lian.

子 曰 :不 降 其 志 ,不 辱 其 身 ,伯 夷 ,叔 齊 (齐) 與 (与) ?
Nabi bersabda, “Yang tidak mau merendahkan cita-citanya dan tidak mau mencemarkan dirinya ialah Bo Yi – Pik I dan Shu Qi – Siok Cee.”
(Lun Yu – Lun Gi V: 23)

謂 (谓) 柳 下 惠 ,少 連 (连) ,降 志 辱 身 矣 。
言 中 倫 (伦) ,行 中 慮 (虑) ,其 斯 而 已 矣 。
“Lui Xia Hui – Liu He Hwi dan Shao Lian – Siau Lian mau merendahkan cita-citanya dan mau mencemarkan dirinya, tetapi kata-katanya selalu tepat dan perbuatannya pun tepat dengan pikiran yang benar. Demikianlah mereka.”

謂 (谓) 虞 仲 ,夷 逸 ,隱 (隐) 居 放 言 ,
身 中 清 ,廢 (废) 中 權 (权) 。
“Yu Zhong – Gi Tiong dan Yi Yi – I Iet menyembunyikan diri dan berlagak gila; tetapi dirinya tetap bersih dan membuang dirinya itu berdasar perhitungan yang benar.”

我 則 (则) 異 (异) 於 (于) 是 ,無 (无) 可 無 (无) 不 可 。
“Aku lain dengan mereka itu; bagiKu tiada sesuatu yang mesti boleh atau mesti tidak boleh.”

大 師 (师) 挚 適 (适) 齊 (齐) ,亞 (亚) 飯 (饭) 干 適 (适) 楚 ,
三 飯 (饭) 繚 (缭) 適 (适) 蔡 ,四 飯 (饭) 缺 適 (适) 秦 ,
鼓 方 叔 入 於 (于) 河 ,播 鼗 武 入 於 (于) 飯 (汉) ,
少 師 (师) 陽 (阳) ,擊 (击) 磬 襄 入 於 (于) 海 。
9. (Karena tiga Keluarga Besar Negeri Lu – Lo merusak adat istiadat) Pemimpin umum musik, Zhi – Ci lari ke Negeri Qi – Cee; pemimpin musik saat makan ke dua, Gan – Kan, lari ke Negeri Chu – Cho; pemimpin musik saat makan ketiga, Liao – Liau, lari ke Negeri Cai – Chai; pemimpin musik saat makan keempat, Que – Khwat, lari ke Negeri Qin – Chien; penabuh tambur, Fang Shu – Hong Siok, lari ke seberang Sungai He – Hoo; penabuh tambur kecil, Wu – Bu, lari ke daerah Sungai Han – Han dan pembantu pemimpin musik, Yang – Yang, serta penabuh alat musik batu, Xiang – Siang, lari ke seberang lautan.

周 公 謂 (谓) 魯 (鲁) 公 曰 :
君 子 不 施 其 親 (亲) ,不 使 大 臣 怨 乎 不 以 。
故 舊 (旧) 無 (无) 大 故 ,則 (则) 不 棄 (弃) 也 。
無 (无) 求 備 (备) 於 (于) 壹 (一) 人 。
10. Pangeran Zhou – Ciu memberi nasehat kepada (putranya) Pangeran Negeri Lu – Lo, “Seorang Jun Zi – Kun Cu tidak menyia-nyiakan keluarga. Janganlah menjadikan menteri-menteri besarmu menyesal. Pegawai yang lama bila tidak terlalu berbuat salah, jangan dipecat. Janganlah mengharap seorang dapat mengerjakan segala sesuatu.”

周 有 八 士 。伯 达 ,伯 适 ,仲 突 ,仲 忽 ,
叔 夜 ,叔 夏 ,季 隨 (随) ,季 騧 。
11. Dinasti Zhou – Ciu mempunyai delapan orang terpelajar yakni: Bo Da – Pik Tat, Bo Gua – Pik Khwat, Zhong Tu – Tiong Tut, Zhong Hu – Tiong Hut, Shu Ye – Siok Ya, Shu Xia – Siok He, Ji Sui – Kwi Si dan Ji Gua – Kwi Wa. (Empat pasang saudara kembar dari seorang ibu pada jaman kejayaan dinasti Zhou – Ciu).


JILID XIX. 子 張 (张) – (CU TIANG – NAMA)

子 張 (张) 曰 :士 見 (见) 危 致 命 ,見 (见) 得 思 義 (义) ,
祭 思 敬 ,喪 (丧) 思 哀 ,其 可 已 矣 。
1. Zi Zhang – Cu Tiang berkata, “Seorang Siswa bila menghadapi bahaya, berani menetapi Firman; bila melihat keuntungan ingat akan Kebenaran; di dalam melakukan sembahyang, penuh khidmat; dan, dalam saat berkabung ingat akan pentingnya rasa sedih. Demikianlah ia mencukupi syarat.” (Lun Yu – Lun Gi XII: 20).

子 張 (张) 曰 :
執 (执) 德 不 弘 ,信 道 不 篤 (笃) ,焉 能 為 (为) 有 ?
焉 能 為 (为) 亡 ?
2. Zi Zhang – Cu Tiang berkata, “Seseorang yang memegang Kebajikan tetapi tidak mengembangkannya; percaya akan Jalan Suci tetapi tidak sungguh-sungguh: ia ada, tidak menambah, dan ia tidak adapun tidak mengurangi.”

子 夏 之 門 (门) 人 問 (问) 交 (于) 子 張 (张) 。
子 张 曰 :子 夏 雲 (云) 何 ?
3. Murid Zi Xia – Cu He bertanya kepada Zi Zhang – Cu Tiang tentang cara bergaul. Zi Zhang – Cu Tiang berkata, “Apakah yang dikatakan Zi Xia – Cu He kepadamu?”

對 (对) 曰 :子 夏 曰 :可 者 與 (与) 之 ,其 不 可 者 拒 之 。
Jawabnya, “Bergaullah dengan orang yang patut diajak bergaul dan janganlah bergaul dengan orang yang tidak patut diajak bergaul.”

子 張 (张) 曰 :異 (异) 乎 吾 所 聞 (闻) :
君 子 尊 賢 (贤) 而 容 眾 (众) ,嘉 善 而 矜 不 能 。
我 之 大 賢 (贤) 與 (与) ,於 (于) 人 何 所 不 容 ?
我 之 不 賢 (贤) 與 (与) ,人 將 (将) 拒 我 ,
如 之 何 其 拒 人 也 ?
Zi Zhang – Cu Tiang berkata, “Yang pernah kudengar tidak demikian, ‘Seorang Jun Zi – Kun Cu memuliakan para bijaksana dan bergaul dengan siapapun; ia memuji orang yang pandai dan menaruh belas kasihan kepada orang yang bodoh’. Kalau orang benar-benar bijaksana, mengapakah tidak mau bergaul dengan siapapun? Kalau tidak bijaksana, orang lain yang akan menolak kita. Bagaimanakah kita berani menolak orang?”

子 夏 曰 :雖 (虽) 小 道 ,必 有 可 觀 (观) 者 焉 ,
致 遠 (远) 恐 泥 ,是 以 君 子 不 為 (为) 也 。
4. Zi Xia – Cu He berkata, “Hal-hal yang kecil mungkin ada pula faedahnya yang patut dilihat; tetapi, hal itu tidak dapat untuk mencapai yang jauh; maka seorang Jun Zi – Kun Cu tidak mau mengutamakannya.”

子 夏 曰 :日 知 其 所 亡 ,月 無 (无) 忘 其 所 能 ,
可 謂 (谓) 好 學 (学) 也 已 矣 。
5. Zi Xia – Cu He berkata, “Seorang yang tiap hari dapat mengetahui pelajaran-pelajaran yang belum dipahami dan tiap bulan tidak melupakan pelajaran-pelajaran yang sudah dipahami, ia boleh dikatakan suka belajar.”

子 夏 曰 :博 學 (学) 而 篤 (笃) 志 ,
切 問 (问) 而 近 思 ,仁 在 其 中 矣 。
6. Zi Xia – Cu He berkata, “Yang banyak-banyak belajar dan penuh semangat (cita); yang suka bertanya dan mawas diri, bertenggang rasa; Cinta Kasih sudah didalamnya.”

子 夏 曰 :百 工 居 肆 以 成 其 事 ,君 子 學 (学) 以 致 其 道 。
7. Zi Xia – Cu He berkata, “Beratus tukang itu dengan mempunyai tempat bekerja, barulah dapat menyempurnakan hasilnya; seorang Jun Zi – Kun Cu dengan belajar barulah dapat mencapai Jalan Suci.”

子 夏 曰 :小 人 之 過 (过) 也 必 文 。
8. Zi Xia – Cu He berkata, “Bila seorang Xiao Ren – Siau Jien berkata salah, ia mesti menutupinya dengan hal-hal yang nampak indah.”

子 夏 曰 :君 子 有 三 變 (变) 。
望 之 儼 (俨) 然 ,即 之 也 溫 (温) ,聽 (听) 其 言 也 厲 (厉) 。
9. Zi Xia – Cu He berkata, “Ada tiga perubahan pada seorang Jun Zi – Kun Cu; Dilihat dari jauh nampak agung, setelah dekat ternyata ramah-tamah, dan setelah didengar kata-katanya ternyata tegas.”

子 夏 曰 :君 子 信 而 後 (后) 勞 (劳) 其 民 。
未 信 ,則 (则) 以 為 (为) 厲 (厉) 己 也 。信 而 後 (后) 諫 (谏) 。
未 信 ,則 (则) 以 為 (为) 謗 (谤) 己 也 。
10. Zi Xia – Cu He berkata, “Seorang Jun Zi – Kun Cu setelah memperoleh kepercayaan rakyat baru berani menyuruh mereka bekerja keras. Bila belum mendapat kepercayaan, niscaya akan dianggap menindas. Harus mendapat kepercayaan lebih dahulu sebelum memberi peringatan kepada atasannya. Bila belum mendapat kepercayaan, niscaya disangka hanya pandai menyalahkan.”

子 夏 曰 :大 德 不 踰 (逾) 閑 (闲) ,小 德 出 入 可 也 。
11. Zi Xia – Cu He berkata, “Bila tidak melanggar garis-garis batas Kebajikan besar, orang akan dapat masuk-keluar Kebajikan kecil.”

子 遊 (游) 曰 :子 夏 之 門 (门) 人 小 子 ,
當 (当) 洒 掃 (扫) 應 (应) 對 (对) 進 (进) 退 則 (则) 可 矣。
抑 末 也 。本 之 則 (则) 無 (无) ,如 之 何 ?
12. Zi You – Cu Yu berkata, “Murid-murid Zi Xia – Cu He hanya diberi pelajaran menyiram, menyapu, tanya jawab, menghadap dan mengundurkan diri. Ini boleh juga, tetapi bukankah tidak memadai? Kalau pelajaran-pelajaran pokok tidak diberikan, bagaimanakah ini?”

子 夏 聞 (闻) 之 ,曰 :噫 !言 遊 (游) 過 (过) 矣 !
君 子 之 道 ,孰 先 傳 (传) 焉 ?孰 後 (后) 倦 焉 ?
譬 諸 (诸) 草 木 ,區 (区) 以 别 矣 。
君 子 之 道 ,焉 可 誣 (诬) 也 。
有 始 有 卒 者 ,其 惟 聖 (圣) 人 乎 ?
Ketika Zi Xia – Cu He mendengar hal ini, berkata, “O, sungguh salah Yan You – Gan Yu. Cara mengajar seorang Jun Zi – Kun Cu mendahulukan apa yang harus didahulukan, membelakangkan apa yang harus dibelakangkan. Ilmu itu ialah sebagai rumput dan pohon-pohonan, dapat pula digolong-golongkan menurut jenisnya. Cara mengajar seorang Jun Zi – Kun Cu bagaimanakah dapat dikacaukan begitu saja? Yang dapat belajar dari permulaan sampai akhir pelajaran seluruhnya sempurna diterima, hanya seorang Nabi dapat mengerjakannya.”

子 夏 曰 :仕 而 優 (优) 則 (则) 學 (学) ,
學 (学) 而 優 (优) 則 (则) 仕 。
13. Zi Xia – Cu He berkata, “Kalau memangku jabatan, janganlah lupa memperdalam pelajaran. Dalam belajar, janganlah lupa pula melakukan tugas.”

子 遊 (游) 曰 :喪 (丧) ,致 乎 哀 而 止 。
14. Zi You – Cu Yu berkata, “Dalam hal berkabung, bila ada rasa sedih, itu sudah cukup.” (Lun Yu – Lun Gi III: 4)

子 遊 (游) 曰 :吾 友 張 (张) 也 ,
為 (为) 難 (难) 能 也 ,然 而 未 仁 。
15. Zi You – Cu Yu berkata, “Sahabatku Zi Zhang – Cu Tiang itu dapat melaksanakan tugas yang sukar. Sayang, ia belum dapat tepat di dalam Cinta Kasih.”

曾 子 曰 :堂 堂 乎 張 (张) 也 ,
難 (难) 與 (与) 並 (并) 為 (为) 仁 矣 。
16. Zeng Zi – Cing Cu berkata, “Sungguh mempesonakan Zi Zhang – Cu Tiang itu! Tetapi sukar untuk bersama-sama dengannya menempuh Cinta Kasih.”

曾 子 曰 :吾 聞 (闻) 諸 (诸) 夫 子 :
人 未 有 自 致 者 也 ,必 也 親 (亲) 喪 (丧) 乎 。
17. Zeng Zi – Cing Cu berkata, “Dahulu aku mendengar Guru bersabda, ‘Dalam hidup sehari-hari kita tidak dapat memastikan betapa besar rasa cinta seseorang kepada orang tuanya. Itu akan jelas bila datang masa berkabung.’”

曾 子 曰 :吾 聞 (闻) 諸 (诸) 夫 子 :
孟 莊 (庄) 子 之 孝 也 ,其 他 可 能 也 ,
其 不 改 父 之 臣 與 (与) 父 之 政 ,是 難 (难) 能 也 。
18. Zeng Zi – Cing Cu berkata, “Dahulu aku mendengar Guru bersabda, ‘Laku Bakti Meng Zhuang Zi – Bing Cong Cu kepada orang tuanya, orang lain masih dapat melakukan. Tetapi hal tidak mengganti para pembantu dan cara pemerintahan mendiang ayahnya, sukar dilakukan orang lain.”

孟 氏 使 陽 (阳) 膚 (肤) 為 (为) 士 師 (师) ,
問 (问) 於 (于) 曾 子 。曾 子 曰 :上 失 其 道 ,民 散 久 矣 。
如 得 其 情 ,則 (则) 哀 矜 而 勿 喜 。
19. Keluarga Meng – Bing akan mengangkat Yang Fu – Yang Hu menjadi hakim. Yang Fu – Yang Hu bertanya kepada Zeng Zi – Cing Cu. Zeng Zi – Cing Cu menjawab, “Saat ini para pembesar sudah banyak yang ingkar dari Jalan Suci dan rakyat lama terlunta-lunta. Maka kalau engkau memeriksa suatu perkara, haruslah mengenal perasaan orang itu. Kasihanilah dia, jangan hanya gembira dapat memutuskan suatu perkara.”

子 貢 (贡) 曰 :紂 (纣) 之 不 善 ,不 如 是 之 甚 也 。
是 以 君 子 惡 (恶) 居 下 流 ,天 下 之 惡 (恶) 皆 歸 (归) 焉。
20. Zi Gong – Cu Khong berkata, “Kejahatan Raja Zhou – Tiu sesungguhnya tidak sehebat yang diceritakan orang. Maka, seorang pemimpin hendaknya membenci segala perbuatan yang boleh menjerumuskan dirinya; karena, bila ia terjerumus, segenap kejahatan di dunia akan ditumpukkan kepadanya.”

子 貢 (贡) 曰 :君 子 之 過 (过) 也 ,如 日 月 之 食 焉 。
過 (过) 也 ,人 皆 見 (见) 之 。更 也 人 皆 仰 之 。
21. Zi Gong – Cu Khong berkata, “Bila seorang pemimpin berbuat salah, akan laksana gerhana matahari atau bulan. Kesalahan itu akan dilihat semua orang. Tetapi kalau ia mau segera mengubahnya, rakyat akan merasa gembira.”

衛 (卫) 公 孫 (孙) 朝 問 (问) 於 (于) 子 貢 (贡) 曰 :
仲 尼 焉 學 (学) ?
22. Gong Sun Chao – Kong Sun Tiau dari Negeri Wei – Wee bertanya kepada Zi Gong – Cu Khong, “Kepada siapakah Zhong Ni – Tiong Ni belajar?”

子 貢 (贡) 曰 :文 武 之 道 ,未 墜 (坠) 於 (于) 地 ,在 人 。
Zi Gong – Cu Khong menjawab, “Jalan Suci Raja Wen – Bun dan Wu – Bu belum musna dari muka bumi, maka masih terdapat dalam diri tiap-tiap orang.

賢 (贤) 者 識 (识) 其 大 者 ,不 賢 (贤) 者 識 (识) 其 小 者 ,
莫 不 有 文 武 之 道 焉。
夫 子 焉 不 學 (学) ?而 亦 何 常 師 (师) 之 有 ?
“Seorang yang Bijaksana, akan mengenal Ajaran itu banyak-banyak. Yang tidak Bijaksana hanya dapat mengenalnya sedikit. Tidak ada tempat yang tidak terdapat Jalan Suci Raja Wen – Bun dan Wu – Bu. Masakan Guru tidak belajar? Tetapi haruskah Guru mempunyai seorang guru tertentu?”

叔 孫 (孙) 武 叔 語 (语) 大 夫 於 (于) 朝 ,
曰 :子 貢 (贡) 賢 (贤) 於 (于) 仲 尼 。
23. Shu Sun Wu Shu – Siok Sun Bu Siok di dalam musyawarahnya di istana berkata, “Sesungguhnya Zi Gong – Cu Khong itu lebih Bijaksana dari pada Zhong Ni – Tiong Ni.”

子 服 景 伯 以 告 子 貢 (贡) 。
Zi fu Jing bo – Cu Hok King Pik melaporkan hal itu kepada Zi Gong – Cu Khong
(Lun Yu – Lun Gi XIV: 36)

子 貢 (贡) 曰 :譬 之 宫 牆 (墙) ,賜 (赐) 之 牆 (墙) 也 及 肩 ,
窺 (窥) 見 (见) 室 家 之 好 ,夫 子 之 牆 (墙) 數 (数) 仞 。
Zi Gong – Cu Khong berkata: “Seumpama dinding istana, dinding istanaku hanya setinggi bahu sehingga tiap orang dapat melihat keindahan bangunan di dalamnya; sedangkan dinding istana Guru bertombak-tombak tingginya.”

不 得 其 門 (门) 而 入 ,不 見 (见) 宗 廟 (庙) 之 美 ,百 官 之 富 。
得 其 門 (门) 者 或 寡 矣 。夫 子 之 雲 (云) ,不 亦 宜 乎 ?
“Kalau seseorang tidak mendapatkan pintu untuk memasukinya, tidak akan dapat melihat betapa indah Zong Miao – Cong Bio (Miao – Bio Leluhurnya) dan betapa megah gedung-gedungnya. Sesungguhnya yang boleh mendapatkan pintu masuk itu tidaklah banyak. Maka, kalau tuanmu itu berkata demikian, bukankah itu wajar?”

叔 孫 (孙) 武 叔 毁 仲 尼 。
24. Shu Sun Wu Shu – Siok Sun Bu Siok mencela Ajaran Zhong Ni – Tiong Ni.

子 貢 (贡) 曰 :無 (无) 以 為 (为) 也 。仲 尼 ,不 可 毁 也 。
他 人 之 賢 (贤) 者 ,丘 陵 也 ,猶 (犹) 可 踰 (逾) 也 。
仲 尼 ,日 月 也 ,無 (无) 得 而 踰 (逾) 焉 。
人 雖 (虽) 欲 自 絕 (绝) ,其 何 傷 (伤) 於 (于) 日 月 乎 ?
多 見 (见) 其 不 知 量 也 。
Zi Gong – Cu Khong berkata, “Sia-sia saja ia berbuat demikian. Ajaran Zhong Ni – Tiong Ni tidak akan tercela. Kebijaksanaan orang-orang lain boleh diumpamakan sebagai bukit yang dapat dijelajahi dan dilewati. Sedangkan Ajaran Zhong Ni – Tiong Ni ialah laksana matahari dan bulan yang tak dapat diraih dan dijamah. Meskipun orang mencela, dapatkah ia merusakkan matahari dan bulan? Hal ini hanya menunjukkan ia tidak mengenal kemampuan diri sendiri.”

陳 (陈) 子 禽 謂 (谓) 子 貢 (贡) 曰 :子 為 (为) 恭 也 ?
仲 尼 豈 (岂) 賢 (贤) 於 (于) 子 乎 ?
25. Chen Zi Qin – Tien Cu Khiem bertanya kepada Zi Gong – Cu Khong “Guru begitu menghormati Zhong Ni – Tiong Ni, masakan benar-benar Ia lebih Bijaksana dari Guru?”

子 貢 (贡) 曰 :君 子 壹 (一) 言 以 為 为 知 ,
壹 (一) 言 以 為 (为) 不 知 ,言 不 可 不 慎 也 。
Zi Gong – Cu Khong berkata, “Karena sepatah kata, orang bisa dianggap pandai; karena sepatah kata orang bisa dianggap bodoh. Maka berhati-hatilah dalam berkata.

夫 子 之 不 可 及 也 ,猶 (犹) 天 之 不 可 階 (阶) 而 升 也 。
夫 子 之 得 邦 家 者 ,所 謂 (谓) 立 之 斯 立 ,
道 之 斯 行 ,綏 (绥) 之 斯 來 (来) ,動 (动) 之 斯 和 ,
其 生 也 榮 (荣) ,其 死 也 哀 ,如 之 何 其 可 及 也 。
“Keluhuran Guru yang tidak tercapaikan itu ialah laksana langit yang tidak dapat kita naiki dengan tangga. Kalau Guru mendapatkan kedudukan atas sebuah Negara atau sebuah keluarga, maka apa yang dikatakanNya berdiri, akan berdiri, dan yang diperintahkanNya akan terlaksana; rakyat akan datang kepadaNya dan segala tindakanNya akan mendatangkan kesejahteraan. Maka dalam hidupNya, Beliau akan mendapatkan kemuliaan dan pada saat mangkatNya semua orang akan meratapiNya. Maka siapakah yang dapat menandingiNya?”


JILID XX. 堯 (尧) 曰 – (GIAU WAT – SABDA GIAU)

堯 (尧) 曰 :咨 !爾 (尔) 舜 !天 之 曆 數 (数) 在 爾 (尔) 躬 ,
允 執 (执) 其 中 ,四 海 困 窮 (穷) ,天 祿 (禄) 永 終 (终) 。
1. Yao – Giau bersabda, “Hai, kamu Shun – Sun, perintah Tian – Thian Yang Maha Esa untuk penggantian tahta ini sekarang diberikan kepadamu. Pegang teguhlah tepat di tengah. Kalau di empat penjuru lautan ini menderita sengsara, Karunia Tian – Thian itupun akan berakhir selama-lamanya.” (Shu Jing – Su King II. 2).

舜 亦 以 命 禹 。
Ketika Shun – Sun menyerahkan tahtanya kepada Yu – I, juga mengamanatkan hal ini.

曰 :予 小 子 履 ,敢 用 玄 牡 ,
敢 昭 告 於 (于) 皇 皇 後 (后) 帝 。
有 罪 不 敢 赦 。
帝 臣 不 蔽 ,簡 (简) 在 帝 心 。
朕 躬 有 罪 ,無 (无) 以 萬 (万) 方 。
萬 (万) 方 有 罪 ,罪 在 朕 躬 。
(Ketika Cheng Tang – Sing Thong melakukan sembahyang kepada Tian – Thian) berkata, “HambaMu yang kecil Lu – Li, memberanikan diri mempersembahkan korban lembu hitam, dan dengan ini memberanikan diri menyatakan kepadaMu Tian – Thian Yang Maha Besar, bahwa kepada orang yang jahat itu hambaMu tidak berani mengelakkan diri untuk tidak menghukumnya. Kebaikan maupun keburukan hamba, juga tidak berani hamba menyembunyikannya. Akan hal ini, Tian – Thian sendiri mengetahuinya. Kalau hamba berdosa janganlah ditimpakan hukuman kepada segenap rakyat dan bila rakyat berbuat dosa biarlah dihukumkan ke atas diri hamba.” (Shu Jing – Su King IV. 3)

周 有 大 賚 (赉) ,善 人 是 富 。
Ketika Raja Negeri Zhou – Ciu membagi-bagikan hadiah besar, orang-orang yang baik mendapatkan paling banyak. (Shu Jing – Su King V. 3)

雖 (虽) 有 周 親 (亲) ,不 如 仁 人 。
百 姓 有 過 (过) ,在 予 壹 (一) 人 。
“Walaupun mempunyai banyak kerabat, tidak sebanding dengan orang-orang (ku) yang berperi Cinta Kasih. Oleh karenanyalah rakyat berpaling kepadaku seorang.” (Da Xue – Thai Hak IX: 3)

謹 (谨) 權 (权) 量 ,審 (审) 法 度 ,修 廢 (废) 官 ,
四 方 之 政 行 焉 。
Maka diperintahkan, agar dengan teliti diperiksa ukuran-ukuran, diperbaiki hukum-hukum, dan dibina kembali jawatan-jawatan yang sudah terbengkelai, sehingga di empat penjuru pemerintahan berjalan lancar.

興 (兴) 滅 (灭) 國 (国) ,繼 (继) 絕 (绝) 世 ,
舉 (举) 逸 民 ,天 下 之 民 歸 (归) 心 焉 。
Dibangunkanlah kembali Negara yang musna dalam peperangan, diusahakan dapat tersambung keturunan orang-orang yang terputus turunan dan diangkat dalam jabatan kembali orang-orang pandai yang telah menyingkirkan diri sehingga hati rakyat di dunia tunduk kepadanya.

所 重 民 食 ,喪 (丧) ,祭 ,
Adapun yang harus diutamakan bagi rakyat ialah makanan, perkabungan dan sembahyang.

寬 (宽) 則 (则) 得 眾 (众) ,信 則 (则) 民 任 焉 ,
敏 則 (则) 有 功 ,公 則 (则) 說 (说) 。
Yang lapang hati niscaya mendapat simpati umum, yang dapat dipercaya niscaya mendapat kepercayaan orang, yang cekatan niscaya berhasil pekerjaannya dan yang adil niscaya mendapat sambutan yang menggembirakan. (Lun Yu – Lun Gi XVII: 6).

子 張 (张) 問 (问) 於 (于) 孔 子 曰 :
何 如 斯 可 以 從 (从) 政 矣 ?
2. Zi Zhang – Cu Tiang bertanya kepada Nabi Kong Zi – Khong Cu, “Bagaimanakah cara menjalankan pemerintahan sebaik-baiknya?”

子 曰 :尊 五 美 ,屏 四 惡 (恶) ,斯 可 以 從 (从) 政 矣 。
Nabi menjawab, “Junjunglah lima Yang Indah dan buanglah empat Yang Buruk, dengan cara ini akan dapat menjalankan pemerintahan sebaik-baiknya.”

子 張 (张) 曰 :何 謂 (谓) 五 美 ?
子 曰 :君 子 惠 而 不 費 (费) ,勞 (劳) 而 不 怨 ,
欲 而 不 貪 (贪) ,泰 而 不 驕 (骄) ,威 而 不 猛 。
Zi Zhang – Cu Tiang bertanya, “Apakah yang dimaksud dengan lima Yang Indah itu.” Nabi bersabda, “Seorang Jun Zi – Kun Cu bermurah hati tetapi tidak memboros; menyuruh orang berjerih payah, tetapi tidak menyebabkan sesal; mempunyai keinginan tetapi tidak tamak; berwibawa tetapi tidak sombong; dan keras tetapi tidak buas.” (Lun Yu – Lun Gi IV: 18; XIII: 26; VII: 38).

子 張 (张) 曰 :何 謂 (谓) 惠 而 不 費 (费) ?
子 曰 :因 民 之 所 利 而 利 之 ,斯 不 亦 惠 而 不 費 (费) 乎 ?
擇 (择) 可 勞 (劳) 而 勞 (劳) 之 ,又 誰 (谁) 怨 ?
欲 仁 而 得 仁 ,又 焉 貪 (贪) ?
君 子 無 (无) 眾 (众) 寡 ,無 (无) 小 大 ,無 (无) 敢 慢 ,
斯 不 亦 泰 而 不 驕 (骄) 乎 ?君 子 正 其 衣 冠 ,尊 其 瞻 視 (视) ,
儼 (俨) 然 人 望 而 畏 之 ,斯 不 亦 威 而 不 猛 乎 ?
Zi Zhang – Cu Tiang bertanya, “Apakah yang dimaksud dengan bermurah hati tetapi tidak memboros?”
Nabi bersabda, “Keuntungan yang diperoleh rakyat dirasakan sebagai keuntungan sendiri. Bukankah ini bermurah hati tetapi tidak memboros? Dipilih hal-hal yang perlu disertai jerih payah, barulah disuruh mengerjakan. Siapakah yang akan menyesali? Menginginkan peri Cinta Kasih dan mendapatkan Cinta Kasih itu, bagaimanakah bisa tamak? Seorang Jun Zi – Kun Cu, terhadap orang banyak atau sedikit, urusan kecil atau besar tidak berani meremehkan; maka bukankah ia berwibawa tetapi tidak sombong? Seorang Jun Zi – Kun Cu rapi pakaian dan topinya, matanya tidak sembarang melihat, sehingga orang yang memandangnya menaruh segan; bukankah ia bersikap keras tetapi tidak buas?”

子 張 (张) 曰 :何 謂 (谓) 四 惡 (恶) ?
子 曰 :不 教 而 殺 (杀) 謂 (谓) 之 虐 。
不 戒 視 (视) 成 謂 (谓) 之 暴 。慢 令 致 期 謂 (谓) 之 賊 (贼) 。
猶 (犹) 之 與 (与) 人 也 ,出 納 (纳) 之 吝 ,謂 (谓) 之 有 司 。
Zi Zhang – Cu Tiang bertanya, “Apakah yang dimaksud dengan empat Yang Buruk?” Nabi bersabda, “Dengan tanpa memberi pendidikan lalu menjatuhkan hukuman berat, ini dinamai kejam. Dengan tidak memberi kesempatan bersiap lalu menghendaki pekerjaan sempurna, ini dinamai sewenang-wenang. Dengan tidak memberi perintah tegas, kemudian meminta pekerjaan segera selesai, ini dinamai pencuri. Dan memberi sesuatu tetapi ragu-ragu untuk menyerahkan, ini dinamai pelit.”

子 曰 :不 知 命 ,無 (无) 以 為 (为) 君 子 也 。
3. Nabi bersabda, “Yang tidak mengenal Firman, ia tidak dapat menjadi seorang Jun Zi – Kun Cu.

不 知 禮 (礼) ,無 (无) 以 立 也 。
Yang tidak mengenal Kesusilaan, ia tidak dapat teguh pendirian.

不 知 言 ,無 (无) 以 知 人 也 。
“Yang tidak mengenal perkataan, ia tidak dapat mengenal manusia.”
(Lun Yu – Lun Gi VIII: 8)



Spread the love

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

two × 1 =

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.